مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/٤/٢۱

اکستازی را باید جادوی مرگ قرن حاضر خواند، تاثیر قرص نیروزا آنقدر مستمر باقی نمی­ماند، وقتی به پایان برسد از شور و هیجان خبری نیست. آنچه باقی می­ماند افسردگی و احساس بیهودگی است. احساسی که ممکن است تا حد مرگ به جنون بکشاند.

 

اکستازی‌ یا «متیل‌ دی‌‌اکسی‌ متیل‌ آمفتامین»....


اکستازی را باید جادوی مرگ قرن حاضر خواند، تاثیر قرص نیروزا آنقدر مستمر باقی نمی­ماند، وقتی به پایان برسد از شور و هیجان خبری نیست. آنچه باقی می­ماند افسردگی و احساس بیهودگی است. احساسی که ممکن است تا حد مرگ به جنون بکشاند.

 اکستازی‌ یا «متیل‌ دی‌‌اکسی‌ متیل‌ آمفتامین» از جدیدترین‌ داروهای‌ هم‌ خانواده‌ آمفتامین است که در ایران به نام‌های «اکستازی»، «اکس»، «اکس.تی.سی» و قرص شادی خوانده می‌شود. آمفتامین‌ها اثرات‌ محرک‌ خود را با افزایش‌ آزادسازی‌ مونوآمین‌ها در گره‌های‌ عصبی‌ اعمال‌ می‌کنند. اکستازی‌ این‌ نوع عمل‌ را بیشتر در گره‌های‌ عصبی‌ حاوی‌ سروتونین‌ انجام‌ می‌دهد و به‌ این‌ ترتیب‌ غلظت‌ این‌ ماده‌ را در نورون‌ عصبی‌ افزایش‌ داده‌ و موجب‌ استمرار تاثیر تحریکی‌ این‌ گره‌ها می‌شود. این ماده به­خصوص در دو، سه سال اخیر در پارتی‌های شبانه به شدت افزایش یافته است. جوانان تحصیل­کرده و مردم مرفه، به ویژه شهروندان مناطق شمال تهران، مصرف­کنندگان اصلی این داروها هستند. از 2500 نوع اکستازی که در دنیا به اشکال مختلف وجود دارد، 1800 نوع معادل 72 درصد از مجموع انواع شناسایی شده از این روانگردان­ها در ایران وجود دارد و مصرف می­شود.

اکستازی از دسته آمفتامین‌های جایگزین بوده و دارای خواص توهم‌زایی علاوه بر خواص تحریکی است و ظاهر آن تا حد زیادی به میزان خلوص آن مرتبط است و ممکن است از قهوه‌ای تا سبز، صورتی و شفاف باشد و مصرف آن عوارض غیرقابل برگشتی بر سیستم عصبی حیوانات می‌گذارد.

این داروها شامل MDMA، MDEA، MDA، DOB و PMA است. خصوصیات غیرعادی ممکن است نتیجه اثرات متفاوت ایزومرهای نوری باشد. ایزومرهای منفی اثراتی شبیه LSD و ایزومرهای مثبت اثراتی شبیه شیشه دارند. با این حال مشتقات مختلف این مواد از لحاظ آثار ذهنی و میزان سم­آگینی تفاوت­های بارزی دارند.

 


بر اثر مصرف این مواد افزایش حساسیت حسی و اعتماد به نفس، احساس آرامش همراه با بینش، همدلی، صمیمیت با دیگران، کاهش اشتها، اشکال در تمرکز یا افزایش توانایی تمرکز مشاهده می­شود. 


تزریق این ماده در حیوانات سبب تخریب انتخابی طولانی­مدت پایانه­های اعصاب سروتونرژیک می­شود اما در مورد انسان هنوز این مسأله محل مشاجره است. واکنش­های نوروترانسمیتری افراد ظاهراً متفاوت است مطالعاتی که بر روی مصرف­کنندگان سابق صورت گرفته است نشان­دهنده­ی کاهش کلی و ناحیه­ای اتصال انتقال­دهنده­ی سروتونین در توموگرافی با انتشار پوزیترون است.

بررسی‌ها در انگلستان نشان می­‌دهد یک میلیون نفر اکستازی مصرف می‌کنند. دارویی که در سالیان پس از جنگ جهانی اول برای درمان افسردگی سربازان آمریکایی و آلمانی به کار می­رفت، در دهه­های بعد بعنوان یک ماده شادی­‌آور مرگبار رواج یافت.

 

اکستازی چیست ؟

نام علمی قرص اکستازی “متیل دی­اکسی متیل آمفتامین ” می‌باشد. اثر هر قرص پس از خوردن بعد از ۱۵ تا ۹۰ دقیقه در فرد آشکار می‌شود و تا ۲۴ ساعت باقی می‌ماند. اکستازی در لغت به معنی شادی مفرط بوده است. اکستازی داروی سفیدرنگ بد بو تلخ مزه است و به ­راحتی در آب حل می‌شود و به­ اشکال قرص کپسول آدامس نوشابه پودر‌های طمع‌دار تولید و عرضه می‌شود و گاه به صورت تزریق وریدی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

MDMA مانند سایر مشتقات آمفتامینی باعث آزادی دسته­ای از انتقال­دهنده­های عصبی به­نام مونوآمین ­ از جمله نوراپی­نفرین، دوپامین و سروتونین در مغز می­شود. در عین حال از باز جذب سروتونین نیز جلوگیری می­کند و در نتیجه میزان سروتونین موجود در محل سیناپس­ (محل ارتباط سلول­های عصبی) افزایش می­یابد. آزادی ناقل­های عصبی مجموعه­ای از علائم را در مصرف­کننده به وجود می­آورد که برخی برای وی مطلوب و برخی دیگر نامطلوب هستند. علائم مطلوب جسمی شامل احساس­هوشیاری، انرژی، استقامت، برانگیختگی جنسی و تاخیر افتادن خستگی و خواب­آلودگی است. علائم روانی مطلوب شامل احساس سرخوشی، سلامتی، حدت در احساسات، برون­گرایی و اجتماعی شدن، احساس نزدیکی با دیگران و تحمل پذیری نسبت به عقاید و احساسات دیگران است.


اما مصرف MDMA مانند بقیه آمفتامین­ها باعث عوارض جانبی بسیار در کارکرد جسمی حتی هنگام مصرف مقادیر معمول در استفاده­های تفریحی می­شود. مصرف قرص اکستازی باعث افزایش تنش در فرد می­شود که خود را با تنش­های عضلانی، قفل شدن فک، دندان قروچه و حرکات بی­قرار پا مشخص نشان می­دهد. افزایش فعالیت عضلانی به همراه اثرات مستقیم دارو بر سیستم تنظیم درجه حرارت بدن در مغز باعث افزایش درجه حرارت مرکزی بدن می­شود. این امر باعث کم­آبی، فشار خون فزاینده، نارسایی کلیه و قلب در افراد آسیب­پذیر می­شود. سفتی و درد عضلانی در اندام­ها و کمر حین دو سه روز پس از مصرف MDMA شایع است. همچنین سردرد، تهوع و فقدان اشتها، تاری دید، خشکی دهان و بی­خوابی علائم شایعی است که در طول مصرف دارو و مدتی پس از آن گزارش می­شود.  ضربان قلب و فشار خون معمولا حین مصرف دارو بالا می­رود و در طول چند روز پس از آن نوسان می­کند.


علائم روانی نامطلوب پس از مصرف دارو شکل شدت یافته علائم مطلوب فرد هستند و شامل بیش فعالی، پرش افکار، عدم توانایی تمرکز افکار و بی­خوابی است و همچنین ممکن است شخص دچار توهمات خفیف، شخصیت­زدایی و احساس جدایی خود از بدن، اضطراب، نگرانی و رفتار عجیب و غریب شود. معمولا دومین روز پس از مصرف دارو شایع­ترین شکایات راجع به افسردگی، اضطراب و خستگی ظاهر می­شود. به رغم این شکایات اکثریت مصرف­کنندگان در دفعات اول مصرف در مجموع بیشتر علائم مطلوب را تجربه می­کنند، اما با مصرف مکرر اثرات منفی، فراوانی بیشتری پیدا می­کنند و علائم منفی بر علائم مثبت غلبه پیدا می­کنند. مهم­ترین مسئله در مورد اثرات درازمدت مصرف اکستازی بر سلول های­مغز است. همان­طوری که گفته شد اکستازی باعث آزادی بیشتر سروتونین در سلول­های مغز و مهار باز جذب آن می­شود. بنابراین میزان سروتونین را در مغز بالاتر می­برد و سپس در طول دو هفته پس از مصرف اکستازی سروتونین مغز تخلیه می­شود. سروتونین ناقلی عصبی است که در حفظ خلق و خو و نیز حافظه و یادگیری نقش دارد.


مطالعات زیادی در حیوانات آزمایشگاهی بیان­کننده تاثیر سمی اکستازی بر نوروترانسمیتر­های مغز ترشح کننده سروتونین است. در یک تحقیق دیگر دانشمندان اسکن­های مغزی افراد مصرف­کننده اکستازی را مورد بررسی قرار دادند. در این بررسی افرادی شرکت کرده بودند که در طی 5 سال به­طور متوسط200 بار اکستازی مصرف کرده بودند، هرچند که رفتار افراد طبیعی به نظر می­رسید، اسکن­های مغزی آنها بیان­گر صدمات بیشتر نسبت به مصرف­کننده اکستازی با توالی کمتر بود. علاوه بر این اجرای آزمون­های حافظه در مصرف­کنندگان نسبت به افراد عادی نمرات پایین­تری را نشان می­داد. ظاهرا این نوع دارو به طور خاص باعث صدمه دیدن سلول­های مغزی تولیدکننده سروتونین می­شود. دانشمندان با استفاده از نوعی تکنیک تصویر برداری با نام "توموگرافی با نشر پوزیترون" نشان داده­اند در مصرف­کنندگان اکستازی 20-60 درصد کاهش در سلول­های ترشح کننده سروتونین به وجود آمده است. صدمه به این سلول­ها باعث تاثیر بر روی توانایی­های یادآوری و آموزشی در افراد می­شود.

 


تاریخچه اکسـتازی

اکستازی، اعتیاد جدیدی که در انتهای آن مرگ به انتظار نشسته است وقتی در سال ۱۹۱۴ دانشمندان در آلمان ماده شیمیایی جهت کم کردن اشتهای افراد ساختند، هیچ­کس نیز فکر نمی‌کرد این ماده تبدیل به اعتیاد نسل جوان در قرن جدید شود. یک نوع اعتیاد جدید که در انتهای آن مرگ به انتظار نشسته است. در آن زمان (۱۹۱۴) این ماده به علت اثرات آن از رده خارج شد، اما در سال ۱۹۴۲ این دارو مجددا” وارد بازارشد و در روان­­درمانی برای کمک به بیان احساسات بیماران استفاده شد. اما در سال ۱۹۸۴ با اثبات اثرات آن روی مغز حیوانات آزمایشگاهی از طرف مجامع علمی مصرف و تولید این داروها رسما ممنوع اعلام شد، ولی در اثر جریاناتی مصرف آن مجددا آغاز شد، به طوری که در طی دوره زمانی خاص مصرف این ماده انرژی‌زا و شادی‌بخش برای کاهش مصرف سایر مواد مخدر مثل هرویین تشویق شده است. به عنوان مثال در اروپا مصرف این قرص از ۵۰۰ هزار به ۳۰ میلیون قرص در ۲ سال بعد رسیده است و در آمریکا در پارتی‌های شبانه مصرف این قرص‌ها به شدت افزایش یافت. مواد سازنده قرص‌ و نام علمی قرص اکستازی“متیل دی اکسی متیل آمفتامین ” می‌باشد. اثر هر قرص پس از خوردن بعد از ۱۵ تا ۹۰ دقیقه در فرد آشکار می‌شود و ۲۴ ساعت باقی می‌ماند. اکستازی داروی سفید رنگ بدبو تلخ مزه است و به راحتی در آب حل می‌شود و به شکل‌های قرص کپسول آدامس نوشابه پودر‌های طمع‌دار تولید و عرضه می‌شود و گاه به صورت تزریق وریدی مورد استفاده قرار می‌گیرد.


قرص‌های اکستازی از لحاظ ترکیب و عملکرد از یکسو شبیه مواد محرک از قبیل آمفتامین‌ها و از سوی دیگر شبیه مواد توهم‌زا است. مواد محرک موجود در ماده نقش تحریک­کننده داشته و باعث سرعت فعالیت سیستم عصبی می‌شوند. از طرفی مواد توهم‌زای موجود به طور خاص بر روی ادراک تاثیر گذاشته و باعث توهم شنیداری و دیداری می‌گردد. اکستازی در مجموع ماده مصنوعی روان­گردان به حساب می‌آید که اگرچه آثار بسیار سوء بر بدن دارد، ولی مصرف این ماده مصرف­کننده را به تدریج یا به سرعت به سمت یک نوع اجبار در مصرف می‌کشاند و از لحاظ روانی وابسته می‌سازد. کسانی که از قرص استفاده می‌کنند دچار افسردگی‌های شدید شده و اقدام به ارتباطات نامشروع جنسی و خودکشی می‌کنند. قرص اِکس سبب تخریب قسمت‌هایی از مغز می‌شود که قدرت تصمیم‌گیری را از شخص مصرف­کننده می‌گیرد.

 از آنجا که مواد سنتی نظیر تریاک اثرات مخرب ظاهری نیز دارد، بسیاری از جوانان با فریب حرف­هایی نظیر ” تابلو نشدن قیافه و سادگی مصرف ”، به استفاده زیاد از این دسته از قرص­ها روی می­آورند غافل از اینکه خطرات مصرف این مواد و به خصوص انواع تقلبی آن زندگی جوانان را به تباهی خواهد کشاند.


در سال­های اخیر مصرف این ماده در مهمانی­های شبانه موسوم به اکس­پارتی افزایش یافته است. عامل اصلی رواج این ماده در ایران عدم آگاهی افراد از عوارض ناشی از آن موجب کاهش انرژی، احساس تمایل برای ارتباط با دیگران، بالا رفتن هوشیاری و درک موسیقی، افزایش حس بویایی و چشایی، احساس روشنایی و تمایل برای در آغوش گرفتن و بوسیدن دیگران است.


 به علت افزایش بیش از حد انرژی این افراد، تمایل به رقص­های طولانی دارند. دیگر اثرات کاهش اشتها، تاری­دید، گشاد شدن مردمک­ها است و باعث می­شود در مهمانی­ها با وجود نور کم، مجبور به استفاده از عینک­های آفتابی در شب شوند. حرکات غیر طبیعی چشم، افزایش ضربان قلب، فشار خون و قفل شدن دندان­ها (برای جلوگیری از این حالت مجبور به مصرف آدامس هستند) و ساعت­ها حالت فک زدنهای غیر طبیعی نیز وجود دارد که از عوارض دیگر آن است. این اثرات ۳ تا ۲۴ ساعت باقی می­ماند و بعد از آن تمایل شدیدی برای مصرف مجدد آن وجود دارد.

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar