مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/٩/۱٩

 این روزها، یکی از کوچه‌های باریک چهار راه مولوی، خانه‌ای را در خود جای داده‌است که سرپناه زنان معتاد است. خانه‌ای چهار اتاقه‌، با آشپزخانه‌ای در زیر زمین، کوچه « برادران حاتمی» کمی آنطرف‌تر از مسجد، رنگ و لعابی به خود گرفته تا از این پس زنان معتاد شب‌ها در کوچه‌ و خیابان‌های شهر، طعمه هر حادثه‌ای نشوند.


ردپای مردان در اعتیاد زنان

 

این روزها، یکی از کوچه‌های باریک چهار راه مولوی، خانه‌ای را در خود جای داده‌است که سرپناه زنان معتاد است. خانه‌ای چهار اتاقه‌، با آشپزخانه‌ای در زیر زمین، کوچه « برادران حاتمی» کمی آنطرف‌تر از مسجد، رنگ و لعابی به خود گرفته تا از این پس زنان معتاد شب‌ها در کوچه‌ و خیابان‌های شهر، طعمه هر حادثه‌ای نشوند.
هرگز نمی‌توان پذیرفت که ظرفیت 35 نفره این خانه بتواند پاسخگوی نیازهای زنان سرگردانی باشد که در سرمای زمستان به سختی شب را به صبح می‌رسانند. روحانی محل در آیین گشایش این مرکز، گفت: من خیلی متاسفم ولی به من خبر دادند که در همین سرما تا حالا  تعدادی از این زن‌ها مرده‌اند.به نظر می‌رسد حاج آقا موسوی، تلاش می‌‌کند تا با این مرکز همکاری خوبی داشته ‌باشد و گشایش سرپناه زنان  معتاد را در کنار مسجدش به فال نیک گرفته، شاید چون فکر می‌‌کند که از این پس وقتی زنی به شکایت از نداشتن سرپناه،  در مسجدش را کوفت، می‌‌تواند به همسایه‌ای چند خانه آن‌طرف‌تر،‌ راهنمایی‌اش کند و دیگر غصه نخورد که زنی دیگر به تعداد قبلی اضافه می‌شود.

 

ریشه در مردان
اعتیاد زنان اکثرا ریشه در بسترهای خانوادگی مغشوش دارد. طبق آمارهای مستند، اغلب زنان معتاد مجرد، پدر یا برادر معتاد دارند یا مورد یک بزه اجتماعی واقع شده‌اند و اکثر زنان معتاد متاهل، توسط همسرانشان آلوده می‌شوند. متاسفانه خدمات مراکز ترک اعتیاد و ارائه سرویس‌های ویژه به معتادین در جامعه به نحو چشمگیری مردانه هستند، در نتیجه جذب زنان معتاد به مراکز ترک اعتیاد بسیار کم است و این مبنی بر تعداد اندک آنان نیست. با یک نگرش جنسیتی نسبت به اعتیاد می‌توان حدس زد ترکیب دو واژه‌ زن و اعتیاد، سنگینی بیشتری از تلفیق مردانه‌ واژه‌ها دارد. زنان معتاد، هراسان از تقبیح نگاه سخت جامعه به آنان از مراجعه به مراکز ترک پرهیز می‌کنند. تنها  طی چهار سال گذشته رشد اعتیاد زنان سه برابر مردان بوده و اگر به همین منوال پیش برود تعداد آنان با مردان معتاد به زودی برابر خواهد شد. گفته می‌شود به ازای هر ده مرد معتاد، هفت زن دچار اعتیاد هستند و زنان برای ترک در شرایط آسیب‌پذیرتری از مردان قرار دارند، زیرا یکی از شرایط ترک، دور بودن فرد از محیطی است که باعث وسوسه و گرایش به مصرف مجدد می‌شود. در حالی‌که اکثرا یکی از اطرافیان نزدیک زنان معتاد، مبتلا به اعتیاد است.

 

جدال سنت و مدرنیته
 دکتر حبیب آقابخشی، آسیب‌شناس و عضو هیأت علمی گروه مددکاری دانشگاه بهزیستی و توانبخشی معتقد است: جدال تفکر نقدی کهن با اندیشه نقدی معاصر و به تبع آن برخورد سنت و مدرنیته در قرن اخیر بر تمامی عرصه‌های زندگی جمعی سایه افکنده؛ خانواده‌ها از این اثرگذاری برکنار نبوده‌اند و در این روند کلی نقش و جایگاه زنان نیز دستخوش دگرگونی‌های بسیار شده است. موقعیت زنان در جهان، وضعیتی پارادکسیکال است. در بسیاری از جوامع، زنان موقعیت‌های خویش را بازشناخته‌اند و هیچگونه تبعیض و نابرابری را برنمی‌تابند.


در برخی کشورهای جهان سوم، وضعیت زنان در طول تاریخ همراه با تناقضاتی بوده است. اساس چنین تناقضی را باید در ساختارهای فکری حاکم بر این جوامع و ریشه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جستجو کرد. البته در زمانی که برخی از جوامع مجاور، دختران را زنده به خاک می‌سپردند، زنان در سرزمین ما، فرمانروایی می‌کردند. از منظری دیگر و رویکردی جامع نگر، برتری فرزندآوری زنان و تأمل آنان بر پرورش فرزندان در قلمروی تولید و تقسیم کار به نفع مردان شد. با پیشرفت نیروهای تولید و تقسیم مجدد کار، نقش زنان در این عرصه رنگ باخت اما تبدیل کارگاه‌های خانگی کوچک به کارخانه‌ها، حضور مجدد زنان در عرصه تولید، رها کردن برخی کارکردها مانند جامعه‌پذیری فرزندان و سپردن آن به نهادهای دیگر تعریف نوینی از حضور آنان ارائه کرد.

 

باز هم مردان دخیلند
در مقوله‌ اعتیاد، به نظر می‌رسد در جوامعی که تبعیض جنسیت سایه‌ بی‌مایه‌ای دارد، زن و مرد به یک نسبت در معرض این پدیده قرار می‌گیرند، اما در ایران معمولا ردپایی از حضور یک مرد در زندگی زنان معتاد مشاهده می‌شود. زنده نگاه داشتن بسیاری از نگرش‌های دوران کهن که با زندگی در جامعه معاصر همخوانی ندارد و تاکید بر پرورش آن از جمله این که زن باید پیرو مرد باشد را نمی‌توان در اعتیاد زنان بی‌تاثیر انگاشت. عمده زنان تمام تلاش خود را به کار می‌برند تا اعتیاد همسرانشان را از بین ببرند و او را از این ورطه نجات دهند، اما  دل کندن از زیستن با شوهر معتاد به دو دلیل به راحتی برایشان میسر نیست. نخست به دلیل این‌که عمده نهادهای مسئول و خانواده‌ها به دلایل مختلف مایلند میزان طلاق را در جامعه کاهش دهند. دوم اینکه مناسک و آداب ازدواج در جامعه، فرهنگ «ازدواج با لباس سفید و ترک زندگی با کفن سفید» را ترویج می‌کند. زندگی با مرد معتاد، آگاهانه یا ناآگاهانه زنان را در ورطه اعتیاد گرفتار می‌کند یا مرد، همسر خود را تشویق به استفاده از مواد می‌کند یا در صورت عدم اعتیاد، مغز زن با استنشاق مواد به آن احساس وابستگی می‌کند.
 فردی که مواد مخدر مصرف می‌کند، به صورت تلقینی ، کاملا مصنوعی و موقتی آستانه تحملش بالا می‌رود و در خیال خودش خوش‌خلق می‌شود از اینرو برخی زنان فکر می‌کنند عدم مصرف مواد توسط همسرشان تاثیر بدی در زندگی آن‌ها می‌گذارد. میانگین سن معتادان مرد در ایران 28 تا 38 سال است و این دامنه‌ی سنی اکثر مردان متاهل را در بر می‌گیرد.
 در نتیجه، تاثیرات اعتیاد دامنگیر خانواده و در درجه‌ اول زنان می‌شود. شیوه مصرف و نوع مواد نیز با وضعیت فن‌آوری‌های جوامع تغییر کرده است. در برهه کنونی، عمده جوانان، خواهان شادی، هرچند از طریق مصرف مواد محرک‌زا هستند. در نتیجه نوع مصرف به سمت اکس و دیگر محرک‌ها رو به تغییر است. شایان ذکر است که هنوز تریاک در ایران مصرف سنتی(Social drag) دارد. در تداوم و ماندگاری هر پدیده و رفتار جامعه باید دید این رفتار در پاسخ به کدام نیاز پایدار مانده است. برخی کارشناسان معتقدند، پدیده اعتیاد پاسخی به نیازهای برآورده نشده جوانان است. از سوی دیگر یکی از دلایل گرایش زنان به اعتیاد پیروی و تبعیت از مردان است. نقطه مقابل آن شالوده‌شکنی و شکستن تابعیت از آنان است. زنان در مواردی خواستار انجام اعمالی متضاد با خواسته‌های مردان هستند.

 

از کارتن‌خواب تا دکتر 
هم‌اکنون تنها و تنها مرکز ترک اعتیاد ویژه بانوان در ایران، «کانون فرشتگان» شهر شیراز است. البته در سال‌های اخیر برخی کلینیک‌های تخصصی نیز دراین باره راه‌اندازی شده‌اند. خانم منیژه، مسئول مرکز کانون فرشتگان می‌گوید: دوره بستری بیماران این مرکز 28 روز و میزان متوسط بیماران بستری در هر ماه حدود 23 نفر است.
وی ادامه می‌دهد: ‌اکثر زنان معتاد متاهل هستند یا از همسرانشان جدا شده‌اند. زنان عاطفی‌تر از مردان هستند و پس از متارکه به دلیل جدایی از فرزندانشان، افسردگی‌های مزمن، احساس گناه و مشکلات فیزیکی و جسمی، ترک اعتیاد برای آنان سخت‌تر از مردان است. در کمپ فرشتگان از کارتن‌خواب تا زنان فوق لیسانس و کارآمد وجود دارد، البته اکثر زنان معتاد دارای مدرک دیپلم هستند.دکتر طباطبایی، مسئول کلینیک ترک اعتیاد «رها» نیز تعداد مراجعین زن برای ترک اعتیاد را از مردان بسیار کمتر می‌داند و می‌گوید: معمولا زنان معتاد، شوهران معتاد دارند و مراجعه آنها باید همزمان باشد. اگر مردان از مراجعه سر باز زنند، اغلب زنان نیز نمی‌توانند مراجعه کنند. بیشتر اوقات آنها برای مراجعه و هزینه‌ی درمان به مردان وابسته‌اند. واقعیت این است که اگر مرد معتاد باشد، ترک برای زن سخت‌تر است. به طور تقریبی می‌توان گفت مراجعه زنان به مراکز ذی ربط زیر ده درصد است.
متوسط میزان تحصیلات افراد آسیب‌دیده زن، دیپلم و دامنه‌ آن از ابتدایی تا دکترا متغیر بوده و عمدتا نیز توسط شوهرانشان معتاد می‌شوند و با بالا رفتن میزان مصرف، غالبا به خاطر پول تن به خیانت می‌‌دهند.
دکتر طباطبایی معتقد است درصد بالایی از قربانیان اعتیاد، دخترانی هستند که در دام عشق یک معتاد گرفتارند و تصور می‌کنند می‌توانند با جادوی عشق، معشوق معتادشان را ترک دهند. غافل از اینکه عشق به مخدر برای یک معتاد بسیار فراتر از سایر عشق‌هاست. بسیاری از معتادان فقط به دلیل منفی بودن جواب اعتیاد در آزمایش خون پیش از ازدواج به مراکز ترک مراجعه می‌کنند و علنا اذعان می‌دارند که بعد از آزمایش مجددا شروع خواهند کرد. دکتر ابهریان، مسئول کلینیک درمان و بازتوانی اعتیاد بهجو می‌گوید: «اعتیاد یک بیماری مزمن عود کننده قابل پیشگیری و درمان است که دارای سه جنبه جسمی، روانی و اجتماعی است. چرخه سوء مصرف مواد و مراحل بازگشت به مصرف بدین صورت آغاز می‌شود که فرد سالم پس از یکبار استفاده مواد، شروع به مصرف می‌کند. در ذهن او قوای جسمانی و روانی افزایش می‌یابد و از مصرف مواد لذت می‌برد.
 پس از مدتی وارد مرحله‌ای می‌شود که دیگر از مصرف لذت نمی‌برد و دچار افت قوای جسمانی و روانی می‌شود. در نتیجه به فکر ترک می‌افتد (مرحله پیش قصد). در این دوره، پیامدهای منفی مصرف افزایش می‌یابد، مانند افت قوای جسمانی، بدن درد، تعریق زیاد، اضطراب و پرش عضلات. در ضمن عملکردهای فردی و اجتماعی شخص مختل می‌شود.
 در این مرحله شخص عزمش را برای ترک جزم می‌کند (مرحله قصد). برای ترک به سراغ یافته‌های موجود مانند داروخانه‌ها، عطاری‌ها و مراکز ترک می‌رود (ارائه اطلاعات) و نیاز به افزایش انگیزه و اعتماد به نفس دارد. در مرحله ترک به صورت عملی پیامدهای منفی مصرف بروز می‌کند. چون شخص لذت استفاده از مصرف را از دست داده باید ترس از علائم ترک (مانند دردهای جسمانی) از وی دور شود.
مراحل عمل عبارتند از: سم‌زدایی، کاهش وابستگی روانی، بالا بردن اعتماد به نفس و حمایت به سمت خوداتکایی.سپس شخص در مرحله‌ نگهداری قرار می‌گیرد چرا که عوامل ایجاد اعتیاد مانند فقر، بیکاری، مشکلات اجتماعی و...  هنوز از بین نرفته‌اند بنابراین با پیش آمدن موقعیت مصرف، خطر دوباره در کمین است. بحران شروع می‌شود و باید با برانگیزنده‌ها و میل به مصرف مقابله کرد تا چرخه‌ سوء مصرف مجددا به بازگشت نینجامد.

 

روحیه قوی‌تر و جسم ضعیف‌تر
ترک اعتیاد به لحاظ جسمانی برای زنان سخت‌تر است. زنان از نظر روحی از مردان قوی‌تر و از نظر جسمی ضعیف‌ترند. آن‌ها حتی به مشکلات روحی خود نیز جنبه جسمانی می‌دهند و چون در مرحله سم زدایی، درد جسمانی زیاد است، بیشتر از مردان امکان بازگشت به چرخه سوءمصرف مواد و بازگشت به مصرف را دارند اما خطر عود در آنها کمتر است.
بدیهی است کاهش عود به معنای کاهش سوء‌مصرف مواد، جرم و جنایت و همچنین کاهش رفتارهای پرخطر مانند تزریق مواد و در نتیجه کنترل بیماری‌هایی همچون هپاتیت و ایدز در جامعه است. زنان اگر درمان شوند امکان بازگشتشان به مصرف، بسیارکمتر از مردان است. می‌توان گفت در چرخه سوء مصرف و مراحل بازگشت به مصرف برای زنان معتاد، مرحله قصد به دلیل مشکلات اجتماعی و کمرویی آنان در گرفتن اطلاعات و همچنین در مرحله عمل به دلیل ضعف‌های جسمانی، دو مرحله بسیار سخت‌تر نسبت به مردان است. برعکس در مرحله نگهداری، زنان مقاومت بیشتری از مردان نشان می‌دهند.
دکتر ابهریان معتقد است: یکی از مهم‌ترین علل اعتیاد خانم‌ها بعد از سیگار، سوء مصرف دارویی است. زنان بیشتر از مردان به دکتر مراجعه می‌کنند و بیشتر به مصرف دارو واکنش نشان می‌دهند.
سوء‌مصرف به قرص‌های آرام‌بخش، مسکن‌ها، مخدرها، خواب‌آورها و روان‌گردان‌ها تمامی علائم اعتیاد را دارد اما به دلیل معضلات بی‌شمار اعتیاد و افزایش آن، به این نکته توجه نمی‌شود. کم‌خوابی، دردهای مزمن و افسردگی دلایلی هستند که باعث سوء‌مصرف می‌شوند.تحقیقات نشان می‌دهد، یکی دیگر از عوامل آلودگی به اعتیاد در دختران نسل جدید، این تصور باطل و غلط است که ماده مخدر حشیش باعث لاغری می‌شود.
در نتیجه به مصرف حشیش روی می‌آورند و سپس ترک برایشان معضل شده و لاغر هم نمی‌شوند. نوع مصرف زنان از مخدرها بیشتر تریاک و از محرک‌ها اکستازی است. هرچند متاسفانه مصرف هروئین در نسل جوان به دلیل ارزان و سهل‌الوصول بودن آن و راحتی استفاده‌اش روز به روز رایج‌تر می‌شود.
اغلب زنان معتاد توسط شوهرانشان و درصد کمی هم توسط پدران خود آلوده می‌شوند. در واقع 99 درصد  زنان معتاد، خانواده‌های معتاد دارند. زنان در عدم گرایش به مصرف مواد مخدر از مردان قوی‌ترند.‌
هرچند ترک اعتیاد آنان نیز به مراتب سخت‌تر از مردان است. از منظر اجتماعی، اعتیاد برای زنان قبح بیشتری از مردان دارد و آنها برای ترک به هر مکانی نمی‌توانند مراجعه کنند ترک برای این زنان در مواقعی که شریک زندگیشان نیز معتاد است به تنهایی مشکل است و نیاز به یک منبع حمایت عاطفی بسیار قوی دارند.

 

 

کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar