مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/۱٢/٤

 

مصرف‌ مواد مخدر در محیط کار و روش های پیشگیری از آن

باید بگوییم که، بیماری های‌ روانی‌، اقدام‌ به‌ خودکشی‌، رفتارهای‌ ضداجتماعی‌ و غیراجتماعی‌، فرار از منزل‌، روابط‌ جنسی‌ پرخطر و مصرف‌ مواد مخدر از مهمترین‌ شاخص‌های‌ بهداشت‌ روانی‌ افراد یک‌ اجتماع‌ محسوب‌ می‌شوند. متأسفانه‌ هم‌اکنون‌ با در نظر گرفتن‌ این‌ شاخص‌ها، در وضعیت‌ مناسبی‌ قرار نداریم . اندک‌ آمار و اطلاعات‌ پژوهشی‌ موجود در زمینه‌ بهداشت‌ روانی‌ افراد یا اجتماع محسوب می شود .شناخت‌ جامع‌ استرس‌ها، آسیب‌ها و بیماری های ‌روانی‌ در دوره‌ جوانی و افزایش‌ دانش‌ دربارة‌ آنها از اهمیت‌ بسیار برخوردار است‌ چراکه‌ هر نوع‌ مداخله‌، طراحی‌ و برنامه‌ریزی‌ و اقدام‌ پیشگیرانه‌ در وهلة‌ اول‌ نیازمند شناخت‌ کامل‌ مسئله‌ای‌ است‌ که‌ قصد مقابله‌ با آن‌ را داریم‌.


 

پیشگیری از اعتیاد در محیط کار(3)

 

 

مصرف‌ مواد مخدر در محیط کار و روش های پیشگیری از آن

باید بگوییم که، بیماری های‌ روانی‌، اقدام‌ به‌ خودکشی‌، رفتارهای‌ ضداجتماعی‌ و غیراجتماعی‌، فرار از منزل‌، روابط‌ جنسی‌ پرخطر و مصرف‌ مواد مخدر از مهمترین‌ شاخص‌های‌ بهداشت‌ روانی‌ افراد یک‌ اجتماع‌ محسوب‌ می‌شوند. متأسفانه‌ هم‌اکنون‌ با در نظر گرفتن‌ این‌ شاخص‌ها، در وضعیت‌ مناسبی‌ قرار نداریم . اندک‌ آمار و اطلاعات‌ پژوهشی‌ موجود در زمینه‌ بهداشت‌ روانی‌ افراد یا اجتماع محسوب می شود .شناخت‌ جامع‌ استرس‌ها، آسیب‌ها و بیماری های ‌روانی‌ در دوره‌ جوانی و افزایش‌ دانش‌ دربارة‌ آنها از اهمیت‌ بسیار برخوردار است‌ چراکه‌ هر نوع‌ مداخله‌، طراحی‌ و برنامه‌ریزی‌ و اقدام‌ پیشگیرانه‌ در وهلة‌ اول‌ نیازمند شناخت‌ کامل‌ مسئله‌ای‌ است‌ که‌ قصد مقابله‌ با آن‌ را داریم‌.

در سالهای‌ اخیر با افزایش‌ میزان‌ مصرف‌ مواد مخدر، کاهش‌ سن‌ شروع‌ مصرف‌، بروز بیماری های‌ خطرناکی‌ نظیر ایدز و ارتباط‌ آن‌ با مصرف‌ مواد، افزایش‌ تعداد زندانیان‌ مرتبط‌ با مواد مخدر و خصوصاً رشد خزنده‌ و گسترش‌ مصرف‌ مواد مخدر در بین‌ جوانان‌ و نیروی کار و تبعات‌ ویران‌کنندة‌ فردی‌، اجتماعی‌،  اقتصادی‌ و فرهنگی‌ آن‌ و در عین‌ حال‌ ورود مواد صنعتی‌ (صناعی‌) یا آزمایشگاهی‌ جدید به‌ بازار مصرف‌ مواد (نظیر قرص‌های‌ اکس‌ و شیشه‌) و محبوبیت‌ پیدا کردن‌ مصرف‌ سیگار و قلیان‌ در نزد جوانان‌، سوءمصرف‌ مواد و وابستگی‌ به‌ آن‌ را به‌ صورت‌ یکی‌ از اولویت‌های‌ جدی‌ و خاص‌ برنامه‌ریزان‌ و مسئولان‌ در آورده‌است‌.

متاسفانه با توجه به آمار بالای مصرف مواد در بین اقشار مختلف جامعه به نظر میرسد‌ فرد فرد اعضای‌ جامعه‌ باید ضمن‌ شناخت‌ و آگاهی‌ از انواع‌ مواد مخدر، خطرات‌ مصرف‌ آنها و عوامل‌ خطر و حفاظت‌کننده‌، هر یک‌ با توجه‌ به‌ نقش‌ و جایگاه‌ اجتماعی‌ و شغلی‌ خود، درصدد مقابله‌ با این‌ «بیماری‌ مغزی‌ مزمن‌ و عودکننده‌» (تعریفِ موسسه‌ ملی‌ سوءمصرف‌ مواد، 2004) و پیشگیری‌ و درمان‌ آن‌ برآیند.

مواد چه‌ هستند؟

هر ماده‌ای‌ است‌ که‌ با مصرف‌ آن‌ ادراکات‌، خُلق‌، شناخت‌، رفتار و هماهنگی‌ حرکتی‌ انسان‌ تغییر می‌یابد. آسیب‌های‌ جسمی‌، اجتماعی‌ و روانشناختی‌ به‌ دنبال‌ دارد.

شناسایی‌ علایم‌ و نشانه‌های‌ فیزیکی‌ و جسمی‌ سوءمصرف‌ مواد:

 1) سرخ‌ شدن‌ چشمها2) نگاه‌های‌ مات‌ به‌ مدت‌ طولانی‌ 3) نامفهوم‌ و جویده‌ شدن‌ طرز صحبت‌4) عدم‌ تعادل‌ در حرکات‌ 5) کم‌ شدن‌ توجه‌ به‌ نظافت‌ 6) محلهای‌ متعدد تزریق‌ سرنگ‌ در بدن‌7) غیبت‌های‌ مکرر از کلاس‌ درس‌ و کاهش‌ علاقه‌ به‌ تحصیل‌ 8) بی‌ قراری‌ شدید9) تغییرات‌ ناگهانی‌ خُلق‌10) به‌ مشام‌ رسیدن‌ بوهای‌ غیر عادی‌ از دهان‌ یا لباس11) وجود سوزنها و سنجاقهای‌ سیاه‌ شده‌، قاشق‌ خمیده‌ و دود گرفته‌ و ورق آلومینیومی‌ 12) لوله‌های‌ خالی‌ خودکار، کبریت‌ نیم‌ سوخته‌ در محل‌های‌ غیر معمول‌ 13) طولانی‌ شدن‌ زمان‌ ماندن‌ در دستشویی‌ و حمام‌ 14) ناپدید شدن‌ بعضی‌ اشیاء در خانه‌ 15) خواب‌ آلودگی‌16) تغییر دوستان‌ 17) تأخیر در حرکات‌ و کند شدن‌ رفتارها

انواع‌ مصرف‌ مواد

مصرف‌ آزمایشی‌:

در این‌ نوع‌ مصرف‌، مصرف‌کننده‌ اولین‌ تجربه‌ یا تجارب‌ مصرف‌ را پشت‌ سر می‌گذراند، این‌ گونه‌ مصرف‌کنندگان‌ عمدتاً جوان‌ هستند، مصرف‌ آنها کوتاه‌مدت‌ است‌ و ممکن‌ است‌ در انتخاب‌ ماده‌ فقط‌ به‌ یک‌ ماده‌ اکتفا کنند و یا ممکن‌ است‌ چند ماده‌ را تجربه‌ کنند. مصرف‌ مواد نامنظم‌ است‌ و حتی‌ ممکن‌ است‌ فقط‌ یک‌ بار باشد مثل‌ مصرف‌ سیگار توسط‌ یک‌ نوجوان‌ .

مصرف‌ تفننی‌ (سوء مصرف‌):

در این‌ حالت‌ مصرف‌ مواد منظم‌تر است‌. مصرف‌ ماده‌ برای‌ سرگرمی‌ و تفریح‌ است‌ یا آن‌ که‌ فرد می‌خواهد از تفریحات‌ لذت‌ بیشتری‌ ببرد. در بین‌ این‌ نوع‌ مصرف‌کنندگان‌، مقدار ماده‌ مورد مصرف‌ متفاوت‌ است‌ اما مصرف‌ مواد نقش‌ محوری‌ در زندگی‌ فرد ندارد. مثلاً مصرف‌ مشروبات‌ الکلی‌ در آخر هفته‌ها یا میهمانی ها یا مصرف‌ حشیش‌ و قرص‌های اکس‌ در آخر هفته‌ها.

مصرف‌ وابسته‌:

در این‌ نوع‌، مصرف‌ بخش‌ اصلی‌ زندگی‌ فرد است‌ و او ماده‌ را مصرف‌ می‌کند تا احساس‌ طبیعی‌ بودن‌ داشته‌ باشد. در این‌ حالت‌ عوارض‌ مصرف‌ پردامنه‌تر است‌ (ابعاد جسمی‌، عاطفی‌، روابط‌ اجتماعی‌ و سبک‌ زندگی‌ فرد را دربرمی‌گیرد)، نسبت‌ به‌ ماده‌ وابستگی‌ جسمی‌ یا روانی‌ به وجود می‌آید و مصرف‌ بیش‌ از سه‌ بار در هفته‌ و به‌ صورت‌ منظم‌ است‌. فردی‌ که‌ به‌ مصرف‌ مواد وابسته‌ (معتاد) است‌، در صورت‌ عدم‌ مصرف‌ مواد، دچار مجموعه‌ای‌ از نشانه‌های‌ ناخوشایند جسمی‌ و روانی‌ می‌شود (برای‌ مثال‌ دل‌پیچه‌، درد استخوان‌، خارش‌ بدن‌، احساس‌ تشویش‌ و دل شوره‌) به‌گونه‌ای‌ که‌ وی‌ برای‌ کاهش‌ این‌ علایم‌ مجدداً ماده‌ مخدر را مصرف‌ می‌کند. از طرف‌ دیگر اگر به‌ تاریخچه‌ مصرف‌ مواد در او بنگریم‌ درمی‌یابیم‌ که‌ هم‌اکنون‌ وی‌ ماده‌ را درمقادیر بسیار بیشتر از آنچه‌ که‌ در ابتدا مصرف‌ می‌کرده، استفاده‌ می‌کند و مصرف‌ ماده‌ نه‌ برای‌ دست‌ یافتن‌ به‌ نشئگی‌ و سرخوشی‌ بلکه‌ برای‌ دوری‌ از علایم‌ و نشانه‌های‌ جسمی‌ و روانی‌ است‌. در شکل‌ زیر دو گروه‌ مصرف‌کنندگان‌ مواد و ویژگیهای‌ هریک‌ از آنها نمایش‌ داده‌ شده‌ است‌:

دو گروه‌ مصرف‌کنندگان‌ مواد:

«الف‌»(مصرف‌کننده‌ تفننی‌)

« ب‌ »(مصرف‌کننده‌ وابسته‌)

ویژگی‌های‌ مصرف‌ کنندة‌ تفننی‌ :

ماده‌ مورد مصرف‌: حشیش‌، ال‌. اس‌. دی‌. اکس‌ مشروبات‌ الکلی‌، تریاک‌، گراس‌ یا علف

‌انگیزة‌ اصلی‌: تفریح‌ و سرگرمی‌

احتمال‌ ابتلاء به‌: ایدز زیاد، هپاتیت‌ در حد نرمال‌، احتمال‌ ارتکاب‌ جرم‌ زیاد.

ویژگی‌های‌ مصرف‌ کننده‌ وابسته‌:

ماده‌ مورد مصرف‌: هروئین‌ ،تریاک‌ کوکائین‌.

انگیزه‌ اصلی‌: فرد مصرف‌کننده‌ به‌ مواد وابستگی‌ دارد و ممکن‌ است‌ از تزریق‌ استفاده‌ کند.

احتمال‌ ابتلاء به‌: ایدز زیاد، هپاتیت‌ زیاد، احتمال‌ ارتکاب‌ جرم‌ زیاد.

چه‌ کسانی‌ از وضعیت‌ الف‌ به‌ وضعیت‌ ب‌ می‌روند؟

وجود عوامل‌ خطر مرتبط‌ با گروه‌ همسال‌ و خانواده‌، فرار از منزل‌ و مدرسه‌ یا اخراج‌ از مدرسه‌، بهداشت‌ روانی‌ ضعیف‌، سابقة‌ دستگیری‌، مکانیسم‌های‌ مقابله‌ای‌ ضعیف‌، بیکاری‌.

پیشگیری‌ از مصرف‌ مواد

در حال‌ حاضر دو دیدگاه‌ نسبت‌ به‌ پیشگیری‌ از مصرف‌ مواد وجود دارد:

الف‌ - دیدگاه‌ عوامل‌ خطر و حفاظت‌کننده‌:

شناختن‌ عوامل‌ خطر مؤثر در مصرف‌ مواد، مرحلة‌ اول‌ در این‌ دیدگاه‌ است‌. در واقع‌ دیدگاه‌ عوامل‌ خطر نشأت‌ گرفته‌ از علوم‌ پزشکی‌ خصوصاً مطالعات‌ مربوط‌ به‌ پیشگیری‌ از بیماری های‌ قلبی‌ است‌. فرض‌ بر این‌ بوده‌ است‌ که‌ اگر بتوانیم‌ عوامل‌ خطر مربوط‌ به‌ بروز بیماری های‌ قلبی‌ را بشناسیم‌ (برای‌ مثال‌ افزایش‌ وزن‌ بدن‌، چربی‌ خون‌ بالا و...) می‌توانیم‌ با پیشگیری‌ یا تعدیل‌ اثرات‌ آنها مانع‌ از بروز بیماری های‌ قلبی‌ شویم‌، دیدگاهی‌ که‌ ارزشمندی‌ آن‌ به‌ اثبات‌ رسیده‌ است‌. در حیطة‌ پیشگیری‌ از مصرف‌ مواد نیز همین‌ نظریه‌ وجود دارد که‌ با شناختن‌ عوامل‌ خطر می‌توان‌ به‌ گونه‌ای‌ برنامه‌ریزی‌ کرد تا مانع‌ از بروز و یا اثرگذاری‌ آنها شد و به‌ این‌ وسیله‌ از مصرف‌ مواد جلوگیری‌ کرد. باتوجه‌ به‌ مطالب‌ فوق می‌توان‌ گفت‌ که‌ عامل‌ خطر، عاملی‌ است‌ که‌ در صورت‌ وجود آن‌ احتمال‌ بروز یک‌ بیماری‌، آسیب‌ یا اختلال‌ در فرد افزایش‌ می‌یابد. متقابلاً عوامل‌ حفاظت‌کننده‌، عواملی‌ هستند که‌ در صورت‌ وجود، احتمال‌ بروز یک‌ بیماری‌، آسیب‌ یا اختلال‌ کاهش‌ می‌یابد. از این‌ رو پیشگیری‌ از سوءمصرف‌ مواد به‌ تعبیر امروزی‌ آن‌ و مطابق‌ با رویکرد عبارت‌ است از ‌: تضعیف‌ عوامل‌ خطر و تقویت‌ عوامل‌ حفاظت‌کننده‌. با این‌ حال‌ ذکر این‌ نکته‌ ضروری‌ است‌ که‌ شناسایی‌ این‌ عوامل‌ نیازمند طرح های‌ پژوهشی‌ خاص‌ و برنامه‌ریزی‌ دقیق‌ برای‌ مقابله‌ با آنهاست‌. سال‌ها پژوهش‌ و بررسی‌ در این‌ زمینه‌ نشان‌ می‌دهد که‌ این‌ عوامل‌ در سطوح‌ مختلف‌ فردی‌، خانوادگی‌ و اجتماعی‌ وجود دارند و در طول‌ فرایند رشد از کودکی‌ به‌ نوجوانی‌ و جوانی‌ دستخوش‌ تغییر می‌شوند. با این‌ حال‌ بخش‌ قابل‌توجهی‌ از این‌ پژوهش‌ها به‌ عوامل‌ مشترک‌ تأثیرگذاری‌ دست‌ یافته‌اند و آنها را در طبقات‌ و سطوح‌ مختلف‌ ارائه‌ کرده‌اند. ما نیز در این‌ قسمت‌ به‌ بیان‌ عوامل‌ خطر و حفاظت‌کننده‌ در سطوح‌ مختلف‌ می‌پردازیم‌:

عوامل‌ خطر

ـ محیط‌ خانوادگی‌ آشفته‌ خصوصاً خانه‌ای‌ که‌ در آن‌ والدین‌ مصرف‌کننده‌ مواد هستند یا به‌ بیماری‌ روانی‌ مبتلایند.

ـ مهارتهای‌ فرزندپروری‌ ناکارآمد خصوصاً در والدینی‌ که‌ دارای‌ کودکانی‌ هستند که‌ خلق‌ و خوی‌ منفی‌ دارند و یا مبتلا به‌ اختلالات‌ رفتاری‌ هستند.

ـ فقدان‌ دلبستگی‌ متقابل‌ میان‌ فرزندان‌ و والدین‌ـ احساس‌ خجالت‌ و گوشه‌گیری‌ نامناسب‌ و رفتارهای‌ پرخاشگرانه‌ـ ناکامی‌ و شکست‌ تحصیلی ـ مهارت های‌ اجتماعی‌ و سازگارانه‌ ضعیف‌ـ برقراری‌ رابطه‌ با همسالان‌ منحرف‌ یا همسالانی‌ که‌ به‌ رفتارهای‌ انحرافی‌ گرایش‌ دارندـ شکل‌گیری‌ این‌ برداشت‌ که‌ مصرف‌ مواد در بین‌ همسالان‌ و در محیط‌ اجتماعی‌، عملی‌ قابل‌ قبول‌ است‌ .

عوامل‌ حفاظت‌کننده‌

ـ ارتباط‌ مناسب‌ و پیوند قوی‌ با خانواده‌

ـ این‌ تجربه‌ که‌ والدین‌ ناظر رفتارند، قوانین‌ مشخصی‌ برای‌ رفتارها وجود دارد و والدین‌ در زندگی‌ فرزندان‌ سهیم‌ می‌باشند.

ـ موفقیت‌ و پیشرفت‌ تحصیلی‌ـ ارتباط‌ قوی‌ با نهادهای‌ اجتماعی‌ نظیر خانواده‌، دانشگاه‌ و مؤسسات‌ و سازمان های‌ مذهبی‌

ـ کسب‌ هنجارهای‌ اجتماعی‌ ضد مواد، نسبت‌ به‌ مواد مخدر هرچند مطالعة‌ عوامل‌ فوق حاوی‌ اطلاعات‌ مفید در این‌ زمینه‌ است‌ اما از آنجا که‌ گروه‌ هدف‌ و مخاطب‌ ما کارگران عزیز در محیط های کاری هستند، آشنایی‌ با مهم‌ترین‌ انگیزه‌ها و علل‌ مصرف‌ در بین‌ کارگران نیز از اهمیت‌ زیادی‌ برخوردار است‌. به‌ طور کلی‌ بنا بر نظرسنجی‌ ها و بحث‌های‌ به‌ عمل‌ آمده‌ با کارگران، آنها معتقدند که:

 

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar