مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/۱٢/٤

ویگوتسکی معتقد بود علت این نقص آن است که آزمون های مرسوم فقط می توانند آنچه را که کودک به تنهایی می تواند انجام دهد، ارزیابی کنند. اما کودک قبل از اینکه بتواند تکلیفی را به تنهایی انجام دهد، می تواند آن کار را با همکاری دیگران و دریافت راهنمایی و حمایت از آنها به انجام برساند. بنابراین، برای تعیین توانایی بالقوه کودک برای یادگیری جدید، نیاز داریم تا ببینیم که کودک چگونه می تواند از کمک هایی که به او پیشنهاد شده است، در آن کار استفاده کند.


 

ویگوتسکی-٧

ویگوتسکی معتقد بود علت این نقص آن است که آزمون های مرسوم فقط می توانند آنچه را که کودک به تنهایی می تواند انجام دهد، ارزیابی کنند. اما کودک قبل از اینکه بتواند تکلیفی را به تنهایی انجام دهد، می تواند آن کار را با همکاری دیگران و دریافت راهنمایی و حمایت از آنها به انجام برساند. بنابراین، برای تعیین توانایی بالقوه کودک برای یادگیری جدید، نیاز داریم تا ببینیم که کودک چگونه می تواند از کمک هایی که به او پیشنهاد شده است، در آن کار استفاده کند.
  ویگوتسکی از ما می خواهد دو پسربچه را در نظر بگیریم که بر مبنای آزمون هوش متداول، در سن عقلی 8 سالگی قرار دارند( ویگوتسکی، 1934). یعنی همان گونه که آزمون در نظر دارد، هنگامی که به طور مستقل کار می کنند، در این سطح نمره می آورند. اما پس از آن آزمونگر مسائل جدید دیگری را ارائه می دهد که حل آن برای پسربچه ها مشکل است و به آنها مقداری کمک می کند. مثلا سوال هایی راهنمایی کننده از آنها می کند یا حل اولین مرحله مسئله را به آنها می گوید. با این کمک، یکی از کودکان در سطح سنی کودک 9 ساله و دیگری در سطح سنی 12ساله نمره می آورد. بدین ترتیب معلوم می شود که توانایی بالقوه دو پسربچه برای یادگیری جدید یکسان نیست. ویگوتسکی فاصله ای را که کودکان می توانند در فراسوی سطح فعلی خود عمل کنند، حوزه تقریبی رشد نامید. او این حوزه را به طور دقیق تر چنین تعریف کرد:
  حوزه تقریبی رشد عبارت است از: فاصله بین سطح رشد فعلی، که به وسیله حل مسئله به طور مستقل تبیین می گردد و سطح رشد بالقوه، که از طریق حل مسئله با راهنمایی بزرگسالان یا همکاری با همسالان تواناتر، حاصل می شود( ویگوتسکی، 1935)
  ویگوتسکی امیدوار بود که با طرح حوزه تقریبی رشد، برای مربیان شاخص بهتری برای شناخت ظرفیت های بالقوه واقعی کودک فراهم آورد.
  او با اشتیاق در مورد سودمندی این مفهوم برای روان شناسی رشد، مطالبی نوشت و این بحث را مطرح کرد که این مفهوم، چشم انداز جدید و بهتری را فراهم می آورد که نه تنها کارکردهایی را که قبلا به پختگی رسیده اند، بلکه کارکردهایی را هم که در حال رسیدن به پختگی و بلوغ هستند، روشن می سازد. با تمرکز بر فعالیت هایی که کودک می تواند با همکاری دیگران به اتمام برساند، این حوزه از توانایی هایی او که در آغاز رشد هستند، آشکار می شود - مانند توانایی گام برداشتن برای کودکی که تنها هنگامی که دست او را بگیرند می تواند راه برود. حوزه تقریبی رشد به استعدادهای کاملا شکل گرفته در کودک اشاره نمی کند، بلکه بر استعدادهایی انگشت می گذارد که کودک، امروز تنها با کمک دیگری می تواند انجام دهد، اما فردا قادر خواهد بود به تنهایی آنها را به انجام برساند(ویگوتسکی، 1934).
  اما چگونه می توانیم بفهمیم که ویگوتسکی درست گفته است که حوزه تقریبی رشد، ریشه های رشد درونی را روشن می سازد؟ هنگامی که مقدار اندکی یاری باعث می شود که کودک بلافاصله در انجام کاری موفق شود، می توانیم نسبتا مطمئن شویم که نوعی ظرفیت رشد کننده خودبه خودی در او کشف کرده ایم. موفقیت سریع کودک نشانگر این است که بزرگسال به بروز ظرفیتی که قبلا در درون کودک نمایان شده، کمک کرده است.
  اما ویگوتسکی همچنین اظهار داشت که بزرگسالان گاهی اوقات کمک زیادی را ارائه می دهند. برای مثال او به طور تحسین انگیزی عنوان کرد که یک کودک می تواند از یک مفهوم انتزاعی استفاده کند" به این دلیل که معلم با کودک کار می کند، برای او توضیح می دهد، اطلاعات مکمل را در اختیار او قرار می دهد، از کودک سوال می کند، جواب های او را اصلاح می کند و از شاگرد می خواهد توضیح بدهد". در این مورد، به نظر می رسد که معلم با کودک مانند یک عروسک خیمه شب بازی رفتار می کند و مشخص نیست که با این روش، چه چیز خودبه خودی را در درون کودک برمی انگیزد.
  برای اینکه بفهمیم آیا رشد درونی کودک برانگیخته شده است یا نه، تنها راه این است که کودک را مشاهده کنیم. آیا کودک با شور و حرارت، کنجکاو و فعالانه درگیر یادگیری است؟ یا اینکه کودک تحت نفوذ محیط قرار دارد؟ در واقع بعضی از محققان( برای مثال روگوف، مالکین و گیلبراید،1984) اظهار کرده اند بزرگسالانی که به طور موثر در محدوده حوزه تقریبی رشد آموزش می دهند، به طور دایم به علایمی که نشان دهنده علایق خودبه خودی کودک است، توجه می کنند.
      تکیه گاه سازی
  گفتیم تکالیفی که در منطقه تقریبی رشد قرار دارند هنوز از سوی کودک آموخته نشده اند. اگر بزرگترها(پدران و مادران یا دوستان بالغ تر) کودک را یاری دهند از عهده انجام آن تکالیف و یادگیری آنها بر خواهد آمد. جروم برونر این یاوری و راهنمایی دیگران را تکیه گاه سازی (داربست بندی) نامیده است(وولفلک،2004)
  تکیه گاه سازی را می توان به فرایند هدایت یادگیرنده برای گذار از آنچه اکنون می داند به آنچه قرار است یاد بگیرد تعریف کرد. در تکیه گاه سازی، ابتدا معلم یا شخص دیگری که یادگیرنده را یاری می دهد سهم عمده ای از مسئولیت را به عهده می گیرد، اما به تدریج که یادگیری پیش می رود مسئولیت به یادگیرنده واگذار می شود. اگن و کاوچاک(2001) موضوع را از زبان کازدن به نحو زیر توضیح داده اند: کودک نوپایی قصد راه رفتن دارد. با اولین گامی که به صورت آزمایشی بر می دارد، پدر، ضمن اینکه دو دستش را برای حمایت از او بالای سرش نگه می دارد، به دنبالش راه می رود. پس از آنکه کودک قدری اعتماد به نفس کسب کرد، پدر تنها یک دستش را بالای سر او نگه می دارد و در کنارش راه می رود. بعد از مدتی، دیگر دستانش را به حمایت از او بالای سرش نگه نمی دارد، اما در کنار او قدم می زند تا از افتادن احتمالی محافظتش کند. سرانجام کودک می آموزد به تنهایی و بدون کمک دیگران راه برود و بدود.
  ویگوتسکی (1978) می گوید آزمونهای هوش یا آزمونهای حل مسئله که عملکرد مستقلانه کودک را می سنجند سطح رشد فعلی(واقعی) او را اندازه می گیرند - یعنی انجام همان کاری را که کودکان به تنهایی از عهده اش برمی آیند. اما، با قدری پرسش و پاسخ و هدایت کودکان، می توان آنان را واداشت تا توانایی های بیشتری از خود بروز دهند. به باور ویگوتسکی، آنچه کودکان به کمک دیگران می توانند انجام دهند بیشتر معرف توانایی واقعی آنان است تا آنچه به تنهایی از عهده اش برمی آیند. بنابراین، برای شناسایی رشد کودکان باید سطح رشد بالقوه آنان را شناخت.
  ویگوتسکی(1978) گفته است به کمک بازی، آموزش رسمی، و حتی کار می توان کودکان را به سطح رشد بالقوه رسانید. بایلر و اسنومن(1993) در رابطه با مفهوم تکیه گاه سازی روشهای آموزشی مورد استفاده معلمان را در انتقال دانش آموزان از منطقه تقریبی رشد و رسانیدن آنان به سطح رشد بالقوه به نحو زیر برشمرده اند: الگودهی یا سرمشق دهی، استفاده از پاداش، دادن بازخورد، سازمان دهی شناختی و پرسش و پاسخ. به نمونه آموزشی زیر که بر مبنای تکیه گاه سازی و با روش پرسش و پاسخ انجام گرفته است توجه کنید: دانش آموز مورد نظر از انجام عمل تقسیم دارای باقیمانده ناتوان است، اما معلم به کمک روش پرسش و پاسخ این توانایی را به او آموزش می دهد.
  معلم تقسیم 44 :6 را بر روی تابلو می نویسد و از دانش آموز می پرسد:
  معلم: چه عددی را وقتی که در 6 ضرب کنیم حاصل آن به 44 نزدیک است؟
  دانش آموز: 6
  معلم  :  (6 را می نویسد) 6 ضرب در 6 چند می شود؟
  دانش آموز: 36
   چند نمونه تکیه گاه سازی( اقتباس از اثر اگن و کاوچاک، 2001، به نقل از سیف، 1384)
  تکیه گاه آموزشی  مثال الگودهی  معلم هنر ابتدا خودش شکلی را برای دانش آموزان رسم می کند، و بعد از آنها می خواهد تا خودشان مستقلا به رسم شکل بپردازند.بلند فکر کردن  معلم فیزیک هنگامی که بر روی تابلوی کلاس مسئله ای را حل می کند اندیشه های خود را به زبان می آورداستفاده از مواد آموزشی  معلم ورزش تور بسکتبال را پایین می آورد تا دانش آموزان  خردسال انداختن توپ در درون تور را تمرین کنند، و بعد که یادگرفتند تور را بالا می برد استفاده از اشاره و راهنما  معلم یک آموزشگاه پیش دبستانی با گفتن اینکه " خرگوشه تور سوراخ می کرده و بعد می پره توی آن" بستن بند کفش را به کودکان می آموزد. 
  معلم: (6 را پاک می کند) 36 می توانی عدد دیگری را انتخاب کنی که جواب آن به 44 نزدیک تر باشد؟
  دانش آموز: 8
  معلم: 6 ضرب در 8 چند می شود؟
  دانش آموز: 48
  معلم 48، خیلی بزرگ است. می توانی عدد دیگری را پیدا کنی؟
  دانش آموز: 6 ضرب در 7 می شود .42
  چنان که دیدیم، تدابیر گوناگونی وجود دارند که معلم با استفاده از آنها و با توجه به مفهوم تکیه گاه سازی می تواند به کودکان در یادگیری موضوعهای مختلف کمک کند.

 

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar