مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/۱٢/٢٥

مسأله شناخت:

چنانکه پیش از این بیان شد مسأله اصلی پیاژه این بود که شناخت آدمی از جهان خارج حاصل می‌شود هنگامی که سخن از مفهوم شناخت به میان می‌آید مقصود تمام دانشی است که آدمی به دست می‌آورد و در مجموع تفکر، حافظه، تشکیل مفهوم و ادراک را در بر می‌گیرد.در نگاه رایج به مسأله شناخت، شناخت آدمی به منزله رونوشت و عکسی از واقعیت خارجی در نظر گرفته شود که از طریق حواس بر ذهن کودک نقش می‌بندد.برخلاف چنین دیدگاهی،


 

ژان پیاژه(2)

 

مسأله شناخت:

چنانکه پیش از این بیان شد مسأله اصلی پیاژه این بود که شناخت آدمی از جهان خارج حاصل می‌شود هنگامی که سخن از مفهوم شناخت به میان می‌آید مقصود تمام دانشی است که آدمی به دست می‌آورد و در مجموع تفکر، حافظه، تشکیل مفهوم و ادراک را در بر می‌گیرد.در نگاه رایج به مسأله شناخت، شناخت آدمی به منزله رونوشت و عکسی از واقعیت خارجی در نظر گرفته شود که از طریق حواس بر ذهن کودک نقش می‌بندد.برخلاف چنین دیدگاهی، پیاژه معتقد است که شناخت یک جریان پویا است.او شناخت را معلول رابطه متقابل استعدادهای ذهنی فرد و تأثیرات محیط خارج می‌داند.او در نقد دیدگاه رایج پیرامون شناخت به ذکر این دلیل اکتفا می‌کند که اگر ذهن کودک صرفاً بازتاب واقعیت‌های خارج باشد، دیگر نباید میان کیفیت دریافت‌های کودک و دریافت‌های بزرگسالان تفاوت‌هایی وجود داشته باشد، در حالی که در حقیقت چیز دیگری است، در نتیجه باید چنین گفت که جهان خارج در چارچوب طرح ذهنی فرد معنا پیدا می‌کند.یکی از نظرات معروف ژان پیاژه که دارای اهمیت بسیاری است طرح نظریه رشد شناختی ادارکی cognitire development perceptual است او در بیان نظریه خویش به تحلیل دقیق رشد زبان، استدلال، داوری و سنجش اخلاقی کودک پرداخته و معتقد است که رشد شناختی ادارکی کودک وابسته به رشد طبیعی او است و چنین رشدی خود از دوره‌ها و مراحل مختلفی تشکیل شده که هر مرحله مکمل مرحله پیش از خود در نظر گرفته شده است.از نگاه او کنش مداوم کودک با جهان پیرامون موجب رشد عقل او می‌شود.کودک در چنین کنشی و برای پی بردن به مفهوم چیزی یا وضعیتی از قالب‌های فکری (schemas) بهره می‌برد، چنین قالب‌های فکری و به تعبیری صورت‌های ذهنی، کودک را در ارتباط با محیط یاری می‌کنند و در عین حال این قالب‌ها برای پیشرفت در رشدشناختی ادراکی کودک همواره در جهت تکامل تغییر می‌یابند و به صورت سازماندهی (organization) و سازگاری (adaptation) نمودار می‌شوند. منظور از سازماندهی این است که همه جانوران اعم از انسان و حیوان می‌کوشند رفتار و کردار خود را در شکل و قالب مؤثری عرضه کنند و مقصود از سازگاری جنبة پویایی سازماندهی است که بیانگر استعداد موجود زنده برای رشد به صورت‌های مختلف در اوضاع و احوال محیطی است.

مسلماً روش‌های سازش در هر گروه متفاوت است لکن به اعتقاد پیاژه سازگاری با واقعیت دارای دو جنبه است.

الف) درون‌سازی assimilation

ب) برون‌سازی accommodation

این دو جنبه در تمام مراحل رشدشناختی وجود دارند و در عین حال که مکمل یکدیگرند به شخص کمک می‌کنند طرح‌های ذهنی خود را ایجاد و تغییر دهد و سپس به صورت ساخت‌های ذهنی خویش در آورد.

پیاژه در کاربرد این واژه‌ها متأثر از مفاهیم زیست‌شناسی بوده است:

چنانچه در زیست‌شناسی تأثیر متقابل جذب و هضم (درون‌سازی و برون‌سازی) موجب رشد گیاهان می‌شود، در فرایند درون‌سازی، آگاهی‌های دریافتی از محیط به نحوی در ذهن خود سازماندهی می‌شوند که با شناخت‌های قبلی او هماهنگ باشند.به عنوان مثال طرح ذهنی کودک شیرخواره که همه چیز را به دهان خود فرو می‌برد این است که همه چیز مکیدنی است.در واقع در فرآیند برون‌سازی ساخت‌شناختی کودک با واقعیت خارجی هماهنگ می‌شود، به عبارت دیگر در برون‌سازی آگاهی قبلی کودک با آگاهی‌های جدید انطباق پیدا می‌کند، به عنوان مثال کودک بتدریج درک می‌کند همه اشیاء خوردنی نیستند و مراقبت‌های والدین موجب می‌شود کودک بفهمد نباید هر شیء را در دهان بگذارد.بدون تردید برون‌سازی و درون‌سازی نقش مهمی در ایجاد تعادل‌های شناختی در ذهن فرد ایفا می‌کنند ضعف در سازگاری موجب غلبه یکی از این دو جریان (درون‌سازی و برون‌سازی) بر ذهن شخص خواهد شد. تسلط جریان درون‌سازی موجب می‌شود فرد در به کارگیری آگاهی‌ها به دست آمده از محیط دچار اشتباه شود و از سوی دیگر غلبه برون‌سازی بر ذهن فرد موجب می‌شود فرد مقلدانه با محیط خود مواجه شود و بیان این موارد در دیدگاه پیاژه منجر به این گردید که عالمان تربیت تأکید کنند که نباید در روند آموزش به پاسخ‌های حافظه‌ای کودک امیدوار بود، چه بسا او بدون فهم پاسخ، به تکرار طوطی‌وار مطالب روی آورده است.فرایند درون‌سازی و برون‌سازی موجب رسیدن فرد به تعادل (equilibrium) و تغییر مفاهیم و ساخت‌های ذهنی در رشد شناختی است توجه به این نکته بسیار مهم است که هر تعادلی مقدمه‌ای برای رسیدن به تعادل بعدی است و این تعادل‌جویی همواره ادامه دارد ولی فرد هیچ‌گاه به یک تعادل واقعی و کامل دست نمی‌یابد. علت عدم حصول تعادل واقعی و کامل این است که محیط و محرک‌های خارجی همواره در حال تغییر و تحول هستند و به تبع آنها نیز تعادل ذهنی امری موقتی خواهد بود.به عبارت دیگر تعادل‌جویی نیروی محرکه رشد است و ابزار آن درون‌سازی و برون‌سازی است. در واقع تعادل‌جویی منجر به سازگاری با واقعیت یا از خود به درآیی شناختی (رهایی از خود محوری) می‌شود. منظور از خود محوری عدم توانایی ادراک دیدگاه دیگران است. به عنوان مثال کودک چهارساله با دیدن کتابی که روی جلد آن تصویر دارد و پشت کتاب در روی جلد آن تصویری دیده نمی‌شود.اگر تصویر را به سمت کودک گرفته و از او بپرسیم چه می‌بینید، تصویر را که می‌بیند توصیف می‌کند و اگر از او پرسیده شود من چه می‌بینم؟

بدون توجه به دیدگاه شخص مقابل که پشت کتاب را می‌بیند اظهار می‌دارد شما هم همین تصویر را می‌بینید.در اینجا کودک توانایی درک دیدگاه دیگران را ندارد. به این پدیده خودمحوری شناختی در دوره پیش عملیاتی (Preoperational)، می‌گویند.

1) دوره حسی و حرکتی (Sensorimotor)

2) دوره پیش عملیاتی (Preoperational)

3)دوره‌عملیات‌عینی (Concrete operations)

4) دوره تفکر انتزاعی (Formal operations)

به نظر پیاژه رشد شناخت آدمی، در جریان مراحل بوجود می‌آید که از نظر کمی و کیفی با یکدیگر متفاوتند. هر یک از مراحل رشدشناختی، ساخت و عملکرد ویژة خود را دارد و یکی بر دیگری بنا می‌شود. یعنی هر ساخت در عین حال که به حصول یک مرحله تحقق می‌بخشد، نقطه آغاز مرحله بعدی نیز هست و هر کدام از مراحل با نظم مشخص و در زمانی نسبتاً معین ظاهر می‌شود.

 

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar