مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳٩٠/۱/۱٦

دختر ۶ ساله من یک خرس عروسکی دارد که از دوران کودکی با آن مانوس بوده و هنوز هم طوری به آن وابسته است که بدون آن، نه از خانه خارج می شود، نه به مهدکودک می رود و نه حتی می خوابد...

این عروسک به قدری کهنه و کثیف شده که اصلا نمی توان به آن نگاه کرد. ما برایش خرس های عروسکی جدید و زیباتری خریده ایم اما هیچ کدام از آنها جای آن عروسک قدیمی اش را نمی گیرد. حالا او به سن مدرسه رسیده و ما نگران ایم که چه کار باید بکنیم؟


چگونه عروسک بازی کودکان را تفسیر کنیم؟

دختر ۶ ساله من یک خرس عروسکی دارد که از دوران کودکی با آن مانوس بوده و هنوز هم طوری به آن وابسته است که بدون آن، نه از خانه خارج می شود، نه به مهدکودک می رود و نه حتی می خوابد...

این عروسک به قدری کهنه و کثیف شده که اصلا نمی توان به آن نگاه کرد. ما برایش خرس های عروسکی جدید و زیباتری خریده ایم اما هیچ کدام از آنها جای آن عروسک قدیمی اش را نمی گیرد. حالا او به سن مدرسه رسیده و ما نگران ایم که چه کار باید بکنیم؟ او می توانست عروسک اش را با خودش به مهدکودک ببرد اما مدرسه، مطمئنا جای خرس عروسکی نیست! حالا همه ما به جنب وجوش افتاده ایم بلکه خرسی را از یاد او ببریم و حتی چند روزی آن را مصلحتی گم و گور کردیم اما او آنقدر جیغ و داد کرد که صدای همسایه ها درآمد و ما هم دوباره پیدایش کردیم...»

درد دل مستندی که در بالا خواندید، در خانواده های مختلف، مشابه های فراوانی دارد و خیلی از ما دیده ایم عروسک هایی را که برخی از کودکان به شدت به آنها وابسته می شوند، آنها را به خودشان می چسبانند و با آنها درددل می کنند. آیا چنین رفتارهایی طبیعی است؟ باید به این رفتارها حساسیت نشان داد یا نه؟ دکتر میترا حکیم شوشتری، فوق تخصص روان پزشکی کودک و نوجوان به این پرسش ها پاسخ می دهد.

▪ خانم دکتر! اصلا بازی یعنی چه؟ آیا بازی کردن کودکان مهم است؟

ـ هر فعالیت جسمی یا ذهنی هدف دار که نیازهای کودک را ارضا کند، بازی نام دارد. در اصل بازی، وسیله ای برای بیان کودک است یا وسیله ای برای برقراری روابط، توصیف تجربه و آشکار شدن آرزوها. نباید تصور شود که بازی، اتلاف وقت است. یکی از بازی های جذاب به خصوص برای دختربچه ها، عروسک بازی است. در حال حاضر، کودکان زمان کمتری را صرف بازی با عروسک ها می کنند و بیشتر وقت آنها، صرف بازی های کامپیوتری و تماشای تلویزیون می شود. اما باید بدانیم که بازی با عروسک مهم است چون تمرین مهارت های زندگی است و به کمک آن می توان مسایل زیادی را به طور غیرمستقیم به کودک آموزش داد.

▪ از چه زمانی کودک به عروسک توجه نشان می دهد؟

ـ از همان دوره نوزادی هم اگر عکس های مختلفی را به کودک نشان دهیم، نسبت به عکس انسان، واکنش بیشتری نشان خواهد داد. همین امر مشخص می کند که عروسک که تداعی کننده شکل انسان است، برای کوک کم سن و سال نیز جذابیت دارد. عروسک جزو اولین اسباب بازی های کودکان است به خصوص دختربچه ها. والدین هم اگر فرزندشان دختر باشد، از همان ابتدا عروسک را جزو اسباب بازی های وی در نظر می گیرند.

▪ آیا در انتخاب عروسک ها برای کودکان، باید به نکات خاصی توجه شود؟

ـ البته! بهتر است که خانواده ها برای کودکان خود، عروسک های نرم را انتخاب کنند. کودکان با بغل کردن این عروسک های نرم، احساس آرامش و امنیت می کنند؛ به خصوص در کودکان کم سن و سال (زیر ۳ سال) انتخاب این نوع عروسک ها بر عروسک های سفتی مانند باربی و ... ارجحیت دارد. نکته دوم آن است که بهتر است برای کودکان زیر ۳ سال، عروسک هایی انتخاب شود که صدا نداشته باشند. در بسیاری موارد کودکان از عروسک هایی که حرکت و صدا دارند، می ترسند. ذهنیت کودکان از عروسک، جسم جامد بی صداست؛ چیزی مانند لیوان، پس طبیعتا انتظار ندارند که این جسم جامد، از خودش صدا دربیاورد.

▪ بعضی پسرها هم ممکن است به بازی با عروسک تمایل داشته باشند. آیا چنین تمایلی غیرعادی است؟

ـ صرف بازی پسربچه ها با عروسک، مساله نگران کننده ای نیست. اما اگر پسربچه، علاوه بر بازی با عروسک، تمایل به پوشیدن لباس های دخترانه و مثلا لوازم آرایش هم داشت، باید کمی نگران شد. اغلب بزرگسالانی که دچار اختلال در هویت جنسی هستند، در کودکی ضدیت آشکاری با جنس خود داشته اند. مثلا پسرانی بوده اند که تمام مدت تمایل به بازی با اسبا ب بازی های دخترانه داشته اند، از پوشیدن لباس های دخترانه لذت می بردند و علاقه به بلند کردن مو و آرایش داشته اند. البته نمی توان گفت که همه این کودکان در بزرگسالی دچار اختلال در هویت جنسی می شوند اما احتمال آن بالا است. در چنین شرایطی بهتر است که پدر و مادر اجازه بدهند که پسربچه با عروسک بازی کند اما به او یاد بدهند که چگونه در بازی نقش مردانه ای داشته باشد. مثلا نقش او راننده یا پدر خانواده باشد. به این ترتیب می توان تا حدی بازی کودک را هدایت کرد.

▪ بعضی از کودکان به شدت به عروسک شان وابسته می شوند. آیا چنین رفتاری از نظر روان پزشکان کودک، طبیعی است؟

ـ نباید گفت که نگران کننده است. در بعضی مواقع که مثلا قرار است کودک به مهدکودک جدید برود، چون احساس امنیت نمی کند، ترجیح می دهد بعضی وسایل خودش را به آنجا ببرد. چنین رفتاری کاملا طبیعی است و اشکالی ندارد. چنین وابستگی هایی به تدریج کمرنگ می شود. مثلا حدود سن ۸ تا ۹ سالگی کودک وابستگی کمتری به عروسک هایش خواهد داشت. به عنوان نمونه با وجودی که به عروسک خود خیلی وابسته است اما خجالت می کشد که آن را در جمع دوستان خود بیاورد. همین امر وابستگی او را کمتر و کمتر می کند. اما اگر وابستگی کودک در سن بالای ۱۰ سال هم همچنان شدید بود و به هیچ وجه کمرنگ نشد، باید ماجرا را جدی گرفت، بررسی کرد و به دنبال دلیل اصلی آن گشت. شاید اضطراب یا ترس یا کمبود اعتمادبه نفس از عواملی باشند که سبب وابستگی شدید کودک در سنین بالاتر به عروسک خاصی می شوند.

▪ آیا می توان از نحوه رفتار کودک با عروسک هایش، پی به رفتارهای اطرافیان برد؟

ـ تا حد زیادی، بله. بازی بچه ها با عروسک، نشان دهنده طرز رفتار والدین با کودک است. در مواردی که والدین با کودک بدرفتاری می کنند یا او را دعوا می کنند یا کتک می زنند، کودک نیز دقیقا همان رفتارها را با عروسک خود خواهد داشت. حتی طرز حرف زدن کودک با عروسک، آینه صحبت کردن والدین با کودک است. اگر کودکی هنگام بازی با عروسک، به ناحیه تناسلی عروسک، توجه بیش از حد نشان داد خانواده باید نگران شوند. امکان دارد که چنین کودکی مورد آزار جسمی یا جنسی قرار گرفته باشد و همان رفتار را در مورد عروسک خود می کند. در اینجا نیز باید به دنبال علت گشت و با کمک و راهنمایی روان پزشکان و روان شناسان، علت را یافت و کودک را درمان کرد.

▪ آیا والدین می توانند از عروسک ها در تربیت کودکان خود کمک بگیرند؟

ـ بله. در بسیاری موارد، مادر یا پدر می توانند هنگام بازی کودک با عروسک اش، همراه با عروسکی دیگر وارد بازی شوند و نفر سوم باشند و از زبان عروسک، به طور غیرمستقیم، آموزش های لازم را به او بدهند. کودکان هنگام بازی با عروسک خود را تخلیه روانی می کنند. مثلا اگر شاهد پرخاشگری پدر یا مادر خود با همسایه بوده اند، همان پرخاشگری را با عروسک خود خواهند کرد. حال پدر یا مادر باید وارد عمل شود و از زبان عروسک قصه ای را برای کودک تعریف کند که چرا بعضی اوقات بعضی افراد عصبانی می شوند و اگر چنین اتفاقی افتاد چه باید کرد. به این ترتیب به طور غیرمستقیم آموزش های تربیتی را به کودک می دهند.

▪ چه نکات مثبتی در بازی کودک با عروسک وجود دارد؟ آیا واقعا باید عروسک بازی کودکان مان را جدی بگیریم؟

ـ عروسک، شنونده ماهری است که نه خسته می شود، نه خمیازه می کشد، نه کسل می شود، نه چشمان اش را می بندد و نه اشکالات او را تصحیح می کند. نمی گوید که گرفتار است و باید برود. همه اینها عروسک را برای کودک، تبدیل به دوستی پابرجا می کند که همیشه و در هر زمان در دسترس کودک است، تنهایی او را جبران می کند و می تواند درد دلش را با او در میان بگذارد. والدین با گوش دادن به صحبت های کودک با عروسک اش، می توانند به مسایل زیادی در مورد کودک خود پی ببرند و بهتر با دنیای کودک خود آشنا شوند. کودک احساس می کند که عروسک مال او است. از او مراقبت می کند و ارتباط نزدیکی با آن دارد. تمام مدت مواظب او است. چنین احساسی باعث می شود که کودک اعتماد به نفس داشته باشد. علاوه بر این اوقات فراغت وی لذت بخش می شود. در کنار اینها، به علت بروز بیانات کودک هنگام گفت وگو با عروسک، تکامل کلامی و حرکتی او نیز بهبود می یابد و خلاقیت او هم رشد پیدا می کند. پس، عروسک فقط یک ابزار زینتی نیست. بلکه عاملی برای تبادل احساسات، عاطفه و اندیشه کودک است.

کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar