مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/٩/٢٠

  در این مقاله به موضوع عزت نفس در کودکان پرداخته شده، عزت نفس را تعریف نموده، سن ایجاد و نشانه های وجود و عدم وجود آن و همچنین نظر اسلام در رابطه با اهمیت آن توضیح داده شده و در پایان راهکارهایی عملی را در خصوص پرورش عزت نفس پیش روی خانواده ها قرار می دهد.


 

 پرورش عزت نفس کودکان

  در این مقاله به موضوع عزت نفس در کودکان پرداخته شده، عزت نفس را تعریف نموده، سن ایجاد و نشانه های وجود و عدم وجود آن و همچنین نظر اسلام در رابطه با اهمیت آن توضیح داده شده و در پایان راهکارهایی عملی را در خصوص پرورش عزت نفس پیش روی خانواده ها قرار می دهد.

 مقدمه

اغلب کودکان در زندگی خود خواه ناخواه طعم تلخ سختی‌ها و مشکلات را با تمام وجود حس می‌کنند، اضطراب‌، ناامیدی و استرس‌ها، همواره جزئی از زندگی آنها می‌شود اما هر یک از آنها برای مبارزه و حل این مشکلات روشی را انتخاب می‌کنند. بعضی در مقابل این فشارهای خسته کننده خیلی راحت‌تر از سایر افراد مقاومت می‌کنند و سعی می‌کنند به خود کمک کنند تا لذت بیشتری را از زندگی تجربه کنند، این کودکان همواره تلاش می‌کنند تا برای حل کردن مانع، راه‌حل‌هایی را انتخاب کنند تا به وسیله آن بتوانند بهتر زندگی کنند، در واقع این کودکان بسیار باهوش و واقع بینند و دائماً این جمله را با خود تکرار می‌کنند من می‌توانم مشکلات را نابود کنم» اما کودکان دیگری که در مقابل این گروه قرار می‌گیرند. به قدرت خود ایمانی ندارند و هر زمانی که به مشکلی برخورد می‌کنند فوراً مایوس می‌شوند و حتی به خود زحمت فکر کردن نمی‌دهند که چگونه می‌توان با این مشکل مواجه شد و تکیه کلام آنها «من نمی‌توانم» است . این کودکان توانمندی و نکات مثبت خدادادی خود را نشناخته و نپذیرفته‌اند. در حقیقت هیچ‌گونه عزت نفسی در این کودکان به چشم نمی‌خورد. با توجه به اهمیتی که موضوع اعتماد به نفس می‌تواند در زندگی کنونی و بعدی یک کودک داشته باشد، سعی کرده‌ایم این شماره از مقاله را به خانواده‌‌ها و افرادی اختصاص دهیم که به نوعی با این گونه کودکان در ارتباط هستند. امید است راه‌های کاربردی ما بتواند نقش مفیدی در پیشبرد عزت نفس سالم در کودکان ایفا نماید.

 

تعریف عزت نفس

عزت نفسۀ درک و برداشتی است که هر فرد نسبت به خود دارد و شامل احترامی است که فرد بر توانمندی‌های خود قائل است. البته نباید فراموش کرد که عزت نفس به معنای خود بزرگ بینی، غرور بدون پایه و کامل بودن فرد نیست. میزان عزت نفس هر کودک می‌تواند روش برخورد، پیروزی یا شکست او را در مقابل مشکلات تعیین کند.

 

سن ایجاد عزت نفس

الگوهای عزت نفس در همان سنین پائین، در افراد شروع به رشد می‌کند. کودکی که در این سنین بتواند کار مهمی را درست انجام دهد برای اولین بار حس موفقیت را تجربه می‌کند که در این میان نقش والدین بسیار حیاتی است. به عنوان مثال زمانی‌که کودک بتواند دکمه‌های لباسش را ببندد تشویق والدین می‌تواند این تفکر را در او ایجاد کند که «تو می‌توانی». در نظر گرفتن این نکته توسط والدین، همواره سبب می‌شود که این تفکر مثبت در کودک باقی بماند و مورد باور او قرار گیرد، در نتیجه زمانی که کودک حتی نتواند با سعی بسیار مشکلی را از پیش روی خود بردارد می‌تواند به دلیل وجود باوری که قبلاً‌ از خود پیدا کرده است آنقدر ادامه دهد و شکست بخورد تا بالاخره به موفقیت دست پیدا کند. زمانی که کودک به موفقیتی دست پیدا می‌کند بسیار خوشحال می‌شود، پس دوست دارد که از طرف پدر و مادر یا هر فردی که به نوعی در زندگی احساسی او نقش مهمی دارد، مورد توجه قرار گیرد و دوست داشته شود. پس در صورتی که این احساس علاقه و محبت را، از عزیزان خود دریافت نکند، با خود فکر می‌کند که شاید کار مهمی انجام نداده و قدرت زیادی ندارد و در نتیجه عزت نفس در او کاهش می‌یابد. ایجاد نمودن تعادل در تمام مواردی که ذکر شد، می‌تواند عزت نفس سالم و به دور از خطایی را، در کودک ایجاد نماید. کودک در این سنین یاد می‌گیرد که به خود احترام بگذارد، این حس احترام سبب می‌شود که افراد جامعه نیز این گونه با او رفتار کنند. زمانی که کودک یا نوجوانی برای شخصیت خود احترام قائل باشد سعی می‌کند تمام کارهای محوله را به نحو احسن و بدون اشتباه انجام دهد، پس تمام تلاش خود را لحاظ می‌کند تا کسی نتواند شخصیت و جایگاه او را مورد سرزنش قرار دهد و در صورتی که عمل اشتباهی هم از او سرزد به کمک این عزت نفس و استقلالی که در کنار آن ایجاد شده، بهترین روش را برای جبران خسارت وارده انتخاب می‌نماید. این کودک به قدرت، خواسته‌ها و توانمندی‌های خود آنقدر آگاه و مسلط است که می‌تواند دست به کارهای خارق‌العاده بزند.

 

 علائم عزت نفس پایین

فردی که عزت نفس پائینی دارد از نظر جسمی و روانی علائمی را از خود بروز می‌دهد که می‌توان کمبود عزت نفس را در او مشاهده نمود.

 

الف) علامت جسمی

 

  • لرزش دست
  • لرزش صدا
  • پشت خمیده و قوز کرده
  • سر و وضع نامرتب و شلخته
  • صورت غمگین و افسرده
  • قدم‌های سست
  • چین و چروک‌ دادن به صورت

 

ب)علامت روحی و روانی

 

  • شخصیت پرخاشگر و تحریک‌پذیر
  • منزوی و گوشه‌گیر
  • مغرور و از خود راضی
  • رقابت‌جو
  • عدم گذشت در مقابل اشتباهات دیگران
  • شخصیت مضظرب
  • احساس حسادت
  • سوء ظن به اطرافیان
  • شخصیت حق به جانب
  • عدم تلاش برای رفع موانع و مشکلات
  • احساس بی‌کفایتی و بی‌لیاقتی
  • ایمان ضعیف
  • عدم تمایل به انجام کارهای جدید
  • محول نمودن بار مسؤلیت به افراد دیگر
  • واکنش منفی، به انتقادات دیگران

 

نشانه‌های وجود عزت نفس در کودکان

 

کودکی که از اعتماد به نفس برخوردار است و این پدیده در او به شکل سالمی شکل گرفته، از نظر روحی دارای خصوصیاتی می‌باشد که در ادامه آنها را ذکر می‌کنیم.

 

  • تمایل دارد که با دیگران ارتباط برقرار نماید.
  • قرار گرفتن در مکان‌های عمومی و اجتماعی، برای او لذت بخش است.
  • تلاش می‌کند تا در مقابل موانع، راهکار مناسبی پیدا کند.
  • مسئولیت اشتباهات خود را می‌پذیرد و اطرافیان را مقصر نمی‌داند.
  • به کاستی‌ها، نقاط ضعف و قوت خود،‌ آگاهی دارند و آنها را می‌پذیرند.
  • همیشه در حد معقول، خوشبین هستند.

 

نظر اسلام در رابطه با عزت نفس

 

اسلام مکتبی است که در آن به رشد و پرورش سالم و حرمت نفس افراد، توجه خاصی شده است. سوره ها و آیات نازل شده می توانند گواه خوبی بر این ادعا باشند. اغلب احادیث و روایات در پی ایجاد حسی در نوع بشر هستند که او را اشرف مخلوقات و جانشین خداوند بر زمین معرفی کند . علمای اخلاق هم به نفس انسان توجه خاصی دارند. به طوری که آنرا به 3 مرحله تقسیم می کنند.

 

الف) نفس اماره: همان نفس شیطانی است که باعث می شود فرد مرتکب خطا و گناه شود.

ب) نفس لوامه: نفسی است که نیاز به هدایت دارد و با تعلیم و تربیت انسان به کمال می رسد.

پ) نفس مطمئنه: در این مرحله فرد روح و نفس خود را می آلاید و پاکیزه می نماید تا به مرحله ای برسد که نفس شیطانی اش در مقابل او تعظیم کند، فرد در این مرحله به آرامش روحی دست می یابد و وجدان خود را حاکم بر تصمیم گیری هایش می نماید. امامان ما با زبان های مختلف سعی کرده اند اهمیت این موضوع را گوشزد کنند، در ادامه بحث به سخنان گوهربار این عزیزان می پردازیم.

 

امام حسین (ع) می فرمایند: از کار بدی که سبب شود عذرخواهی کنی، پرهیز کن.

امام علی (ع) می فرمایند: ناتوان ترین مردم کسی است که نتواند نفس خود را اصلاح نماید.

امام هادی (ع) می فرمایند: از شر کسی که به نفس خود احترام نمی گذارد هرگز ایمن نیستی.

امام صادق (ع) می فرمایند: نه از اشخاص تندخو باش که مردم از نزدیک شدن به تو پرهیز کنند و نه از اشخاص سستی باش که بتوانند تو را تحقیر کنند.

با توجه به مواردی که اشاره کردیم می توان گفت که عزت نفس مومن محترم و ارزشمند است .

 

توصیه هایی به والدین و مسئولین کودکان

یکی از دلایلی که سبب می شود کودک ما رفتارهای آزاردهنده و غیر قابل قبولی داشته باشد عدم وجود احساس ارزشمندی است به این معنا که کودک مان احساس می کند فردی بی مصرف و پوچ است، بنابراین امروزه سعی بسیاری از روان شناسان و متخصصان تعلیم و تربیت ایجاد و پرورش این حس جادویی است. با توجه به اهمیت نقش پدر و مادر و مربیان در این خصوص نکات کلیدی را ارائه خواهیم داد.

 

  • سعی کنید با کودک طوری برخورد کنید که توانمندی هایش بیشتر از ناتوانی هایش نمود پیدا کند.
  • چراغ ایمان و مذهب را در دل کودک روشن کنید.
  • کارهایی به کودک بسپارید که مطمئن هستید در آن کارها پیروز و موفق می شود.
  • سعی کنید در مقابل سختی ها شکیبا و صبور باشید تا کودک از شما الگوبرداری کند.
  • رفتارهای مناسب و درست کودک و نوجوان را مورد تشویق قرار دهید.
  • به کودک کمک کنید تا بتواند احساسات و عواطفش را درست کنترل کند.
  • حتی در صورتی که اشتباهی از او سر زد، او را تحقیر نکنید و یا فرد دیگری مورد مقایسه قرار ندهید.
  • اگر با مشکلی برخورد کردند سعی کنید که آنها را راهنمایی کنید.
  • با آنها مهربان و ملایم و در عین حال عاقلانه برخورد کنید.
  • از تنبیه نمودن کودک جداً خودداری کنید.
  • مهارت های حل مشکل را به او آموزش دهید.
  • این حق هر کودکی است که ارزش چیزهایی را که به دست می آورد و در اختیار دارد بداند! پس با سرعت بخشیدن در برآورده نمودن احتیاجاتش، این حق مسلم را از او نگیرید.
  • مواظب باشید کودک به شما وابسته نشود.
  • به احساسات و عواطف کودک احترام بگذارید و به او کمک کنید.
  • با کودک دوست باشید.
  • به افراد خانواده گوشزد کنید که مرتکب بددهنی یا برخورد نامناسب نشوند زیرا کودک دقیقاً این رفتارها را الگوبرداری می کند.
  • در ابراز محبت تعادل را رعایت نمائید.
  • تا حد امکان در بازی ها و فعالیت های کودک، مشارکت داشته باشید.
  • هیچ گاه اجازه ندهید کسی کودک را با القاب و اسامی زشت صدا کند.
  • به کودک احساسی بدهید که متوجه شود موجودی ارزشمند و دوست داشتنی است.
  • با ایجاد نمودن حس رقابت در دانش آموزان برای بدست آوردن نمره بالاتر، باعث می شوید که در زمان شکست سبب می شوید که کودک دائماً از خود انتقاد کند.
  • کودک را در اظهار نظر کردن سهیم کنید.
  • نامی دوست داشتنی برایش انتخاب کنید.
  • با کودک همدردی کنید.
  • از کلماتی استفاده نمائید که کودک علاقه به آن دارد.
  • کار کودک را هر چند هم که کوچک باشد در نزد او جدی نشان دهید.
  • اگر در منزل قانونی وضع کردید حتماً دلیل آنرا توضیح دهید.
  • به حرف ها، نقطه نظرات و عقاید کودک تان احترام بگذارید.
  • مناسبت هایی را که برای کودک ارزشمند است جشن بگیرید(مانند روز تولد، سن تکلیف، اولین روز مدرسه و ...).
  • پس از اتمام تئاتر یا یک فیلم سینمایی، با کودک به بحث و نظرخواهی بپردازید.
  • درزمان شرکت در جلسه یا یک جمع دوستانه، کودک را به نحوی مناسب و با احترام معرفی نمائید.
  • کودک را به دلیل اظهار نظر نمودن سرزنش نکنید.
  • به کودک حق انتخاب بدهید.
  • از حرفه یا تخصصی که کودک درآن زمینه فعالیت می کند استقبال کنید.
  • از روزها یا اتفاقات مهم زندگی کودک عکس بگیرید.
  • از هر فرصتی برای هدیه دادن به کودک استفاده کنید.
  • در شرایط مختلف خود را به جای کودک قرار دهید.
  • اجازه دهید تا کودک وسایل اتاقش را طبق سلیقه خود جاسازی نماید.
  • کودک را آنقدر همراهی کنید که ذهن خلاقی در او ایجاد شود.
  • با مراحل سنی کودک آشنا شوید.
  • سعی کنید قسمتی از وقت خود را با کودک در خارج از خانه سپری کنید.
  • به صورت دست جمعی به مسافرت و خرید بروید.
  • لبخند بزنید.
  • از هر لحظه برای بهتر زندگی کردن استفاده کنید.
  • در صورتی که از کودک دور بودید با او تماس بگیرید یا نامه نگاری داشته باشید.
  • برای کودک تان یادداشت بنویسید.
  • موفقیت های کودک را جشن بگیرید.

 

سخن آخر

پدر و مادر عزیز!

 اگر به تحسین کودک تان عادت ندارید ممکن است انجام آن برای اولین بار سخت باشد اما با تکرار، انجام این عمل  برای تان آسان خواهد شدهمیشه هر وقت کودک عملی شایسته را انجام می دهد ما برای تشویقش حضور نداریم اما وقتی به طور اختصاصی و با دید مثبت نسبت به رفتارش نظر می دهیم به او نشان می دهیم که بدون قید و شرط دوستش داریم، برایش ارزش قائلیم و او هم برای خود ارزش قائل خواهد شد. چنانچه احساس کردید با وجود رعایت تمام نکات، کودک تان از عزت نفس پایین رنج می برد باید دلیل این امر را شناسایی کنید. استفاده نمودن از روان شناس یا متخصص می تواند به شما در پیدا کردن مشکل اصلی یاری نماید. کودکی که زیر نظر متخصص مربوطه قرار می گیرد می تواند در قدم اول درک واقع بینانه تری از خود داشته باشد و سپس با آگاهی از خصوصیات خوب و بد خود، توانمندی های فردی خود را پرورش دهد.

 

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar