مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/٩/٢۳

از روانکاوى آموخته‏ایم که ماهیت فرایند سرکوب در پایان دادن و محو کردن ایده یا فکرى، که امرى غریزى را نشان مى‏دهد نهفته نیست، بلکه ماهیت این فرایند جلوگیرى از آگاهانه شدن آن ایده است. وقتى چنین امرى رخ مى‏دهد، مى‏گوییم که آن ایده در وضعیتِ «ناخودآگاه» است، و قادر هستیم دلیل و بیّنه کارآمدى فراهم آوریم تا نشان دهیم حتى وقتى این فکر ناخودآگاه است، حتى وقتى شامل ایده‏اى است که در نهایت به آگاهى وارد خواهد شد، مى‏تواند تأثیراتى ایجاد کند.

هر چیزى که سرکوب مى‏شود حتماً در ضمیر ناخودآگاه باقى مى‏ماند، لیکن باید دقیقاً از همین اول خاطرنشان کرد که امور سرکوب‏شده همه ضمیر ناخودآگاه را تشکیل نمى‏دهند. ضمیر ناخودآگاه حیطه‏اى گسترده‏تر دارد و امور سرکوب‏شده بخشى از ناخودآگاه‏اند.


ضمیر ناخودآگاه (1)

 

از روانکاوى آموخته‏ایم که ماهیت فرایند سرکوب در پایان دادن و محو کردن ایده یا فکرى، که امرى غریزى را نشان مى‏دهد نهفته نیست، بلکه ماهیت این فرایند جلوگیرى از آگاهانه شدن آن ایده است. وقتى چنین امرى رخ مى‏دهد، مى‏گوییم که آن ایده در وضعیتِ «ناخودآگاه» است، و قادر هستیم دلیل و بیّنه کارآمدى فراهم آوریم تا نشان دهیم حتى وقتى این فکر ناخودآگاه است، حتى وقتى شامل ایده‏اى است که در نهایت به آگاهى وارد خواهد شد، مى‏تواند تأثیراتى ایجاد کند. هر چیزى که سرکوب مى‏شود حتماً در ضمیر ناخودآگاه باقى مى‏ماند، لیکن باید دقیقاً از همین اول خاطرنشان کرد که امور سرکوب‏شده همه ضمیر ناخودآگاه را تشکیل نمى‏دهند. ضمیر ناخودآگاه حیطه‏اى گسترده‏تر دارد و امور سرکوب‏شده بخشى از ناخودآگاه‏اند.

ما چگونه به شناختى از ناخودآگاه مى‏رسیم؟ البته ناخودآگاه را فقط به منزله امرى آگاهانه است که درک مى‏کنیم، وقتى که دستخوش تغییر شکل یا ترجمه به امرى آگاهانه قرار گرفته باشد. آثار روانکاوى هر روزه به ما نشان مى‏دهند که ترجمه این نوع از امور [ یعنى ناخودآگاه ] ممکن است. براى آن‏که چنین ترجمه‏اى رخ دهد، فرد تحت روانکاوى باید بر موانع و انواع مقاومتهاى خاص غلبه کند، همان مقاومتهایى که پیشتر، با پس راندنِ ایده‏اى از ضمیر ناخودآگاه، مصالحى فراهم کرده بودند تا سرکوبش کنند.

1 . توجیه مفهوم ضمیر ناخودآگاه

محافل بسیارى این موضوع را مورد بحث و گفت‏وگو قرار داده‏اند که آیا ما حق داریم فرض کنیم امرى روانى وجود دارد که ناخودآگاه است و این فرض را براى مقاصد کار علمى به کار بریم؟ به این تردید مى‏توان چنین جواب داد که فرض ما در مورد وجود ضمیرناخودآگاه فرضى ضرورى و معقول است و ما شمارى از براهین وجودِ آن را در دست داریم.

این وجود از آن رو ضرورى است که داده‏هاى آگاهى، درون خودشان، داراى شمار بسیارى شکاف و فاصله‏اند. غالباً، هم در افراد سالم و هم در بیماران، کنشهایى روانى رخ مى‏دهند که تنها وقتى قابل توضیح‏اند که وجود نوع دیگرى از کنشها را مسلّم فرض کنیم، کنشهایى که، مع‏الوصف، آگاهى هیچ توضیحى برایشان در اختیار ندارد. این کنشها فقط لغزشهاى کنشى(2) و روءیا در افراد سالم و همه آن چیزهایى نیست که در افراد بیمار، آنها را به عنوان علامت بیمارى روانى یا نوعى وسواس تشریح مى‏کنیم؛ بلکه شخصیترین تجربه‏هاى روزمرّه‏مان ما را با ایده‏هایى رو در رو مى‏کنند که نمى‏دانیم از کجا به ذهنمان رسیده‏اند و با نتایجى ذهنى ملازم‏اند که نمى‏دانیم چه‏طور به آنها رسیده‏ایم. حال اگر همچنان بر این ادعا پافشارى کنیم که هر کنش روحى که در ما رخ مى‏دهد لزوماً باید توسط خود ما از خلال آگاهى تجربه شده باشد، آن‏گاه تمامى کنشهاى آگاهانه[ اى که در بالا بدانها اشاره شد [ بى‏ربط و ناملموس باقى خواهند ماند. به عبارت دیگر، اگر ما بین این کنشها، کنشهاى‏ناخودآگاهانه‏اى را که استنتاج کرده‏ایم به طور فرضى اضافه کنیم آن‏گاه بین کنشها پیوندى قابل فهم برقرار مى‏شود. بهره و افزایشى که بدین‏سان در معنا به دست مى‏آید مبنایى دقیقاً موجه براى فراتر رفتن از محدوده‏هاى تجربه مستقیم است. علاوه بر آن، وقتى معلوم مى‏شود فرض وجود ضمیرى ناخودآگاه قادرمان مى‏سازد که روندى موفقیت‏آمیز را بنا کنیم که به واسطه آن مى‏توانیم تأثیرى کارآ بر خط سیر فرایند آگاهى اعمال کنیم، آن‏گاه خودِ این موفقیت اثباتى خدشه‏ناپذیر بر وجود آن چیزى است که از قبل فرضش کرده‏ایم. از همین رو، وجودِ ضمیر ناخودآگاه این گفته را به ادعایى غیرقابل قبول بدل مى‏کند که ما باید موضعى اتخاذ کنیم تا چنین مقرر داریم که هر آنچه در ذهن مى‏گذرد براى آگاهى نیز شناخته شده باشد.

مى‏شود پیشتر رفت و در دفاع از فرض وجود نوعى حالت روانى ناخودآگاه چنین استدلال کرد که خودآگاهىِ [ بالفعل ما ] در همه حال تنها شامل محتواى اندکى است؛ بنابراین قسمت اعظم آنچه معرفتِ آگاه مى‏نامیم، باید در دوره‏هاى قابل توجه از زمان در حالت نهفتگى باشد؛ به عبارت بهتر، از نظر روانى، در ضمیر ناخودآگاه باشد. وقتى تمامى خاطرات نهفته‏مان را مورد ملاحظه قرار مى‏دهیم متوجه مى‏شویم که کاملاً درک‏ناپذیر است که چه‏طور مى‏شود وجود ضمیر ناخودآگاه را انکار کرد. لیکن در اینجا با اعتراضى مواجهیم مبنى بر آن‏که این یادهاى نهفته را دیگر نمى‏توان به منزله خاطراتى روانى توصیف کرد، بلکه باید گفت که آنها با پس‏مانده فرایندهاى جسمانى متناظرند، فرایندهایى که امر روانى مى‏تواند مجدداً از درون آنها برخیزد. پاسخ واضح به چنین تردیدى آن است که خاطره نهفته، برعکس، بقایاى پرسش‏ناپذیرى از فرایندى روانى است. لیکن مهمتر است که به روشنى دریابیم که این اعتراض مبتنى است بر یکسان انگاشتن آنچه آگاهانه است و آنچه روانى است ــ هرچند این فرض صریحاً بیان نشده، بلکه به منزله یکى از اصول موضوعه فرض شده است. این یکسان‏انگارى یا مصادره به مطلوب است که به این پرسش از قبل پاسخ مثبت مى‏دهد که آیا هر آنچه روانى است ضرورتاً آگاهانه هم هست، یا این‏که این یکسان‏انگارى امرى اعتبارى و ناشى از نظام نامگذارى است. البته دومى، نظیر بقیه امور اعتبارى، به روى ابطال گشوده نیست. پرسش این است که آیا این امر اعتبارى شایسته آن هست که خود را به پذیرش آن محدود کنیم یا نه. شاید بشود چنین پاسخ داد که تساوى امر روانى و امر خودآگاه کاملاً بى‏مورد است. چنین فرضى استمرار روانى را از هم مى‏گسلد و ما را با مشکلات لاینحل ناشى از برابرىِ روانى ـ فیزیکى درگیر مى‏کند؛ همچنین در برابر این انتقاد قرار دارد که بدون دلیلى واضح نقشى را که آگاهى بر عهده دارد بیش از حد برآورد مى‏کند و به گونه‏اى شتابزده ما را از حوزه تحقیق روانشناختى محروم مى‏کند، بى‏آن‏که قادر باشد این محرومیت را با نتایج حوزه‏هاى دیگر جبران کند

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar