مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳٩٠/۱/٧

نوروز در کشور آذربایجان و آذربایجان ایران
یکی از جشن های بزرگ مردم آذربایجان بایرام است به طوریکه این جشن سال ها پیش از میلاد در آذربایجان برگزار می شده است؛ مردم برخی احساسات بشر دوستانه و جهان بینی خود را با این جشنواره مربوط می دانند گفته می شود که نوروز عید فراوانی کشت و سرآغاز تندرستی و برکت و وفور است. در آذربایجان در خصوص پیدایش جشن ینی گون بایرامی (نوروز) اسطوره ها و افسانه های گوناگونی نقل شده است.

مردم کشور آذربایجان به واسطه اعتقادات شدید به آیین و مراسم برای با شکوه تر انجام شدن جشن برای این مراسم تدارک ویژه ای می بینند از قبیل سرودن ترانه ها پیش از بایرام، تدارک بساط شادی این ایام، تهیه لوازم و مواد مورد نیاز سفره عید، طرح چیستان ها، ستایش ها و نفرین، پند و امثال و اعتقادات مربوط به عید. در میان مردم آذربایجان رسم بر این است پیش از رسیدن عید پوشاک نو خریده، به خانه و حیاط سر و سامان داده، فرش و پلاس نو بافته و به استقبال بایرام می روند.

در عید آداب و رسومی درباره فال نیک رواج دارد به طوری که در شب چهارشنبه سوری دختران نو رسیده در دل فالی گرفته و و مخفیانه پشت درنیمه باز به انتظار ایستاده و اگر در این هنگام حرف خوب وموافقی بشنوند اشاره ایی به برآورده شدن آرزویشان، و اگر حرف نامناسبی بشنوند اشاره از عملی نشده نیتشان است. بنابراین سنت و آیین به هنگام عید ینی ایل مردم از بد گویی و حرف نامناسب دوری می جویند. از دیگر مراسم خاطره انگیز  می توان به ارسال خوان سمنو (سمنوپزی)، انداختن کلاه پوستین به درها، آویزان کردن کیسه، مراسم تکلم خوانی در بین 2 چهارشنبه آخر سال، سایاچی ( شمارش روزهای مانده تا بایرام)، سنت بایراملیق (عیدی)، ایل سیکه سی (سکه سال)، تخم مرغ رنگی، انداختن سکه در داخل شیر جوشانده و توبره از سوراخ بام  آویزان کردن (قورشاق سالماق) در شب عید و درخواست سوغات عید در آذربایجان اشاره کرد.

نوروز در میان ترکان قزاقستان
مردم قزاقستان بایرام (عید) را اعتدال بهاری دانسته، بر این باورند که در این روز ستاره های آسمانی به نقطه ابتدایی می رسند و همه جا وهمه چیز تازه می شود و زمین را شادمانی فرمی گیرد. همچنین قزاق ها معتقدند که این روز آغاز سال است و در میان آنان عبارات زیبایی در این باره وجود دارد: بایرام روزی است که یک سال منتظرش بوده اند، روزی است که خیر بر زمین فرود آمده و بالاخره  روزی است که سنگ نیلگون سمرقند آب می شود، در شب سال تحویل صاحبخانه دو عدد شمع در بالای خانه اش روشن می کند، خانه را خانه تکانی کرده و چون مردم قزاق عقیده بر این دارند که تمیز بودن خانه در آغاز سال نو باعث می شود افراد آن خانه دچار بیماری و بدبختی نشوند آنان بر این مساله ایمان داشته، آن را هر ساله رعایت می کنند. در شب نوروز دختران روستایی قزاق با آخرین گوشت باقیمانده از گوشت اسب که "سوقیم" نام دارد غذایی به نام "اویقی آشار" می پزند و از جوان هایی که دوستشان دارند پذیرایی می کنند.
آنان نیز در قبال آن به دختران آینه و شانه و عطر هدیه می کنند که این هدایا را " سلت اتکیتر" می نامند که به معنای علاقه آور است. در عید ینی گون ساعت سه صبح جوانان یک اسب سرکش را زین کرده و به همراه عروسکی که به گردن آویز زنگوله ای دارد رها نموده تا از این طریق مردم را بیدار نمایند. عروسک در حقیقت نمادی از سال نو است که آمدن خود را سوار بر اسب به همه اعلام می کند. ینی گون برای قزاق ها بسیار مقدس بوده و اگر در این روز باران یا برف ببارد آن را به فال نیک گرفته و معتقدند سال خوبی پیش رو خواهند داشت. در عید ینی گون مردم لباس نو و سفید به تن می کنند که نشانه شادمانی است. دید و بازدید اقوام دراین ایام با زدن به شانه های یکدیگر از آیین و رسوم مردم قزاق در این ایام است، قزاقها در ینی گون غذایی به نام ینی گون گوژه(گوژه = آش) طبخ می کنند که تهیه آن به معنای وداع با زمستان و غذاهای زمستانی است این غذا از هفت نوع ماده غذایی تهیه می شود.
مسابقات معروفی نیز در ایام ینی گون در قزاقستان برگزار می شود که از مهمترین آنان می توان به " قول توزاق" اشاره نمود که بین گروههای مرد و زن برگزار می شود. اگر برنده زن ها باشند قزاق ها معتقدند آن سال خوب و پربرکتی است اگر مردها پیروز شوند آن سال نامساعد خواهد بود. از دیگر مسابقات می توان به "کوکپار"(برداشتن بز از مکانی مشخص توسط سواران)، "آودار یسپاق"، "قیزقوو" و "آلتی باقان" اشاره نمود، در عصر ینی گون نیز مسابقه "آیتیس" که نوعی مشاعره است، آغاز می شود.

نوروز در میان تاجیکان
عید نوروز برای مردم تاجیکستان بخصوص بدخشانیان تاجیکستان عید ملی و اجداد است و از آن به عنوان رمز دوستی و زنده شدن کل موجودات یاد می کنند و به " خیدیر ایام"یا عید بزرگ معروف است. مردم تاجیکستان بخصوص بدخشانیان تاجیک در ایام عید نوروز خانه را پاک کرده و به اصطلاح خانه تکانی می کنند، همچنین ظروف خانه را کاملا" شسته و تمیز می کنند تا گردی از سال کهنه باقی نماند. برابر با رسمی دیرینه، قبل از شروع عید نوروز بانوی خانه هنگامی که خورشید به اندازه یک سر نیزه بالا آمده دو جاروی سرخ رنگ را که در فصل پاییز از کوه جمع آوری کرده و تا جشن نوروز نگاه داشته اند در جلوی خانه می گذارند، رنگ سرخ برای این مردم رمز نیکی، پیروزی و برکت است.
پس از طلوع کامل خورشید هر خانواده ای سعی دارد هر چه زودتر وسایل خانه را بیرون آورده و یک پارچه قرمز بالای سردر خانه بیاویزد و با باز کردن در و پنجره به نوعی هوای نوروزی و بهاری را که معتقدند حامل برکت وشادی است وارد خانه نماید. در این سرزمین پختن شیرینی مخصوص و غذاهای متنوع جز رسوم این ایام است، همچنین برگزاری مسابقاتی از قبیل تاب بازی، تخم مرغ بازی، کبک جنگی، خروس جنگی، بزکشی، کشتی محلی نیز در این ایام به شادی آن می افزاید در ایام نوروز غذای معروفی به نام " باج " با کله و پاچه گوسفند و گندم پخته و دیگران را مهمان می کنند.

نوروز در میان ترکان ترکمنستان
در کشور ترکمنستان طبق رسم قدیم و جدید دوبار در سال جشن نو گرفته می‌شود. یکی از این جشن ها با استناد به تقویم میلادی که به تایید سازمان ملل رسیده به عنوان جشن بین المللی(سال نو) شناخته می شود و دیگری برگزاری عید ینی گون به نشانه ی احیای دوباره ی آداب و رسوم دیرینه مردم ترکمنستان است. مردم ترکمنستان عقیده دارند زمانی که جمشید با عنوان چهارمین پادشاه پیشدادیان بر تخت سلطنت نشست آن روز را ینی گون نامیدند. مردم ترکمنستان دراین ایام با پختن غذاهای معروف ینی گون مانند: ینی گون کجه، ینی گون بامه، سمنی(سمنو) و اجرای بازی های مختلف توسط جوانان ترکمن حال وهوای دیگری به این جشن و شادی می دهند. در ایام ینی گون مسابقات مختلفی در ترکمنستان برگزار می شود که می توان به مسابقات اسب دوانی، کشتی، پرش برای گرفتن دستمال از بلندی، خروس جنگی، شاخ زنی میش ها، شطرنج بازی، مهره بازی و تاب بازی اشاره نمود. دید و بازدید در ایام ینی گون در میان مردم ترکمن از جایگاه خاصی برخوردار می باشد.

نوروز در میان ترکان قرقیزستان
عید نوروز در قرقیزستان تنها یک روز آن هم در روز اول یا دوم فروردین ماه است که به 29 روز یا 30 روز بودن اسفند بستگی دارد. اگر اسفند 29 روز باشد اول فروردین و اگر 30 روز باشد در روز دوم فروردین برگزار می شود. تا قبل از فروپاشی شوروی سابق این مراسم به دست فراموشی سپرده شده بود ولی پس از فروپاشی دوباره حیات یافت و هر ساله با شکوه تر از سال قبل برگزار می شود. مراسم جشن نوروز در میادین بزرگ شهرها توسط دولت و در روستاها توسط بزرگان و ریش سفیدان در بیابان های اطراف برگزارمی شود. در قرقیزستان در این روز پختن غذاهای معروف قرقیزی مثل " بش بارماق "، "مانته برسک " و "کاتما" مرسوم است که به صورت رایگان بین حاضران در جشن توزیع می شود. در قرقیزستان در این روز علاوه بر برگزاری جشن، مسابقاتی مانند سوارکاری نیز مرسوم است که به نحو چشمگیری دنبال شده، جوایز ارزنده ای به نفرات برتر اعطا می شود.

نوروز در میان ترکان ازبکستان
مردم ازبکستان نیز هرسال اول فروردین را به عنوان عید ینی گون ، جشن می‌گیرند. ینی گون در بین ازبک ها از خانه تکانی آغاز می گردد. زنان و دختران وسایل خود را از خانه ها بیرون آورده و آن را در آفتاب پهن می کنند تا  بوی آفتاب ینی گون به خانه و کاشانه آنها دمیده و هوای آن را گوارا سازد. بعضا هر طبق، بشقاب و یا کوزه و کاسه شکسته خود را دور افکنده دیگ ها را از آب باران فروردین پر می کنند تا باشد که تمام سال رزق خانواده آنها فراوان و پر و پیمان باشد. آنها از شیره گندم نو رسته به طور دسته جمعی و با سرود و ترانه سمنک های تنوری می‌پزند. مردم ازبک ینی گون را با عبور لک‌لک‌ها تشخیص می‌دهند و بعضی‌ها فال پرنده می‌بینند و پیشگویی‌ها می کنند. در این روزها دختران قفل‌ها را به اشخاص معتبر و سیراولاد (دارای فرزند زیاد) می‌دهند که بگشایند تا بختشان گشاده گردد. زنهای بی فرزند برای حامله شدن بر لب آب روان می نشینند و کلوخ در آب می اندازند و دعا می کنند. جوانان در زمین های چمن کشتی می گیرند و در بزکشی ها شرکت می ورزند. اسلام کریم اف رئیس جمهوری این کشور در یکی از پیام های ینی گون خود خطاب به مردم گفت:"در ینی گون نیرویی نهفته است که هر انسان را باهر گرایش دینی و ملیت نسبت به هم متحد و مهربان" می‌کند.

نوروز در میان ترکان روسیه
شوروی یک امپراطوری بود بیش از یک صد قوم و ملت به اجبار متعهد شده بودند و به عنوان مردم شوروی معرفی می شدند. در آن زمان همه آداب و رسوم تاریخی و اعیاد از جمله عید ینی گون به عنوان میراث مضر گذشتگان تبلیغ و اعیاد جدید و ساختگی شوروی جایگزین آن می شد. اما امروزه حتی دامنه محبوبیت مراسم باستانی ینی گون به روسیه نیز کشیده شده است. هر ساله در عید  ینی گون مراسمی در داغستان روسیه برگزار می شود. برگزاری چنین جشن هایی علاقه زیادی در میان 36 ملت ترک روسیه از جمله چچن، اینگوش، تاترها، باشقیرها و ... پیدا کرده است.

نوروز در میان اقوام افغانستان
نوروز در افغانستان به ویژه ترکاهای بلخ و مرکز آن مزار شریف هنوز به همان فر و شکوه پیشین برگزار می شود. در روزهای اول سال دشت های بلخ ودیوار و پشت بام های گلی آن پر از گل سرخ می شود گویی بلخ سبدی از گل سرخ است یا به عبارتی مانند اجاق بزرگی که در آن لاله می سوزد این گل فقط در بلخ به وفور و کثرت می روید و از این رو جشن نوروز و جشن گل سرخ هر دو به یک معنی به کار می رود. در صبح اولین روز عید نوروز علم "مبارک علی(ع)" با مراسم خاص و با شکوهی برافراشته می شود که به معنای آغاز رسمی جشن نوروز نیز می باشد و تا چهل شبانه روز ادامه می یابد و در این مدت حاجتمندان و بیماران برای شفا در پای این علم مقدس به چله می نشینند. گفته شده بسیاری از بیماران لاعلاج در زیر همین علم شفا یافته اند. مردم این سرزمین بر این باورند که اگربه هنگام بر افراشتن، علم به آرامی و بدون لرزش و توقف از زمین بلند شود سالی که در پیش است نیکو و میمون خواهد بود. از آیین و رسم نوروزی در سرزمین بلخ می توان به شستشوی فرش های خانه و زدودن گرد و غبار پیش از آمدن نوروز و انجام مسابقات مختلف از قبیل بزکشی، شتر جنگی، شتر سواری، قوچ جنگی و کشتی خاص این منطقه اشاره نمود.

نوروز در ترکیه
در این روز حکیم باشی معجون مخصوصی (بایرامیه) نامیده می شد و مخلوطی از چهل نوع ماده مخصوص بود، جهت پادشاهان و درباریان تهیه می‌نمود که که شفابخش بسیاری از بیماری ها و دردها بوده و باعث افزایش قدرت بدنی می شده است. مردم این سرزمین ینی گون را آغاز بهار طبیعت و شروع تجدید حیات و طراوت در جهان و برخی روز مقدس در مقابل شب قدر و شب برائت و برخی عامل اتحاد و همبستگی و حتی آن را سالروز تولد حضرت علی(ع) و تعیین ایشان به خلافت و سالروز ازدواج ایشان با حضرت فاطمه(س) دانسته اند. قابل ذکر است ینی گون تا نخستین سال های اعلام جمهوری در میان ترکان پایدار ماند و سپس رفته رفته اهمیت پیشین خود را از دست داد و فقط در پاره ای از مناطق شمال رسم و آیین نوروز موجودیت خود را حفظ کرده است. در یالهای اخیر توجه بال این عید مجددا افزایش یافته است.

‎‎منابع
• صفورا الیاسی (در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۷). ویژه نامه نوروز. شرکت پردازش موازی سامان.
• آدینه، اسفندیار (در تاریخ ۳ فروردین ۱۳۸۷). نوروز در نشیب و فراز تاریخ. مقاله. بی‌بی‌سی فارسی.
• اکرم‌اف، الهام (در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۶). نوروز در ازبکستان (فارسی). مصاحبه. موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)
• بشیر، مهدی (در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۸۷). نوروز باستانی در کشور عزیز ما افغانستان (فارسی). وب‌گاه ۲۴ ساعت.
• پودفروش، هستی (در تاریخ ۲ فروردین ۱۳۸۷). نوروز، کهن‌ترین میراث معنوی بشر (فارسی). مقاله. وبگاه نصور به نقل از «نشریه‌نامه».

  • دهخدا، علی‌اکبر. نوروز (فارسی). مدخل. لغتنامه دهخدا.

• رزمجو، شاهرخ. آغاز سال نو در دوره هخامنشی. پژوهشکده مردم‌شناسی سازمان میراث فرهنگی ایران.

  • سروش، واسع. گلگشت مردم هرات در سیزده نوروز. بی‌بی‌سی فارسی.

• ظهوری، محمدظهیر (در تاریخ ۱۶ مارس ۲۰۰۸). هفت‌میوه و هفت‌سین (فارسی). وب‌گاه خاوران.

  • عطار، علی (در تاریخ ۱۳۸۴). نوروز در بین زرتشتیان یزد (فارسی). وب‌گاه noruz.net.

• فرهانیه، بهزاد (در تاریخ ۴ فروردین ۱۳۸۷). نوروز در تاجیکستان (فارسی). مقاله. وب‌گاه آریابوم.
• قاسم، شمسیه (در تاریخ ۱ فروردین ۱۳۸۵). تاریخ جشن نوروز در صد سال اخیر در تاجیکستان (فارسی). وب‌گاه علمی پژوهشی فرش ایران.
• قاسم‌آوا، مولوده (در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۸۶). جشن نوروز در بین ایرانی‌تباران «زیرآباد» در استان بخارا (فارسی). مقاله. موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)
• کیهانی‌زاده، نوشیروان. نوروز: پیدایش آن و برخی از رویدادهایی که در طول تاریخ در این روز و یا به این مناسبت روی داده است (فارسی).

  • پایگاه اینترنتی Iranian History on this Day. گرامی، بهرام. هفته نامهٔ آساره. اسفند ۱۳۸۵. شماره ۶۷، ص. ۶۷.

• گلی، امین (در تاریخ ۱۶ مارس ۲۰۰۸). عید نوروز در آسیای مرکزی (فارسی). مصاحبه. دویچه‌وله.
• مرادف، چاری محمد (در تاریخ ۲۷ اسفند ۱۳۸۶). عید نوروز در ترکمنستان (فارسی). موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Nowruz»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد. معین، محمد. جشن نوروز (۱). مقاله. مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.

  • معین، محمد. جشن نوروز (۲). مقاله. مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
  • نامعلوم. بدین بایستگی روزی (فارسی). پایگاه اینترنتی بلاغ.

• نامعلوم (در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۸۶). نوروز آیینی به قدمت تاریخ سرزمین کهن ایران (فارسی). ایرنا، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.
• نامعلوم (در تاریخ ۱۰ فروردین ۱۳۸۷). نو کردن پیوندهای سه ملت (فارسی). پایگاه خبری جهان‌نیوز
• نامعلوم (در تاریخ ۲۶ اسفند ۱۳۸۶). نوروز یا نوروز بایرام، جشن ملی-اجتماعی ترکمنستان. موسسه مطالعات روسیه، آسیای مرکزی و قفقاز به نقل از ایرنا.
• نامعلوم. سفره‌های نوروزی. پژوهشکده مردم‌شناسی سازمان میراث فرهنگی ایراننوری، آزاده. سیزده‌به‌در خداحافظی با نوروز. بی‌بی‌سی فارسی.

 

 

کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar