مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/۱٢/٢۱

ذ)رشد شناختی (ذهنی )
از نظر پیاژه رشد عبارت است از دنباله ای از مراحل   که تمام کودکان آن را طی می کنند تا به سطح رشد افراد بالغ برسند. این دنباله مراحل   ثابت و غیر قابل تغییرند و همه کودکان تمامی این مراحل را به ترتیب ثابتی می   گذارنند و هیچ مرحله ای نمی تواند حذف شود. محدودیت های سنی برای هر مرحله مطلق    نیست و اگر کودکی در سن معینی رفتار ویژه ای را ابراز نکند نابهنجار نمی باشد.


 

روانشناسی کودک (2 تا 7 سالگی)(6)


ذ)رشد شناختی (ذهنی )
از نظر پیاژه رشد عبارت است از دنباله ای از مراحل   که تمام کودکان آن را طی می کنند تا به سطح رشد افراد بالغ برسند. این دنباله مراحل   ثابت و غیر قابل تغییرند و همه کودکان تمامی این مراحل را به ترتیب ثابتی می   گذارنند و هیچ مرحله ای نمی تواند حذف شود. محدودیت های سنی برای هر مرحله مطلق    نیست و اگر کودکی در سن معینی رفتار ویژه ای را ابراز نکند نابهنجار نمی باشد.  

 پیاژه تاکید می کند که تجربیات کودک و نیز محیط فرهنگی او بر روی سن مربوط به هر   مرحله رشد موثر است. تحقیقات وی نشان داده است که کودکان مدرسه ابتدایی در دهات سوئیس حدود دو سال دیرتر از همسالان خود در ژنو به هر مرحله از رشد ذهنی می رسند. با این حال تمام کودکان یک دنباله از مراحل رشد ذهنی را می گذارنند.  

 نظریه پیاژه در مورد رشد شناختی کودک در دوره دوم کودکی  

 مرحله پیش عملیاتی: (2 تا 7 سالگی ) 
کیفیت ذهنی کودک این دوره با دوره قبل متفاوت است. یعنی برخورد او از نظر کیفی فرق می کند. این کودک، کودکی نیست که صرفا بیشتر از دوره قبل بداند، بلکه چگونگی استدلال، منطق و ادراک و نهایتا شناخت او متفاوت است.  
وقتی کودکان از مرحله حسی - حرکتی به مرحله پیش عملیاتی پیش می روند، واضح ترین تغییر، افزایش فوق العاده در فعالیت بازنمایی ذهنی یا نمادی آنهاست. 
پیاژه خاطر نشان ساخت که زبان انعطاف پذیرترین ابزار بازنمایی ذهنی ماست. زبان با جدا کردن فکر از عمل، به شناخت امکان می دهد که بسیار بیشتر از مرحله حسی - حرکتی ، کارآمد شود. 
به رغم توانایی زبان، پیاژه باور نداشت که زبان نقش مهمی در رشد شناختی دارد. به عقیده پیاژه، زبان موجب پیدایی تفکر بازنمودی نمی شود. در عوض، فعالیت حسی - حرکتی، شالوده زبان را می ریزد، درست به همان صورتی که زیربنای تقلید معوق و بازی وانمود کردن است. 
بازی وانمودکردن نمونه دیگری از بازنمایی ذهنی است. این بازی، مانند زبان، دراین دوره به نحو چشمگیری افزایش می یابد. 
به مرور زمان، بازی به طور فزاینده ای از شرایط زندگی واقعی مرتبط با آن جدا می شود.( در وانمود کردن اولیه، کودکان نوپا فقط از اشیای واقعی استفاده می کنند. در حدود 2 سالگی از اسباب بازیهای کمتر واقعی، بیشتر استفاده می کنند. به تدریج متوجه می شویم که   بازنمایی های ذهنی کودکان انعطاف پذیرتر می شوند ).  
نحوه" انگارکه کودک" در بازی مشارکت می کند، با افزایش سن تغییر می یابد. 
در ابتدا وانمود کردن به سمت خود هدایت  می شود.(وانمود می کند که فقط خودش را تغذیه می کند)، مدت کوتاهی بعد، کودکان اعمال وانمودی را به سمت سایر اشیا هدایت می کنند(زمانی که کودک به عروسک غذا می دهد. 
وانمود کردن به تدریج، ترکیبات طرحواره ای  پیچیده تری را شامل می شود. در پایان این دوره، شناخت پیشرفته ای در مورد روابط نقش و طرحهای داستانی دارند(کودکان هنگام صحبت کردن درباره نقشهای وانمودی خود، به بازنماییهای خودشان و دیگران فکر  می کنند ).
مزایای وانمود کردن: پژوهش نشان می دهد که بازی وانمودکردن نه تنها مهارتهای شناختی و اجتماعی کودکان را منعکس می سازد، بلکه به این مهارتها کمک می کند. 
کودکان پیش دبستانی که وقت بیشتری را صرف بازی اجتماعی - نمایشی می کنند، از نظر رشد عقلانی پیشرفته تر هستند و معلمان آنها را از لحاظ اجتماعی شایسته تر ارزیابی می کنند و بررسیهای متعدد نشان  می دهند که وانمود کردن، انواع توانایی های ذهنی، از جمله حافظه، استدلال منطقی، زبان و سوادآموزی، تخیل، خلاقیت و توانایی منعکس کردن تفکر و فهمیدن دیدگاه دیگران را تقویت می کند.  
محدودیتهای تفکر پیش عملیاتی: 
خودمحوری یا خود مرکز گرایی: کودک 2 تا 7 ساله، بویژه در سال های پایین تر قدرت این که خود را به جای فرد دیگری بگذارد، ندارد. نقطه نظر دیگران را نمی فهمد. ضمنا خود را محور کائنات می پندارد، تصور می کند همه چیز در حول و حوش او اتفاق می افتد. برای مثال کودک در هنگام قایم موشک چشم های خود را می بندد و فکر  می کند کسی او را نمی بیند. منظور پیاژه از خودمحوری این است که کودک فرق دیدگاه خودش با دیدگاه دیگران را نمی فهمد. پیاژه و باربل اینهلدر(1969) ابتدا با تکلیف سه کوه، خود محوری خردسالان را بررسی می کردند.کودک دور ماکت های سه کوه می چرخد و می بیند که این  ماکت ها از تمام جهات مثل کوه هستند.در ضمن  اشیایی را که روی کوه  قرار  گرفته اند را هم می بیند. سپس در یک طرف میزی که ماکت کوهها روی آن قرار گرفته ، می نشیند. آزمایشگر، عروسکی را در قسمتهای مختلف میز می چرخاند ودر هر قسمت از کودک می خواهد عکسی که دقیق تر از همه دید عروسک را نشان می دهد، انتخاب کند. کودکان در مرحله پیش عملیاتی غالبا عکسی را انتخاب می کنند که دید خودشان را نشان میدهد نه دید عروسک را. 
جان گرایی: اکثر کودکان در این دوره معتقدند که همه چیز جان دارد، حتی بشقابی که در آن غذا می خورند. عروسک گرسنه است. عروسک اگر در منزل تنها بماند، ناراحت می شود. اجسام دارای اراده هستند و نیت دارند. این حالت در کودکان به تدریج و طی مراحل تقلیل یافته و از بین می رود.  
مصنوع گرایی: به علت خودمحوری یا خودمرکزبینی، کودکان معتقدند که وقایع طبیعی با دست انسان و اعمال او انجام می پذیرد: خورشید، ماه، ستارگان را انسان خلق کرده و در آسمان قرار داده است اما به تدریج این حالت نیز تخفیف پیدا می کند.کودکان این دوره اعتقاد به جادوگری نیز پیدا می کنند. 

 پیاژه: چرا دریا موج می زند؟   

کودک: چون موج را روی آب گذاشته اند. 
واقع گرایی: اسم اشیا برای کودکان یک واقعیت است. خواب آنها یک واقعیت است. 
اسم یک واقعیت است. بنا بر این هم اسم بودن، یعنی مثل هم بودن. 
بچه ها معتقدند که خواب واقعه ای است که از بیرون می آید، یعنی زاییده ذهن خود آنان نیست. دلیل خواب های بد این است که در بیداری بچه اعمال بدی انجام داده است. به تدریج کودکان متوجه می شوند که اسامی انتسابی هستند و خواب از افکار ذهنی خود آنان به وجود می آید. 
رابطه ناقص بین علت و معلول: هر گاه دو واقعه در کنار هم اتفاق بیفتد، کودک هم ممکن است یک رابطه علت و معلولی بین آنها قائل شود. همچنین بین وقایعی که با هم اتفاق نمی افتد نیز رابطه علت و معلولی می بیند. 
مثلا دختر پیاژه می گوید: من بعد از ظهر نخوابیدم پس بعد از ظهر نشده است. 
ناتوانی در نگهداری کردن: منظور از نگهداری این است که برخی از ویژگیهای مادی اشیا، حتی زمانی که جلوه بیرونی آنها تغییر کرده باشد، ثابت می مانند. 
ناتوانی کودکان پیش عملیاتی در نگهداری کردن، چند جنبه از تفکر آنها را نشان می دهد: اولا، درک آنها متمرکز است، یا با تمرکز مشخص می شود. ثانیا تفکر آنها ادراک بسته است. ثالثا کودکان بجای تبدیل ها بر حالت ها تمرکز می کنند. 
برگشت ناپذیری: کودکان در این مرحله، نمی توانند به صورت ذهنی، یک رشته مراحل در مسئله را طی کنند و بعد جهت خود را تغییر دهند و به نقطه آغاز برگردند. 
آنها هنوز نمی توانند عملیات را که از نظر پیاژه بازنمایی های" بازگشت پذیر" ذهنی هستند انجام بدهند.کودکان پیش عملیاتی،در فهمیدن اینکه با به حال اول برگرداندن شرایط می توانند عمل را به حالت اول برگردانند، مشکل دارند. برای مثال،کودک پیش عملیاتی ممکن است بداند که چهار بعلاوه دو می شود شش ولی نمی فهمد که طبق اصل بازگشت پذیری، معکوس آن که شش منهای دو می شود چهار، یا یک کودک پیش عملیاتی ممکن است هر روز فاصله کوتاه خانه خودشان تا خانه دوستش را پیاده برود ولی همیشه یک نفر مجبور است او را به خانه برگرداند. اگر روزی از او بخواهید خودش برگردد ممکن است بگوید راه خانه را نمی داند چون تا حالا به خانه برنگشته است. 
یک امتحان مشهور برای اینکه بدانیم کودک " عملیاتی" فکر می کند یا خیر، این است که دو لیوان الف و ب را مثل هم اند به او بدهیم. سپس لیوانهای الف و ب را به یک اندازه با مایع پر می کنیم، بعد لیوان سوم ، لیوان ج را بیاوریم، لیوان ج بلند وتنگ است، در حالیکه لیوانهای الف و ب کوتاه وگشادند. مایع لیوان ب را در لیوان ج می ریزیم آنگاه از کودک می پرسیم آیا اندازه مایع الف وج یکی است یا خیر؟ کودک چهار ساله همیشه می گوید مقدار مایع داخل لیوان بلند و تنگ بیشتر از مقدار مایع داخل لیوان کوتاه وگشاد است.در حالی که کودک هشت ساله می گوید مایع داخل لیوانها برابر است. کودک چهار ساله که یک متفکر پیش عملیاتی است از نظر ذهنی نمی تواند عمل ریختن مایع را برعکس کند; یعنی نمی تواند برگشت مایع از لیوان ج به ب را تجسم کند. پیاژه می گفت چنین کودکی هنوز به مفهوم نگهداری یعنی اینکه برخی خصایص اشیا یا وضعیت ها علیرغم تغییرات ظاهریشان ثابت می ماند، پی نبرده است. 
فقدان طبقه بندی سلسله مراتبی. فقدان عملیات منطقی باعث می شود که کودکان پیش دبستانی در طبقه بندی سلسله مراتبی دچار مشکل شوند; یعنی، آنها هنوز نمی توانند اشیا را بر اساس شباهت ها و تفاوت ها، در طبقه ها سازمان دهند(آزمایش گلها ).
محدودیت دیگر تفکر پیش عملیاتی از نظر پیاژه این است که تفکر پیش عملیاتی، تفکری شهودی است. 
وقتی از کودکان می پرسیم چرا فلان نظر را می دهند معمولا به جای ارائه پاسخ های منطقی، حدسیات یا بینشهای شخصی خود را مطرح می کنند.کودکان پیش عملیاتی ظاهرا از نبود منطق در تفکرشان ناراحت  نمی شوند. همانطور که خود پیاژه مشاهده کرده بود، این کودکان غالبا خیلی مطمئن اظهار نظر می کنند هر چند برای رسیدن به آن پاسخ، استدلال منطقی نداشته اند. 
پس بطور کلی، تفکر پیش عملیاتی، نمادی تر از تفکر حسی - حرکتی است ولی بیشتر خودمحورانه و شهودی است تا منطقی و توانایی انجام عملیات در آن دیده   نمی شود. کودک برای رسیدن به سطح پایه فهم عملیاتی باید وارد مرحله سوم شناختی پیاژه شود. 

 

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar