مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/۱٢/٢۱


مراحل پاسخ روانی به دنبال بلایا



مراحل پاسخ روانی به دنبال بلایا :
بطور معمول بدنبال بحران هائی همچون سیل و زلزله ، افراد از مراحل مختلفی عبور می کنند .این مراحل بصورت خلاصه در جدول زیر آمده است :


 

مداخلات روانی ، اجتماعی در حوادث و بلایا(4)


مراحل پاسخ روانی به دنبال بلایا



مراحل پاسخ روانی به دنبال بلایا :
بطور معمول بدنبال بحران هائی همچون سیل و زلزله ، افراد از مراحل مختلفی عبور می کنند .این مراحل بصورت خلاصه در جدول زیر آمده است :

مراحل

علائم واکنش

اداره واکنش

مرحله اول : تماس یا ضربه (در چند دقیقه اول پس از حادثه بروز می کند

اکثر افراد دچار ترس و وحشت می شوند

برخی افراد بهت زده می شوند .

افراد گیج و درمانده هستند و قدرت انجام هیچ کاری را ندارند .

این حالت معمولاٌ گذرا و کوتاه مدت است

اغلب موارد قبل از رسیدن هر کمکی خودبخود پایان می پذیرد

مرحله دوم : قهرمانگرائی

(در ساعات یا روزهای اولیه پس از وقوع حادثه بروز میکند )

مرحله سوم : شادمانی یا  فراموشی غم ( یک هفته تا چندماه بعد از حادثه بروز میکند

افراد احساس می کنند باید کاری انجام دهند، با دیگران ارتباط برقرار می کنند و بطور داوطلبانه در امداد رسانی کمک می کنند . 

 همبستگی بین مردم ایجاد می شود .

 مردم با گذشت و ایثار زیاد عمل می کنند و تا رسیدن نیروهای کمکی ، بسیاری از کارها را خود انجام می دهند . مانند در آوردن اجساد از زیر آورهنگام وقوع زلزله .

همزمان با رسیدن نیروهای کمکی و توزیع کمکها ، افراد  امیدوار شده و بطور موقت به آنان حالت آرامش دست می دهد

رفتار آسیب دیدگان را باید بعنوان واکنش طبیعی آنها تلقی نمود .

باید وضعیت و شرایط آنان را درک کرد .

هدایت هوشمندانه : باید فعالیتهای مردم را بصورت مناسبی هدایت کرد .

به نقش خانواده افراد آسیب دیده و یا دوستان آنها اهمیت داده شود .

کمک رسانی به افراد در این مرحله بسیار مهم و مفید بوده و نتایج زیر را در بر دارد :

سرعت در پیدایش تعادل روانی .

جلوگیری از اختلالات شدید روانی .

جلوگیری از انتقام جوئی و بدبینی نسبت به دیگران

مرحله پنجم :تجدید سازمان ( ۶ ماه تا یک سال بعد از وقوع حادثه بروز می کند

افراد شروع به بازسازی زندگی خود کرده بتدریج درک می کنند که باید متکی باشند .

عدم رسیدن کامل به این مرحله منجر به باقی ماندن احساس ناراحتی و پرخاش و تعارض درونی می گردد

مسئولیت باید پاسخگوی نیاز نیازهای مردم باشند و با برنامه ریزی از سرگردانی و بلاتکلیفی آنها جلو گیری کنند .

باید مردم را فعالانه در امر بازسازی مشارکت دهند

 

آگاهی از این واکنش ها کمک می کند تا عکس العمل های روانی آسیب دیدگان را بشناسید و نحوه برخورد با آنان را دریابید . گاه برخی از مراحل بارز نیستند و الزاماٌ بترتیب نیز رخ  نمی دهند . اقدام متناسب با این حالتها مردم را منسجم کرده و به آنها انگیزه می دهد تا با حوادث دست و پنجه نرم کنند . هدف نهائی رسیدن هرچه سریعتر بازماندگان به مرحله تجدید سازمان است .
 خلاصه اینکه : بدنبال بلایا افراد از ۵ مرحله مختلف عبور می کنند :


۱- مرحله تماس یا ضربه
۲-مرحله قهرمانگرائی
۳-مرحله شادمانی یا فراموشی غم
۴-مرحله مواجهه با واقعیت
۵-مرحله تجدید سازمان


این مراحل الزاماٌ به ترتیب رخ نمی دهند و ممکن است برخی  مراحل کاملاٌ بارز نباشند . هدف نهائی رسیدن بازماندگان به مرحله تجدید سازمان است .


واکنشها و علائم شایع بحران در افراد آسیب دیده
پس از بلایا افراد در معرض عوامل استرس زای متعددی قرار می گیرند که مهمترین این عوامل عبارتند از :
انواع آسیبهای جسمانی که باعث درد و ناراحتی می شود .
نداشتن محل امن  برای آسایش و استراحت ، نبود مواد غذائی لازم برای رفع گرسنگی و تشنگی ، مواجهه با صحنه های دلخراش از قبیل جنازه اقوام و آشنایان ، تخریب ساختمانها ، از دست دادن اموال و دارائی و ...که فشار روانی زیادی را بر فرد وارد می کند .
استرسی که بر فرد در جریان بلایا وارد می شود به قدری ناتوان کننده است که تقریباٌ هرکسی را می تواند از پای در آورد . به دنبال بروز استرس شدید روانی ناشی از فاجعه ، واکنشها و علائمی در فرد بوجود می آیند که می توانند بر عملکرد فرد تاثیر معکوس بگذارند . در برخی با تک علامت مواجه هستیم و در برخی با ترکیبی از علائم ، که در صورت عدم رسیدگی می تواند منجر به اختلالات روانی مزمن گردد.


واکنشهای شایع روانی

خشم : یک هیجان پیچیده است که با سرخوردگی و ناکامی مرتبط است به ویژه در افرادی که سعی در انکار ناکامی دارند.


اضطراب : اضطراب گسترده تر و کم شدت تر از ترس می باشد .معمولاٌ تمرکز آن روی احتمالات ناخوشایند آینده است و متوجه یک هدف نامشخص نمی باشد.که می تواند بصورت بی قراری یا ناتوانی در تصمیم گیری و عمل خود را نشان دهد.


سرزنش :وقتی افراد خود را مسئول یک رخداد ناگوار می دانند رخ می دهد . ممکن است خود را بخاطر عدم جلوگیری از واقعه بد یا عدم کمک کافی سرزنش کند .


ناامیدی : پس از بلایا فرد ممکن است خود را از فعالیت و روابط بین فردی دور کند و منزوی شود . علت آن می تواند احساس ناامیدی شدید نسبت به آینده باشد.               

    
ترس : هیجانی قدرتمند است که غالباٌ تمام انرژی فرد را به خود معطوف می کند .پس از یک استرسور شدید ممکن است ترس از دست دادن کنترل ذهن و افکار بر فرد مستولی شود .مانند : ترس از دیوانه شدن ، ترس از تنها ماندن ، ترس از دست دادن افراد بازمانده ، وقوع مجدد فاجعه و...


سرخوردگی : وقتی افراد در دستیابی به خواسته ای با مانعی مواجه شود


گناه : وقتی حس شود اتفاقی ناعادلانه رخ داده باشد و فرد خود را به نوعی خود را مسئول بداند . در برخی موارد فرد از اینکه نتوانسته است به دیگران کمک کند احساس گناه می کند .در برخی احساسی مانند احساس گناه بازماندن ممکن است مشاهده شود .که در آن فرد اززنده ماندن خود در شرائطی که دیگران مرده اند ، احساس گناه می کند .


غم و اندوه : یکی از احساسات شایع در بلایا می باشد که با فقدانهایی که فرد با آن مواجه شده مرتبط می باشد .احساس بی انرژی بودن و عدم لذت از زندگی می کند که در حرکات و صورتش نمایان است .


آسیب پذیری : هنگامی که فرد از نظر جسمانی یا روانی آسیب می بیند ، احساس شکننده بودن و ناامنی می کند .

 سوگ و سوگواری : سوگ یک احساس درونی است که افراد وقتی با از دست دادن عزیزانشان مواجه می شوند تجربه می کنند .سوگواری روندی است که طی آن سوگ حل می شود مانند : برگزاری مراسم ترحیم و یادبود .


سوگ و سوگواری : سوگ یک احساس درونی است که افراد وقتی با از دست دادن عزیزانشان مواجه می شوند تجربه می کنند .سوگواری روندی است که طی آن سوگ حل می شود مانند : برگزاری مراسم ترحیم و یادبود .


افکار و خاطرات مزاحم : افکار و خاطراتی که بصورت ناخواسته در اثر یادآوری حادثه ایجاد می شوند که در روز ممکن است بصورت تجسم تصاویر یا صداها و بوهای یادآور حادثه و در شب ممکن است بشکل کابوس یا رویاهای وحشتناک بروز کند .


برانگیختگی بیش از حد : با علائم جسمانی مانند: طپش قلب ، تنفس سریع و تنش عضلانی و یا علائم روانی مانند: اضطراب ، بی قراری ، گوش به زنگ بودن ، از جاپریدن ناگهانی و... همراه باشد . 


شایعترین اختلالات روانی بدنبال حوادث غیر مترقبه 

1- اختلال استرس حاد : در شرائطی که که فرد حادثه ای آسیب زا همراه با تهدید به مرگ یا آسیب جدی به سلامت خود و یا دیگران را تجربه کرده باشد و بدنبال این تجربه احساس ترس و وحشت شدید همراه با همه یا برخی از علائم زیر را تجربه کند : احساس کرختی و بی تفاوتی هیجانی . کاهش آگاهی از محیط اطراف .احساس عدم واقعیت خود و یا احساس عدم واقعیت دنیای بیرون .فراموشی روانزا .


۲- اختلال استرس پس از حادثه: علائم آن شبیه اختلال استرس حاد می باشد. ولی دو تفاوت عمده با آن دارد : فرد بازمانده بدنبال حادثه احساس درماندگی می کندو حادثه آسیب زا مکرراٌ برای وی تکرار می شود . بروز آن می تواند در هرزمانی پس از حادثه اتفاق افتد . می تواند بلافاصله بعد از حادثه و حتی بصورت تاخیری ۳۰سال پس از سانحه بروز نماید .لذا مداخله بهنگام می تواند در کاهش این بیماری تاثیر گذار باشد. برخی علائم مانند: اجتناب ، احساس کرختی و درماندگی ، برانگیختگی بیش از حد و مشکلات خواب وجود دارد .


۳- سوگ عارضه دار : در مواردی که سوگ طی یک یا دوماه بعد از حادثه تخفیف نیابد وشدت علائم بیش از حد انتظار باشد نیاز مند مداخله تخصصی است .


۴- افسردگی اساسی :هرچند تمامی بازماندگان بطور طبیعی دچار واکنش سوگ گردیده و پس از رفع آن با یادآوری خاطرات گذشته دچار غم و اندوه می شوند .این واکنش طبیعی با افسردگی کاملاٌ متفاوت است .خصوصیات عمده آن عبارتند از : وجود خلق افسرده همراه با نومیدی و احساس درماندگی ، اضطراب ، کاهش انرژی ، اختلال خواب ، کاهش اشتها ، اختلال در حافظه ، احساس پوچی و بی ارزشی ، احساس گناه و گاهاٌ افکار خودکشی .


۵- انواع اختلالات اضطرابی : این اختلال می تواند به تنهائی و یا همراه با سایر اختلالات در افراد بازمانده دیده شود . این حالات می تواند منجر به افت عملکرد و کندی روند برگشت به زندگی عادی گردد.


۶- اختلالات شبه جسمی : سه ویژگی بارز این اختلال بشرح ذیل می باشد : ۱- شکایات جسمانی که بیماری جسمانی جدی را مطرح می کند ولی هیچ یافته قابل اثباتی در بررسیها و معاینات وجود ندارد .  ۲- وجود تعارضات روانی درشروع ، تشدید و تداوم این اختلال نقش مهمی دارد .۳- شکایت و نگرانی بیش از حد بیمار در مورد سلامت خود که بصورت خودآگاه و تعمدی نمی باشد .


دو اختلال عمده در این دسته : اختلال جسمانی سازی و اختلال تبدیلی است .نام دیگر آن هیستری یا سندرم بریکه می باشد که مشخصه اصلی آن شکایات جسمانی متعدد و عودکننده است .بیشتر سیستم گوارش و اعصاب را درگیر می کند . اختلال تبدیلی : جنبه های روانشناختی بر کارکرد حسی و یا حرکتی فرد تاثیر می گذارد .

 

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar