مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/٩/٢

اعتیاد دارای پدیده ایست که دارای چند علت است:

ü      علل زیستی ، علل فردی و بنیاد فردی ، علل اجتماعی

ü      علل فردی : شامل خصوصیات شخصیتی و روانی است

ü      علل میان فردی : شامل خانواده مدرسه و دوستان است

üعلل اجتماعی :  شامل شرایط محیط اجتماع مانند محله زندگی و چگونگی در دست داشتن مواد مخدر است .



 

اعتیاد دارای پدیده ایست که دارای چند علت است:

ü      علل زیستی ، علل فردی و بنیاد فردی ، علل اجتماعی

ü      علل فردی : شامل خصوصیات شخصیتی و روانی است

ü      علل میان فردی : شامل خانواده مدرسه و دوستان است

üعلل اجتماعی :  شامل شرایط محیط اجتماع مانند محله زندگی و چگونگی در دست داشتن مواد مخدر است .

 

کمبود امکانات لازم برای ارضای طبیعی ، نیازهای روانی و اجتماعی نوجوانان و جوانان از قبیل کنجکاوی ، تنوع طلبی و هیجان موجب گرایش آنها به کسب لذت وتفنن از طریق مصرف مواد مخدر میشود در جوامعی که مصرف مواد ضد ارزش نیست و نشانه ای از برجستگی شخصیت محسوب میشود و بعد افراد آن جامعه د رمعرض ابتلا به اعتیاد می باشند ، در جوامعی که مصرف مواد ویژه بزرگان آن جامعه محسوب میشود مقاومتی برای مصرف مواد وجود ندارد .

 

اعتماد و دوستی با همسالان معتاد و سوء مصرف کننده  عامل ابتلا نوجوانان به اعتیاد است .

نوجوانان برای تائید شدن و پذیرفته شدن در میان جمع دوستان و گروه همسالان به سرانگیزه به مواد مخدر روی می آورند .

 

نگرش مثبت به مواد مخدر عامل خطری است برای مصرف کسانی که باور دارند مصرف مواد مخدر به آنها آرامش میدهد یا درد های  جسمانیشان را دفع میکند و یا به علت مشکلات جنسی سراغش میروند که معتقداند با مصرف مواد کسب بزرگی و شخصیت می کنند دارای نگرش مثبت نسبت به مواد هستند که آنها را بون هیچ مانعی در برابر مواد مخدر خلع صلاح میکند. 

 آسیب پذیر ترین دوره ی زندگی نوجوانی است که نوجوانی دوره انتقال از کودکی به بزرگسالی و کسب هویت فردی و اجتماعی است نوجوانان برای اثبات بلوغ و هویت فردی خود ارزش های خانواده را زیر سوال میبرن وسعی در اثبات ارزشهای خود دارند .مجموعه ی این عوامل علاوه بر حس کنچکاوی و تحرک و تنوع وهیجان که به طور طبیعی در نوجوانان گذارده شده است فرد را مستعد مصرف مواد میکند.

 افرادی که باور دارند می توانند  به مصرف مواد مخدر ادامه دهند و هرگز معتاد نشوند در خطر اعتیاد هستند.

ü      افرادی که توانائی کنترل خشم خود را ندارند و به سرعت عصبانی میشوند در خطر مصرف مواد مخدر  می باشند .

ü               افراد هیجان طلب و کنجکاو  و تنوع  طلب نیز آمادگی مصرف مواد را دارند.

ü               افراد گوشه گیر  مستعد مصرف مواد مخدر هستند .

ü      افرادی که نمی توانند به راحتی در مقابل پیشنهادات  نا مناسب  اطرافیان نه بگویند  مهارت نه گفتن را ندارند در خطر پذیرفتن هر پیشنهادی می باشند ممکنه  روزی معتاد شوند

ü      افرادی که مهارت حل مساله  و مشکلات  خود راندارند به دنبال نزدیکترین و آسانترین راه برای فراموش کردن مشکل میباشند این افراد با اولین فقدان در زندگی به سمت مصرف مواد مخدر خواهند رفت .

 از جمله عاملی که اجتماعی است و عامل خطر ناک تری برای مصرف مواد مخدر می باشند محل سکونت است محله ای  که در آن افراد  خلاف کار  زیاد باشند و رواج خشونت و اعمال خلاف و مذهبی در آنجا ضعیف باشد فضایی مناسب را برای مصرف مواد مخدر فراهم میکند حاشیه شهرما غالباً  اماکن پر خطری برای مصرف مواد مخدر هستند و ویژگی هایی  که برای یک زندگی نا سالم برشمردیم در این محله ها شمرده میشود .

 هیچکس در  بارهای  اول مصرف مواد مخدر درصدد اعتیاد نیست و به اعتیاد فکر نمی کند اما مواد مخدر در ماهیت خودش ماهیت اعتیاد آور دارد و فرد را به تدریج به سمت مصرف مداوم میبره و وقتی دفعات زیاد شد بازگرداندن  و  متوقف  نمودن آن بسیار  مشکل میشود . 

باید همه بدانند که برای هیچکس در هیچ گروهی سنی در هیچ بیماری و حالت سلامتی مصرف مواد مخدر نمی تواند مفید باشد.

از عوامل دیگری که مهم این است که عده زیادی که دچار مصرف مواد مخدر شده اند با یک بیماری زمینه ای ، روانپزشکی روبرو بودند ، مثل افسردگی که بسیار مهم است و افراد آن را به عنوان بیماری تلقی نمیکنند و در صدد راههای برطرف کردن ،به جز درمان بر  می آیند ، که  یکی از راهها مصرف مواد مخدر است .

 نوجویی و احساس دنبال  چیز جدید بودن یک پدیده لذت بخش ، تازه بودن و کنجکاوی های پر خطر یکی از دلائل مصرف مواد است .

 تحقیقات زیادی نشان داده برخی نوجوانان بدلیل داشتن ویژگیهای خاص نسبت به همسالانش بیشتر در معرض اعتباد هستند ، مثل جور بودن ، خشمگین تر بودن ، مضترب تر بودن ، نوجوانانی که تسلط کمتری به خودشون دارند در رفتارهاشان کمتر به قوانین اجتماع احترام میگذارن ونیاز به پیشرفت در آنها کمتر است و انگیزه ی پیشرفت در آنها بسیار پائین است و هیجان طلب هستند ولذت جو هستند ، شکست تحصیلی دارند و بیشتر برای هیجاناتشان دنبال منابع بیرونی میگردند و برای هیجانات خود نیاز به  تحریک بیرونی دارند و به مواد پناه میبرند ، نوجوانانی که سرکش تراند و خانواده هایی که چنین فرزندانی دارند با این نوجوانان سروکار دارند با آموزش و یادگیری از پیشگیری از اعتیاد خیلی می توانند به فرزندان خود کمک کنند تا در امان بمانند .

 

 

خانواده

اگر  ما  راجع به  علائم  اجتماعی  و  عوامل  فردی  بعنوان علل اعتیاد صحبت کنیم حالا باید راجع به خانواده صحبت کنیم . خانواده  اهمیت  زیادی  داره  !

ü   چرا  وقتی  یکنفر  در  خانواده  معتاده  ، علت  اعتیاد فرزندانش بیشتر میشه .

ü   چرا  وقتی  خانواده ای  تک سرپرست  یا  بی سرپرسته  علت اعتیاد در اون خانواده بیشتر میشه.

ü  خانواده هائی  که در آنها مشاجره هست ، برخوردهای  فیزیکی زیاد  دیده  میشه علت اعتیاد  فرزندان  آنها   نیز  بیشتر  است.

بنابراین  ما خانواده  رو  بعوان  یک پایگاه   مهم  باید  بشناسیم  و  علل  ایجاد کننده  اعتیا  رو باید  بیشتر کار  بکنیم.

چرا یکسری  از افراد  در  جامعه  درگیر  اعتیاد  میشوند  و  اکثریتی  از  هر جامعه ای  با  اعتیاد  سرو کار ندارند ;  عوامل متعددی پیش روی پژوهشگران و محققان باز شده که در این قضیه تاثیر گذار هست :  عوامل فردی ، اجتماعی ، فرهنگی و صرف  نظر از همه اینها  مسلماٌ  وجود   و  فراوانی  مواد  مخدر  در  یک  جامعه  هم  تاثیر  گذار  هست  ما  به مسئله  ارزش مواد  مخدر  در این   صحبت   کاری  نداریم  میخواهیم  ببینیم  که  عوامل  مربوط  به عرضه  مواد  مخدر  چی  هست .

اعتیاد یک پدیده چند جانبه است اعتیاد پدیده ای نیست که تنها یک علت داشته باشد  گاهی اوقات افراد به یک بیماری دچار میشوند ، وقتی پیگیری میشود  علتش به یک نتیجه میرسیم ، اما اعتیاد پدیده ای است که با انسان معتاد مربوط است دارای ابعاد  پیچیده روانی ، زیستی ، اجتماعی ، و فرهنگی  است در واقع این پدیده ای است که روان فرد درش اثر گذار است هم محیطی که در آن زندگی میکنیم و عوامل ساختاری وسیع که بعنوان عوامل کلان درش پرداخته میشود.

ساختار  خانواده  نفوذپذیر ، یا خانواده هایی که فقط حکم تعین میکنند و برای همه سرنوشت تعیین میکنند و اجازه ی حرف زدن ، حق رای ، حق دخالت در امور خانواده را نمیدهد اولین فاکتور خطر را برای اعتیاد فرزندان ایجاد میکنند . فضائی که گفتگو ، محبت و دلبستگی در خانواده وجود ندارد و  گفتگو های مکررٌ  در شکل  بگو مگو ، و رفتار های تند کتک کاری ، پرخاشگری  در خانواده وجود دارد و دخالت فرزندان در امور خانواده وجود ندارد و فرزندان در معرض ملامت ، تحقیر و برچسب خوردن هستند نیز اعتیاد بیشتر وجود دارد .

خیلی از جوانها از گروههای مورد قبول جامعه دوری میکنند این خودش  یک عامل خطر است  برای اینکه  وقتی آدم تعلق  به این گروه ها  نداشته  باشد  اونوقت  زمینه های برای بی قید و بندی  در نوجوان مشخص شده و زمینه مصرف مواد میشود .

*   لازم است به چند شاخص دیگر در خانواده اشاره شود خانواده برای کنترل فرزندان به جهت پیشگیری از اعتیاد .

خانواده هایی که آزادی های بی حد و مرز به فرزندان میدهد و دارای ساختار مشخص برای کنترل فرزندان   نیست افراد را آماده به تحویل جامعه میدهد ، خانواده ای که نگرشش نسبت  به مواد مثبت است و با طرز تفکر اینکه مواد به آنها آرامش و کم کردن استرس را میدهد ، همین طرز تفکر  غلط نیز به فرزندان آنها  منتقل میشود  و خانواده آنها را در معرض ابتلا به اعتیاد قرار میگیرد .

فاکتور هایی که در خانواده  باعث میشود فرد بسمت مواد کشیده شود همچون عناصری است که در خانواده دیده میشود مثل محرومیت ، محدودیت اقتصادی ،مقررات و انظباط ، خشک وخشن بودن  و  بی ثباتی ، یعنی اینکه یک رویٌه  استاندارد تربیتی و انظباطی در خانواده وجود نداشته باشه و دائم  در حال تقعیر باشه این خود باعث گریز از انظباط است و باعث میشود فرد بسمت بی قید و بندی کشیده شود .

سوء استفاده فیزیکی ، مشاجره والدین جزء مسائل زمینه ساز میباشد و در برخی دیگر از خانواده ها با این تفکر که مصرف الکل و امتحان کردن فقط یک بار سیگار  باعث استقلال در فرزندشان میشود و از نظر جامعه هنجار به حساب نمیاید  از این مسئله چشم پوشی کرده و میگویند خود آنها در جامعه متوجه اشتباه خود میشوند ، در صورتی که چشم  پوشی خود یک نوع نقص تربیتی میباشد .

الگوی خانواده یکی از موثر ترین راه ها برای تربیت فرزند بشمار میرود بدین گونه که شخص با در نظر گرفتن یکی از افراد خانواده  بعنوان الگو خود نیز مصرف بکندو این موضوع رو راحت تر بپذیرد .

خانواده های که  یکی از افراد مصرف کننده باشد به عنوان عامل خطر محسوب میشود ، پدر و حتی عمو نیز باعث ایجاد نگرش ها و رفتار های القا بخش در فرد میشود .

بعضی از خانواده ها که خود نیز سوء مصرف دارند فرزند خود را نیز در ان خانواده سهیم میکنند ، مثلا : برو سیگار بخر  ، و این خود باعث میشود قباحت  از بین برود و این موضوع فرد را بسمت مواد سوق میدهد .

پایگاه اجتماعی ، اقتصادی افرادی که مشتمل بر محل در آمد شغل ، تحصیلات  و مجموعه اینها  ، عنوان تعیین کننده پایگاه اقتصادی ، اجتماعی فرد در جامعه  میباشد ، پایگاه اجتماعی فرد یعنی جایگاهی که فرد در سلسله مراتب اجتماعی براش قائل میشوند و چقدر جامعه براش ارزش قائل است و چقدر به اون بها میدهد ، و اینکه پایگاه اجماعی فرد کجا قرار بگیرد در این سلسله مراتب میتونه یک عامل خطر برای فرد به حساب بیاید ، افرادی که در جامعه در پایگاه خود دیده نمیشوند  بیشتر  در معرض  خطر  قرار  خواهند  داشت .

در محیطی که فقدان خدمات مشاوره ای و حمایتی وجود دارد افراد هنگام برخورد با مشکلات ، بیشتر در خطر ابتلا به اعتیاد قرار دارند . عدم دسترسی به  امکانات حمایتی ، شغلی ، بهداشتی و اجتماعی فرد را تنها و بی پناه در جامعه رها میکند . در جوامعی که قوانین جدی منع تولید ، خرید و فروش حمل و مصرف مواد در آنها وجود ندارد به وفور  ارزان میتوان به مواد دست یافت .    

 

جو مدرسه چگونه باشد :

 مدارسی که با خوردن زنگ میبینیم  با فشار همه از در بیرون میایند جو و فضای آنچنان خوب و دوست داشتنی برای آنها فراهم نکرده که بچه ها به فرار وا میدارد . جو مدرسه باید همراه با مشارکت و برطرف کننده مشکلات کودکان و خانواده های آنان باشد و در آن طرح ها وپیوند هایی در آن ایجاد شود تا بتواند فضای خوبی  برای تحصیل در آن برقرار شود

داشتن تجربیات منفی در مدرسه می تواند زمینه ساز بسیاری از مشکلات فردی و اجتماعی باشد به عنوان مثال مدرسه ای که میزان عفت تحصیلی و مردودیت در ان بالاست و قوانین مشخصی ندارد برای برخورد با رفتارهای پر خطر ، برنامه مشاوره ای ندارد  در بعضی مواقع خطر بالا میرود مث ، در گیر نکردن بچه ها و برنامه های فوق العاده و دسترسی آسان به مواد مخدر در محیط مدرسه و حاشیه موجب مصرف میشود .

بی توجهی به مصرف مواد در مدارسو نبودن مقررات جدی در برخورد با این محیط امن را از سلامت دور میکند ، عدم کنترل ورود و خروج دانش آموزان و غیبت های آنان می _تواند زمینه ساز اعتیاد باشد . فشار های شدید تحصیلی میان دانش آموزان در محیط مدرسه بدون وجود روابط دوستانه میان دانش آموزان و اولیاء مدرسه فضائی سخت و جدی را میسازد و فشار های روحی دانش آموزان را زیاد میکند ، فقدان حمایت مسئولان و معلمان در جهت نیازهای عاطفی و روانیدانش آموزان یک عامل موثر در بروز اعتیاد است .

فرهنگ پذیری به این معناست ما عناصر فرهنگ های دیگر دیگر را اخذ میکنیم برای اینکه خودمان را  تطبیق بدیم بدیم  با فرهنگ جدید چنانچه افراد در مرحله ای از هویت یابی قرار گرفته باشند که هنوز عناصر فرهنگی خود را نهادینه نکرده و در حقیقت در باورهاشان تهنشین نشده باشد و در هویت شان ته نشین نشده باشد این افراد مستعد پذیرش عناصر فرهنگی دیگر هستند  .

 

 

 

 

 

*               اشتغال زائی :

اگر مسئله عدالت و تقسیم عادلانه فرصت ها  برای اشتغال زائی و منابع اقتصادی برای افراد جامعه مشخص شود زمینه ی  سوء مصرف پائین میاید و مخصوصاً اگر کنار فرهنگ سازی است ، باشد که افراد خود را مسئول سلامت خود و اطرافیان خود بدانند و در واقع افرادی را که با آنان کار میکنند در هر سطحی که هست انتظار داشته باشیم که احترام بگذارند به ارتقاع سلامت در سطح اجتماعی این خود باعث کم رنگ شدن اعتیاد است .

اخذ عناصر فرهنگی در یک فرد میتواند او را در جایگاهی قرار دهد  که نگاهی تاًهل مدار به مواد داشته باشد یا نه رد بکند . بنابراین فرهنگ پذیری را باید به عنوان یک عامل مهم اشاره کرد در زمان هویت یابی و فرهنگ پذیری یشان در جایگاهی قرار بگیرند که فرهنگ موجود معید مصرف مواد مخدر نباشد .

 

در جامعه ای که مهاجرت بالاست و جمعیت های موقتی دائم سکنی بگذینند و گردش افراد بالا باشد خطر سوء مصرف بالا میرود یکی از بحث های مهم حاشیه های  سنینی است  که اینها هم  اگر استاندارد سازی شود و برنامه های شهر ساز ی از لحاظ رفاهی  و از لحاظ امنیتی برایشان برنامه ریزی صحیح نداشته باشند  جزء زمینه هایی هستند که خطر اعتیاد را بالا میبرند .

جامعه پذیری مراحل اولیه فرهنگ پذیری است اینکه خانواده شروع میکند اولین آموزش را میدهد برای اینکه فرد را مطابق بکند با شرایط موجود ، جوان هم از خانواده شروع میکند  کانال های  جامعه پذیریش در واقع شرع میکند به فعال شدن می آموزد که  چگونه  با  این  پدیده برخورد  کند ، اگر در خانواده نگرش مثبت باشه او این پیام رو میگیره و وقتی بیرون میاد در مدرسه یا محل کار ، همین باور باقی میماند و تقویت بشه و ثبات داشته باشه

در سطح خانواده اگر بخاهیم اشاره کنیم  به برقراری یک ارتباط خوب با فرزند و آشنائی والدین با اصول صحیح فرزند پروری ایجاد وحس اعتماد در فرزند و دادن وقت کافی برای تربیت او ، شیوع گرم وانتقادی برخورد کردن میتواند از عواملی باشد که کنترل مثبت ایجاد میکنه در واقع زمینه ساز محافظت در برابر اعتیاد میشود

خانواده  متشنج  و پر از خشونت افراد را  تحت فشار روحی و روانی قرار میدهد ، درگیری مکرر والدین تنش و فحاشی فضائی نادرست و فاقد آرامش میسازد که خطر اعتیاد را پر رنگ میکند

ارتباط ضعیف والدین با فرزندان منجر به فاصله  میان اعضای خانواده میشود ، در خانواده ای که آمد و رفت نا مشخص است و هیچ گونه نظم وانظباطی ندارد از افراد غفلط خواهد شد .

خانواده های که نتوانند به نیازهای روحی وروانی و مادی افراد پاسخ دهند ، خانواده ای نا سالم است  که افراد معتاد از میان همین خانواده ها بوجود  می آیند . عدم پای بندی افراد خانواده به ارزش های معنوی و اعتقادات مذهبی یک خانواده را در معرض خطر اعتیاد قرار میدهد .

وقتی نقد بشکلی باشد که منابع محدود باشه از هر لحاظ  ، مسکن ، (امکانات بهداشتی ..) مناسب نباشد اینها همه زمینه ساز هر نوع آسیب و جنایت رو  بالا  میبره و دیگر اینکه جوامعی که در آنها جرم وجنایت بیشتر باشه زمینه اعتیاد بیشتره .

از جمله عوامل نفوذی که بسیار هم مهم است خانواده میباشد  خانواده است .

خانواده سالم : خانواده ای است که عشق و محبت در میان اعضای خانواده بیشتر باشد ، خانواده سالم بهم عشق ، تعلق ، خلاقیت در آن وجود داشته باشد وجود یک فرد معتاد احتمال  ابتلای  دیگر  اعضای  آن  خانواده  را  نیز  بالا  میبرد .

ساختار خانواده چگونه باشه یا این خانواده آیا این خانواده  خانواده ای است که خود کامگی بر آن حاکم است آیا خانواده ای است که انعطاف پذیر مطلق است یا نه یک خانواده متعال است اینکه فرایند تربیتی دارای تعادل  می باشد  با افراط و تفریط ، تهیه کننده شرایط حاکم به افرادی است در درون آن خانواده زندگی میکنند .

در بعضی از افراد تمایل ژنتیکیاست برای مضرب مواد است  در خصوص از مواد کوکائین ، الکل و حتی نیکوتین که ماده ی  موثر سیگار است . این نو تحقیقات نتایج مثبتی را بدنبال دارد ولی  آیا این بدان معنی است که واقعاً  شخص از نظر ژنتیکی  آمادگی  رو دارد و رد پای از ژن توی فرد است اون حتماً محکوم است که معتاد بشود ، نه اینطور نیست برای اینکه رفتار ما تعامل چنین رفتار  مختلف که با همدیگر درگیر هستند میسازند ، یعنی رفتار ما ژن محیط ، تجربه ، و حتی  گرایش فردی میسازد اینطور نیست که یک زمینه ژنتیکی وجود داشته باشد و فرد مبتلا به اعتیاد بشود .

عامل ژنتیکی یک عامل  شناخته شده برای اعتیاد است و نشان میدهد که مصرف مواد مخدر و ردگیر شدن با آن همان طور که متفاوت با سواد ریشه ی ژنتیکی دارد  باز هم میتواند یک عامل ارثی نیز برایش وجود داشته باشد .

زمینه های ژنتیکی در بعضی افراد بشکلی است که حتی با یک بار مصرف هم در خصوص یک ماده معین ممکنه مبتلا به اعتیاد شود ، یعنی اعتیاد عآنی اصلاحات ما را در خصوص عوامل خطر آفرین و حتی عوامل محافظتی اعتیاد بیشتر باشه  ما میتونیم برای پیشگیری و درمان اعتیاد قدم برداریم وحتی نشان دادن افرادی که بسوی اعتیاد پیش نمیروند یکسری عامل ژنی وجود دارد که بعنوان عامل محافظتی در برابر اعتیاد است .

خیلی از خانواده ها مواد را در اختیار کودکان و فرزندانشان قرار نمیدهند  و فکر میکنند اگر راجع به مواد آنها صحبت بکنی بچه ممکنه مصرف کننده در بیاد در صورتی که برعکس اگر ما اصلاعات درست به فرزندانمون ندیم اونها اطلاعات نادرست را از دوستانشان میگیرند بنابراین وظیفه ی ماست که بعنوان والدین به آنها گفت که اگر مثلاً حشیش مصرف کنند ممکنه چند صد سلول مغزی یا چند هزار سلول مغزی در یکبار استفاده از بین برود پس باید به هشون گفت با یک بار مصرف ممکنه معتاد بشی ! و هیچ ضمانتی برای این مسئله نیست بنابراین اطلاعات در این مورد نقش اساسی را ایفا میکند.

 

درمان اعتیاد

*      درمان اعتیاد کار سختی است ;

*      "         "   پشت کار میخواهد .

*      "         "   همراهی خانواده را میخواهد.

*   "        "  یک انگیزه بالا میخواد برای اینکه بتوند در مراحل درمانی مشارکت خوبی داشته باشد .

 

اما ترک اعتیاد یک ترک جسمی تنها نیست عوامل روحی و روانی بخش اععم این قضیه است که متاسفانه از نظر دور مانده مطمئن باشید یک فرد معتاد را نمیتوان اجبار کرد و گرنه تمام روشهای درمانی غیر قابل اثر خواهد بود  بنابراین یا باید :

 

ü      مراحل درمانی شناخت

ü      نقش خانواده را در درمان بدانیم

ü      و اصلاً بدانیم روشهای ترک اعتیاد کدامند ؟(بستری یا سر پائی)

اصول درمان اعتیاد به 2 فرم  انجام میشود که همزمان با هم صورت میگیرد و در یک پروسهنسبتاً طولانی باید انجام شود

درمان داروئی در ابتدا دوره ی  سم زدائی است و یک فرد معتاد تصمیم میگیرد برای ترک پس از مراجعه تحت درمان دارو قرار میگیرد که این دارو ها علائم ناشی از ترک را مثل درد ، بی خوابی و بیقراری را برطرف میکند و دوره ترک  را برای طرف آسان میسازد .در رمان دارویی که اهمیت زیادی دارد باید بدانیم ممکن است دارویی نتواند اهداف ما را تامین کند معمولا چند جور برخورد میکنیم . مثلاً  ممکن از داروهایی که هیچ خاصیت  مخدری ندارند و معمولی ترند در داروخانه ها با نسخه های معمولی قابل دسترس و ممکن است با تجویز چند دسته دارو علائم محرومیت فرد پوشیده شود .

 

§             U R O D

نگاهی که متاًسفانه حتی متخصصین ما نسبت به اعتیاد دارند با روشهای  سریع و فوق سریع یا بستن فرد در زیر زمین و با پرداخت بالا ترین هزینه ها  فرد سم زدائی شود  ، حال اگر سم زدائی را صد قدم حساب کنیم  پنج قدم اول است ، و نودو پنج قدم بعدی مشارکت خانواده میباشد و دلیل آن صرفاً ترک جسمی است و باید خانواده درمانی شود ومداخله درمانی در بحث تاملاتی که شخص با خانواده یا همسر یا فرزندان دارد د یا مداخلاتی که باید در خصوص شغل فرد انجام شود و تاملاتی که در محل شغلش منجر به این مسیر شده که باعث اعتیاد فرد شده و تثبیت پیدا کند و نوع نگاهی که مسئول کار یا همکارش بهش  دارد ، مسلماً باید به وی توجه شود .

همزمان با اینکه سم زدائی شروع میشود میتوان درمان غیر داروئی یعنی مشاوره و روانشناسی و گروه درمانی و غیره را شروع کند و آزمایشات لازم را بدهد وقتی احساس کردیم که فرد میتواند وارد فاز دوم بهبودی شود وارد حوزه پیگیری میشود و بیمار مراجعه کمتر میکند و فرد پیگیری میکند که مشکلاتی نداشته باشد و بدانند که OUT    اتفاق افتاده مجدداً شروع کنند . فرد معتاد همیشه با مصرف  «نالتروکسن» اگر مواد مصرف کند علائم نشعگی در وی ظاهر نمیشود ، اما اگر فرد معتادی که درحال حضر مواد مصرف میکند حتی مقادیر جزئی از کپسول ضد مخدر نالتروکسن را مصرف نمایند دچار علائم شدید خماری میشوند .

§                انگیزه :

با اهمیت ترین نکته در درمان اعتیاد  انگیزه  خود فرد است به خاطر داشته باشیم هیچ گاه نمیتوان یک معتاد بدون انگیزه را با فشار و زور  اطرافیان مجبور به ترک اعتیاد کرد .اولین سوالی که باید از مرجعان به مراکز درمانی پرسید این است که به چه دلیل اقدام به ترک نمودید ، چرا  که انگیزه برخی افراد  ترک مواد نیست بزخی از دلائل آن که معتادان بدون قصد واقعی پا به مراکز درمانی میگذارند عبارتند از:   

 

§             نقش خانواده  :

بعضی مواقع عمل درمان به انصورت است که فرد وقتی احساس میکند مواد اثرات قبل را ندارد کم کم  برایش  مشکل درست میکند دو دل میشود که آیا درمان بکنم یا نه در اینجا خانواده باید کمک  کند و لزومی ندارد درمان خیلی داوطلبانه باشد و لازم است فشار هایی از طرف خانواده باشد که فرد بداند اطرافیانش دوست دارند که او درمان شود .

در خانواده درمانی ما این توصیه را میکنیم که پدر وقت  بیشتری برای  او بگذارد و به مادر گفته میشود که اگر احیاناً شب پدر خسته آمد به خانه شروع به  نغ زدن نکند و از فرزند ایراد بگیرد ، و باعث شود پدر تنبیه کند یا باعث تحقیر شود و نوجوان از منزل خارج شود و شروع به مصرف کند .

بیاد داشته باشید که ترک جسمانی مواد بخش کوچکی از درمان است و سهم عمده درمان ، در درمانهای روحی اعتیاد است ، درمان اعتیاد بدون در نظر گرفتن ابعاد روحی و روانی آن احتمال شکست درمان را افزایش میدهد و خانواده هایی که نمیدانند چگونه فرد معتاد را به درمان تشویق کنند میتوانند از مشاورین اعتیاد در مراکز درمان بهره بگیرد ، توجه خانواده ها به این است که افرادی که به سمت مواد مخدر کشیده میشوند زمینه های ناخوشایندی در خانواده است و خانواده ها در گرایش فرد بسمت اعتیاد نقش دارند و بیشتر درمان غیر داروئی را به خانواده ها اختصاص میدهند که نقش مثبت و فعالی رو در درمان دارند و آینده  ی فرد شکل میگیرد و بخاطر همان از برگشت دوباره و استفاده مکرر از مواد اجتناب میکنند.

نظارت خانواده برمعاشرت و رفتار افراد ترک کرده در باقی ماندن او در پاکی موثر است اما رها ساختن  فرد معتاد در جامعه و یا بر عکس نظارت بسیا شدید ، گاه اثر بدی بر جای میگذارد و احتمال لغزش و جلب  او بطرف اعتیاد اعتیاد افزایش  می یابد . باید دانست که فرد معتاد بدنبال علت ریشه ای به مصرف مواد مخدر میپردازد  ودر صورت درمان جسمی یا علامتی ، فرد معتاد  نمی توان به این درمان خوش بین بود . آنچه در درمان بسیار حائز اهمیت است ، درمانهای غیر  داروئی و حل مشکلات ریشهای فرد معتاد است .

خانواده باید توجه بکنه بخصوص همسر یا فرزندان باید به این مسئله توجه کنند که باید فرصت داد بفرد معتاد ، درستِ یکبار اون توی زندگیش اشتباه کرده ، اما ما نباید این باور رو داشته باشیم که اعتیاد قابل درمان نیست و فایده ای نداره . در  موارد زیادی که ما میبینیم عمدتاً دلایل اجتماعی هست که باعث گرایش فرد به اعتیاد میشود .

یک نکته مهم این است که مردانی که دچار اعتیاد می شوند برای هم نوا کردن همسر با خودشان  و ساکت کردن او  و ارام شدن فضای خانواده مشاجرات  یا اعتراض های خانواده زن رو به سمت مواد دعوت میکند و این هم نوا شدن با هم فاز هایی ایجاد میکند که به هیچ عنوان فضا متعادل و متناسب تربیتی برای فرزندان نخواهد بود در این خانواده پدر به دنبال به دنبال تهیه مواد خودش ممکن است تن به هر کاری بدهد  حتی تا انجا که زنان در این خانواده ها به روسبی گری هم کشانده میشوند و در این خانواده ها نقش مرد مخدوش شده است پدر معتاد پدری است که نظارت درستی بر خانواده خود ندارد و شنونده حرفهای آنان  نیست و نیاز های مادی و معنوی انها را بر طرف نمی کند  و طبیعی است که یکی از ارکان اساسی خانواده مخدوش است .

§             روان درمانی :

در رابطه با روان درمانی فردی ، فرد خودش شخصاً میاد در درمان قرار میگیره ، با درمانگر که عمدتاً روانپزشک هست صحبت میکنه ، درمانگر هم سعی میکنه که انگیزه های فرد رو در ادامه دوره رک تقویت کنه  یا اگر انگیزه ای نداره این انگیزه رو بهش بده ، سعی میکنه آرومش بهش بده ، این فرد که میاد برای درمان حتماً آموزش ببینه راجب تاثیر مواد و ضررهای مواد ، و راجب اینکه چرا گرایش  پیدا کرده  یا  به چه طریق میتونه جلوگیری بکنه از گرایش مجدد  ، آموزش راجب اینکه بتونه مهارت هایی را که لازم  یک زندگی سالم  هست یادبگیره ، آموزش ببینه راجب اینکه بتونه در آینده حرفه ای بیاموزه و شغلی پیدا  بکنه .

اعتیاد درمان شدنی نیست ، ترک شدنی نیست ولی میشه مهارش کرد ، یعنی  مبارزه با نفس است ، کسی که ترک کرده هم احتمال اون وجود داره که برگرده عین لبه تیغ  میمونه ، ترک شدن مطلق وجود نداره  ، ولی میتونن مهارش کنند .

فرد وقتی ماده رو میذاره کنار  و دارو مصرف میکنه یکسری علائم داره ، اغلب خانواده ها شکایت دارن که این الان داد میزنه اعصاب ما رو خورد میکن و در بعضی  اوقات شده خانواده پشیمون میشن و حمایت نمی کنن فرد تحت درمان و ،  فرد  تحت درمان  رو اذیت یا سرزنش میکنند ، یا داد سرش میزنن و اونم خیلی راحت مجوز مصرف دوباره مواد رو پیدا میکنه  ، و خود رو توجیه میکنه به اینکه من دیگه خانواده ای ندارم و خانواده من رو حمایت  نمی کنه   ، اینها همش من رو بچشم معتاد میبینن و چرا من باید خودم رو اذیت کنم  یا چرا درد بکشم یا بیخوابی بکشم دوباره میرم بسمت مواد .

معتاد رو بهش محبت کنند ازش دوری نکنند ، با اون هم صحبت بشن ، تردش نکنند و کمکش کنند مخصوصا آدم معتادی که خودش ترک کرده میتونه به آدم معتاد دیگه ای بیشتر کمک بکنه ، آدمهای سالم به معتاد میگن فقت نکش ، اونا نه دردش نکشیدن  و نمیدونن اگر بدن آدم سالم بشه ولی مغز اون هنوز خراب  هست .

§             لغزش :

ممکنه درمان مکرری لازم باشه ، منظور از لغزش یعنی عود به مصرف مواد ، این به معنی این نیست که ما تسلیم شدیم ، یعنی باید دوره درمان دیگری تجربه و شروع شه و با تجربه های بیشتر درمان بهتری انجام بشه یک اصل مهم اینکه ما لغزش رو کنترل میکنیم و احساس نکنیم که شکست کامل هست .

بیشترین احتمال   عود توی یک ماه اول است بنابراین باید توی یک ماه اول خیلی مراقب فرد معتاد باشیم و بیماری بعد از یک سال ما تقریباً بر اساس تعاریف که وجود داره  میگیم بیماری خودشو عقب کشیده   دیگه ما خیلی دچار اون علائم حادِ بیماری نیستیم .

 

§        وسوسه :

وسوسه مثل ستون پنجم دشمن توی بدن ما که هر جا رو بگردیم پیدا کنیم اونجا نقطه ضعف ما هست ، ما از طریق اینکه کجا وسوسه میشیم میتونیم پیدا کنیم کجا نقاط ضعف ماست و از اونجا ممکنِ ضخم بخوریم این میتونه مربوط به شرایط محیطی باشه . مثلاً اگه توی یک اتاق مصرف میکردیم ، با دوستان خواستی مصرف میکردیم ، این خود اکان وسوسه رو فراهم میکنه و بعد وسوسه تشدید شده و باعث تحریک مکانیزم های قبلی شده و مکانیزمی که براش لذت آور بود باعث یادآوری لذت های قبلی میشه و فرد رو بست مواد  می کشونه . 

 

کاهش آسیب :

وقتی که روکرد کاهش آسب در دنیا مطرح شد ، خیلی از سیاست مداران و افراد عرصه درمان با اون مخالفت کردن و گفتن این کار باعث قانونی شدن اعتیاد میشه ،

چرا ما باید به معتاد سرنگ بدیم ، چرا ما باید به اون متادون بدیم  که جایگزین مواد مصرفیش بشه . اما دستاورد هاش خیلی زیاد تر بودن و بخاطر همین اونها مجاب شدن و قبول کردن ،

 وقتی فرد معتاد به کلینیک مراجعه میکنه ومتادون دریافت میکنه ، دیگه برای گرفتن مواد دزدی نمیکنه ، دیگه بخاطر تزریق مواد احتمال ابتلا به ایدز و هپاتیت افزایش پیدا نمیکنه و دچار اون عوارضی که گفتیم نمیشه ، بنابراین ما دستاوردهای زیادی برای دادن متادون خواهیم داشت که اونها میتونن سلامت جامعه رو ارتقاع بدهند و معتاد به مراکز درمانی پاشون باز میشه ، اعتیاد از شکل پر خطر به شکل کم خطر تری تبدیل میشود، و درسته که معتاد به متادون اعتیاد پیدا میکنه اما دستاورد های اون بسیار پر ارزش تر از موادی هست که میتونه به جامعه ضرر ها و لطماط جبران ناپذیری رو وارد بکنه .

کاهش آسیب پاسخی به این افراد جامعه است با این هدف که اعتیاد آنها کاهش یابد تا بدین ترتیب جامعه از آسیب های آنها معصون باشد .

 

رویکرد کاهش آسیب خدماتی را در اختیار معتادان تزریقی قرار میدهد تا آنها از آثار زیان بار مصرف مواد مخدر  در امان باشند که عبارتند از :

 

هدف کاهش آسیب کاهش رفتار های پر خطر و آسیب های جسمانی و روحی معتادان و خانواده هایشان است .

ما ممکن ِ گاهی به یک نفری که اعتیاد داره ازش بخواهیم بیاد مواد بذاره کنار و درمان بشه مستقیم ازش بخواهیم که بیاد درمان بشه شاید قبول نکنه ، اما ما میتونیم با دادن سرنگ به این شخص و تمام افراد تزریقی یک کار جدید که این شخص انتظارش رو هم نداشت که از جامعه سرنگ بگیره و بره مصرف کنه رو انجام بدیم .

کنار این سرنگ ما داریم به اون مشاوره و آگاه سازی میکنیم  در رابطه با درمان و گذاشتن کنار مواد ، همین گرفتن سرنگ باعث شده فرد از همین راهنمائی بشه برای ترک .

 

اگر بخواهیم خیلی ساده بگیم اینکه ما بخواهیم از خطرات یک بیماری یا یک مشکلی جلوگیری کنیم یا اینکه  اون خطرات رو کم بکنیم م در کاهش آسیب ، هدف درمان اون مشکله ، در کاهش آسیب اعتیاد نیست  هر چند اینکه در مراحل آخر اون فرد با روند شروع کاهش آسیب میره بسمت درمان اعتیاد ولی خود موضوع کاهش آسیب برای کسی هست که تو فاصله زمانی کوتاه بفکر کنار گذاشتن مواد نیستند . اینها دوست دارند مواد ادامه  بدهند ، ما سعی میکنیم در این افراد از خطرات مصرف مواد کم کنیم .

 

 

 

§        هدف اصلی کاهش آسیب :

هدف اصلی این است که در نهایت رفتار پر خطر برود کنار ، و وقتی این رفتار کنار بره بطبع چیزهای که دنبال اون بوده هم کنار میرود . اون کسی که مصرف کننده تزریقی موادبوده بخاطر  مواد بوده که دزدی میکرده یا ممکنه خطاهای دیگه ای  انجام میداده وقتی مصرف به اون شدت کنار گذاشته بشود ، میره روی متادون قرار میگیره ، اون دیگه نیازی نیست که بره دزدی بکنه یا خلاف ِ دیگه ای انجام بده .

ما داریم به معتادمیگیم اگه تو میخواهی تزریقی باشی و دلت نمیخواهد ترک کنی حداقل از سرنگ یک بار مصرفاستفاده بکن  ، بعد از یک مدت با روانکاوی به او یاد میدهیم که میتوانی کشیدنی استفاده بکنی و به اینصورت خطر را پله پله کم بکنیم ، و بعد از اینکه دنبال مصرف کشیدنی بود به او میگوییم ما دارویی داریم که جایگذین آن میتوان کرد و او را با متادون آشنا میکنیم تا همین اثرات ولی این عوارض رو نداشته باشه .

 

§             شروع اعتیاد :

مطالعات نشان میدهد مسیر اعتیاد با مصرف حشیش آغاز میشود سپس فرد معتاد به مصرف  تریاک  و  بعد  هروئین گرایش پیدا میکند و در نهایت با تقعیر روش مصرف از   تدخین  « دودی » به تزریق به پایان  میرسد در گروهی از افراد معتاد جامعه مواد مخدر بطور اجتناب ناپذیری وجود دارد  ولی نمیتوان جامعه ای را پاک و آری از مواد مخدر یافت ، جامعه بدون مواد مخدر جامعه ایدالی است که در واقعیت وجود ندارد ، پس باید اعتیاد  این افراد را انکار و آنها را به روشی دیگر درمان کرد .

§ تزریق :

روش تزریق احتمال سرایت بیماری های عفونی منند ایدز و هپاتیت را بسیار افزایش میدهد ، افزایش میزان مصرف ، مصمومیت و مرگ ، آبسه های عفونی محل تزریق و سایر اعضای بدن و انتقال بیماری های مثری مانند هپاتیت B و C و ایدز  از جمله عواقب جسمانی تزریق است در عین حال می توان به افزایش معتادان کارتون خواب ، خراب شدن چهره شهر شیوع بالاتر جرائم و اختلال در رفتارهای فردی ، خانوادگی و اجتماعی معتاد تزریقی اشاره کرد .

 

 

 

§           رویکردهای مقابله و مبارزه با اعتیاد:

روی کردهای مقابله و مبارزه با کنترل مواد مخدر و اعتیاد آور در دنیا سیر تکاملی زیادی داشته ، در واقع خلاصه این رویکرد ها به 4 دسته تقسیم میشوند :

 

 در کاهش آسیب خطر کاهش موادکم میشه، خطر رفتار های پر خطر کم میشه ولی خود اون ممکنه کنار گذاشته نشه ، اگر بخواهیم مثال بزنیم بیماری دیابت یا مثل فشار خون ما  نمی تونیم  اینها رو درمان قطعی بکنیم ، دیابت تا آخر عمر ممکنه برای یکفردی باقی بمونه یا فشار خون ممکنه برای اون فرد باقی بمونه ، ما  در مورد این بیماری کاری که میکنیم عوارض رو کم میکنیم ، مثلاً اگر ما کار نداشته باشیم به دیابت ، اگر اون فرد دارو نخوره ممکن ِ به سکته قلبی یا سکته مغزی پیدا کنیم یا قطع عضو بشیم یا عفونت باعث مرگ بشه که ما در اون افراد با اقداماتی که انجام میدیم اون خطرات کم میکنیم ولی بیماری نمیتوانیم از بین ببریم و در مورد فشار خون هم  همین طوره با دارو فشار رو پایین میاریم ولی درمانش نمیکنیم ، در اعتیاد  هم چنین کاری داره انجام میشه که اسمش میذاریم کاهش آسیب .

بر اساس اطلاعات  موجود  و تحقیقاتی که انجام شده با بهترین نیروی پلیسی و انتضامی بین 15 تا 20 درصد از حرکات قاچاق را کنترل کنیم ، یعنی 70 تا 80 درصد مواد همیشه بسمت اون کسی که میخواهد مصرف کند میره ، یعنی عرضه و تقاضا وجود دارد برای پیشگیری متاٌسفانه راههای زیادی هست ، ولی هیچ کدوم از اونها اثر صددرصد ندارن پس میتونیم مطمئن باشیم اگر از روشهای پیشگیری بطور کامل هم استفاده کنیم همه افراد مصوٌن میشن نباید خوشحال باشیم .

 

§           درمان پرهیز مدار    :

درمان پرهیز مدار درمانی است که ما دوست داریم کاری بکنیم که معتاد ها ، دیگر مواد مصرف نکنند ، برای بعضی از بیمارانی که اعتیاد دارند جواب نمیدهد و اونها نمیتونند مواد رو قطع کنند ، یا هر علتی یا شکلی که بعد از کاهش آسیب میاد که به بعضی از اون سوال های که به روکرد کنترل مبارزه با مواد مخدر هست جواب بده .

§            ایدز  «HIV+ »

ما در ایران بیشتر از 60% مواد ابتلا به ایدز « HIV+» از طریق مواد بوده بنابراین خیلی مهمِ که کسانی که دارن به مصرف مواد ادامه میدهند ، از این بیماری پیشگیری کنیم ، کاهش آسیب در درجه اول میپردازه به این مسئله ، در کنار این  ما میتونیم فرد رو سوق بدیم به درمان ، ما اگر راجب یک چیز صحبت بکنیم مثلاً سرنگ ، کاندوم ، تزریق  ممکنه افراد رو تشویق کنیم که برن سمت مواد و رفتارهای خطرناک ، درحالی که تحقیقات نشون داده اینطور نیست از قضا رفتارهای پرخطر کم هم میشند .میدانیم 25% معتادین تزریقی بودند و HIV+  داشتند. حالا افرادی که اینجا ما خودمان پروندشونُ داریم و میدونیم چه تعداد HIV+  دارند ، اینطور نیست که انگشت نما باشند،واینها بصورت محرمانه و سری است و همینطور باقی خواهد ماند .

فرد معتادی که HIV+   داشته و به اون سرنگ داده شده بعد از یک مدتی خودش رو وام داره افراد دیگه میدونه ، محبت دیگران درش بوجود میاد و سعی میکنه بیماریُ به دیگران منتقل نکنه .ما با دادن سرنگ ، آمزش ، درمان باعث میشیم فرد معتاد به فکر این بیفته که همه بفکر اون هستند و این خودش موجب میشه جرم وجنایت کم بشه .

در ضمن افراد معتاد در حال بهبودی با صحبت کردن با دوستان قدیمی و دادن راه کارهای مناسب و گفتن مسائلی مثل  من خودام مبتلا به ایدز هستم ، من تا اخر خط رفتم ، میتونن آنها را نیز بسمت بهبودی هدایت کنند .

آدمی که در حال تزریق مواد مخدر هست ، در وحله اول خطر ایدز هست که ممکن خانوادش هم آلوده بکنه ما باید بتونیم کاری بکنیم این سرنگ آلوده استفاده نکنه ، پس ما داریم اون و تشویق میکنیم و اون تو راه خودش مستحکم تر هست .

توی این چند دهه برنامه های زیادی روی برنامه های کاهش آسیب و « سرنگ و سوزن » انجام شده و هیچ نتیجه ای  اعلام نشده که با برنامه کاهش آسیب یکسری امکاناتی مثل برنامه های تزریق سالم باعث این بشه که تزریقش افزایش پیدا کرده باشه یا اینو به کسه دیگه ای انتقال داده باشه بر عکس دیدن فرد با این با محیط های درمانی که ارتباط نداشته ، ارتباط  پیدا کرده .

 

ü      دستاوردهای کاهش آسیب عبارتند از :

 

§           مراکز درمانی « D I C » :

ما داریم در مراکز درمانی سرنگ و سوزن به یک معتاد تزریقی میدیم که در طول 10 سال گذشته یکنفر با اون حرف هم نزده ، حتی نتونسته اون تست بکنه ، حتی نتونسته بهش بگه راهی وجود دارد تو بتونی بهتر بشی با همین برنامه ها و بروشور و مشاوره و ارائه خدمات کناری سرنگ و سوزن بهانه شده که این آدم رفتارش تقعیر بده و سرنگ گذاشته زمین و داره متادون میخوره و شاغل داره جائی کار میکنه .

ü   در واقع به آن اعتماد به نفس و کرامت انسانی که بر اثر برخورد های پلیسی از دست رفته باز می گردد .

ü   از هدر رفتن هزینه های مملکت جلوگیری میکند زیرا خیلی از روش های سنتی جواب نمی دهند .  

ü      از پر شدن زندان به علت فشار درمان جلوگیری میکند .

ü   کسی که متادون مصرف کند بعد از 5 -6 ماه بسییاری از رفتارهای پر خطرش کم میشود و سمت رفتارهای سالم باز میگردد .

ü      جلوگیری میکند از انفجار بیماری های محکمی مثل ایدز در جامعه.

فعالیت های کاهش اسیب در ایران برای اولین باردر تهران و کرمانشاه به مرحله اجرا رسیده است و کار خود را با دادن پوشاک ،وسائل یک بار مصرف،متادون،غذا و... به معتادین شروع نمودند .

ü   اصولی ترین دستاورد کارشناسی این است که به فرد اسیب دیده باید یک نگاه انسانی با کرامت نفس و در واقع عزت انسانی نگاه کرد مثلا نباید گفت مستحقش بود پس باید به انها کمک کرد تا به جامعه برگردند .

·         دستاورددیگر این است که بسیاری از سرمایه های یک کشور با روش های نسبتاًقدیمی ممکن است به هدر رود

·         نکته دیگر این است که ایجاد فضاهایی که ما میگیم مکان گذری که در مکانهای پر خطر هست ، اونُ در خونه های قدیمی جذب مکنیم .

·         روش دیگه بیرون رفتن تیمهای سیار هست ، بیمارانی که بهبود پیدا کردن با پکیج هایی که در دست دارن ، یک مقدار غذا و سرنگ اینها رو با خود بیرون میبرند و این خدمات رو خارج از محل بهشون میدن.

مجموع این عوامل  باعث میشه تا از رفتار آسیب پذیر و رفتار مجرمانه و از مشکلات بهداشتی  ، دور کنند و به سمت جامعه برگردن .

 

یکی از  مهمترین کارهایی که در واقع برای کاهش آسیب و بخصوص والدین میتونن در اختیارشون قرار بگیره ، بالا بردن سطح آگاهی هست .

اگر امروز یک جوانی میبینیم در حال استفاده خیلی شدید از مواد مخدر هست ، قطعاً از همین پله شروع نکرده ، مهمترین زبانی که والدین میتونن با فرزندانشون صحبت کنند ، زبانی غیر از زبانی هست که دارن باهاشون صحبت میکنند ، اونها چندین نسل خود بخود بنا به پیشرفت های ارتباط و تکنولوژی از ما جلو تر هستند ، پس خیلی چیزها میدونند، خیلی از ما جلو تر هستند و خیلی حساسیت ها رو دارند و از نکات ضعف و قوتی که شاید پدر و مادر با اون روبرو نبودن ، باهاش آشنا بودن ، و ارتباط برقرار کردن با اونها یک افزایش آگاهی میخواد.

 

§                    پیام  :

پیام ما به والدین اینست که قبول کنند که خیلی از جوانها در معرض خطر هستند ، همه نوع رفتار پر خطری مثل اعتیاد ، رفتارهای جنسی یا رفتار های مجرمانه یا بذهکاری یا  هر چیز دیگه ای ، وقتی اینو قبول کردن زبون مارو بشناسند و اطلاعات خودشون بالا ببرند ، پای کامپیوتر بشینند برنامه های خاص ببینند ، CD ببینند ، و حرف الان جوانها را یاد بگیرند و این حرفهای پلیسی نباید باشه ، واقعاً دوستانه باشه ، وقتی این اتفاق افتاد حتماً از کارهای مشاوره و از نیروهایی که وجود داره استفاده کنند از تفکرات خاص دوری کنند ، بپرسند از کارشناس ها ، چون به نظر ما کاهش آسیب در بحث اعتیاد ، ایدز ، یکی از مهمترین کانون ها  و قویترین کانون های خانواده هاست و فراموش کردن اونها ضربه سنگینی است که به جامعه و جوانها زدیم .

پیشگیری از اعتیاد (1)

مادری به کلینیک مراجعه میکنه میگه پسرم معتاد شده، وقتی پیگیری میشه میبینند 6 سال پیش زمانی که مادر هیچ نظارتی نداشته مصرف میکرده این مسئله چوب اون بی نظارتی که فرد در گذشته داشته  معمولاً دیر به مراکز درمانی مراجعه میکنند به طور مثال بعد از شش سال که عوارض سخت تر شده اند و درمان نیز سخت تر است مراجعه میکنند باید نظارت وجود داشته باشد  نظارتی متعادل!


§         قلیان :

به مراتب از سیگار بد تر است و اثرات آن میتواند به مانند اثرات حشیش باشد زیرا رطوبت را به ریه ها برده و دود سنگین تر می شود و دودی که ممکن است با سیگار زود تر دفع بشود به وسیله ی قلیان تا عمق قلیه برود و کشیدن یک قلیان ممکن است بیش از چند بسته سیگار در یک مرحله به ریه اسیب وارد می کند بنابر این برداشت اشتباهی است که میگویند قلیان از اب می گذرد یا تصفیه می شود ! فقط باعث بیشتر شدن الودگی ان می شود.

§         نوع برخورد :

 اگر کسی یک بار در حد کنجکاوی این کار را کرده باشد سخت گیری ما می تواند در این حد باشد که به او گوش زد کنیم صحبت کنیم و از او سوال بکنیم چه  کسی تو رو تشویق به این کار کرده  تا این حد

اما اگر الودگی به صورت مکرر باشد و چندین بار ترک کرده حتی سخت گیری ها باید به این صورت باشد که ما اورا تنها نگذاریم و برای دوستانش مستقیم مداخله کنیم و رفت و امدش را کنترول کنیم و برای برخورد صحیح باید به دکترروان شناس   مراجعه کنیم

§         نقش خانواده:

والدین خصوصاً مرد خانواده یک نقش الگو سازی نیز هم دارد یعنی مرد خانواده معتاد یا الکلی باشد نمیتوان توقع داشت فرزندی که او را الگو می داند معتاد یا الکلی نشود حتی سیگار کشیدن می خواهند شکل مرد خانواده شوند   .

  بنابر این اولین قدم در ثیشگیری در اعتیاد  این است  که والدین خود الگوی مناسب برای فرزندانشان باشند والدین بزهکار،معتاد، ر خاشگر و بی برنامه الگوی مناسبی برای فردای فرزندانشان نیستند

بعضی و قت ها تمام افراد خانواده می دانند که فرزندمعتاد شده است ولی با فرزند گفتگوی مستقیمی صورت نگرفته و وقتی سوال میکنیم که چرا با او صحبت نمی کنند  می گویند :نمی خوا هیم رویمان به هم باز بشود  .

باید ما الگوی مناسبی به بچه ها بدهیم و با انها روابط صمیمی  برقرارکنیم  و روابط بین خودمان کاملاً اصلاح شده باشد و خانواده دچار طلاق عاطفی نشود و ارتباط کلامی مناسب از کودکی با فرزندان داشته باشیم .  

 

 

                   

§         آگاه سازی  :                                                                                            

  مهمترین، مفید ترین، ارزان ترین ،انسانی ترین روش پیشگیری است یعنی با مقایسه با تمام روش های دیگر آگاه سازی در اولویت است  آگاه سازی با صحبت کردن و نصیحت کردن متفاوت است در آگاه سازی ابتدا شروع میشود از دانش ها   فهمیدن ها ،ارزشها و رفتار های فرد توجه می شود                                   

  تکنیک هایی وجود دارد که می توانند افراد ان را یاد بگیرند ،بچه ها اگر مسائل را به صورت عینی ببینند و از نزدیک لمس کنند اثر بیشتری دارد تا بیان ساده مطلب!   متاسفانه شایع ترین روش برای افراد نصیحت یا منع کردن است و به جای این کار از او سوال شود که منافع و مضرات ان را بگوید ، اغلب افراد یک نقطه تاریکی در ذهنشان است ،مثتا میگوینند اگر سیگار کشنده است چرا فلانی انقدر عمر کرد؟        99% که سیگار میکشند به این عارضه مبتلا می شوند 1% ممکن است نشود. سوال هایی که در ذه بچه ها است اگرپاسخ داده نشود از دوستان خود پاسخ می گیرند که از سر دلسوزی نیست .

ممکن است دادن برخی اطلاعات باعث کنجکاوی بیشتر بچه ها شود ضرورتی ندارد در ابتدا ما تمام اطلاعات را در اختارشان بگذاریم زیرا اقتضای سنی شان است  برای توان مند سازی افرادحتما باید ها را بگوییم و در اختیارافراد بگذاریم   ،  بیایید الگوی درستی برای فرزندانمان باشیم و بدون  رودروایستی  همه ی خطا ها را گوش زد کنیم وما بایددر فرزندان قبول نظم و مقررات اجتمایی و مفید بودن در مدرسه و محله و ...   راتقویت کنیم .بهترین تکنیک برای والدین این است که به طوربحث ازاد و دو سویه در مورد منافع و مضررات موضوع صحبت بکنند وقتی فرزند در بحثی شرکت کرد و فردا قادر به دفاع در برابر ÷یشنهاداتی که به او می کنند می شود .

در تحقیقاتی که سال 1995 تا کنون همراه دارد و سال به سال انجام می شود و روی ان در امریکا تاکید شده است و منجر به این شد که شعار چندین سال مبارزه با اعتیاد در امریکا را نتایج همین تحقیق شکل داد و او این بود که حداقل هفته ای یک بار در حالی که تلوزین خاموش است در کنار خانواده شام بخورید     اما کلیت قضیه این بود که خانواده ها بر اساس درجه صمیمیت و نزدیکی والدین با فرزندان حداقل  2 دسته نمود .


ü      دیدند در گروههایی که صمیمی نیستنداحتمال مصرف مواد خیلی بیشتر است  .

امروزه جوانان و نوجواان بیش از هر زمان دیگری در معرض طوفان طبلیغات سوء قرار میگیرند به طور مثال می شنوند که مصرف اکستازی شادی اور است بنابراین بر عهده ماست که با فرزندان خود صریح صحبت کنیم و انها را از زیان های مرگ بار این مواد آگاه سازیم

هر چقدر امروزه با بچه های خود بیشتر در مورد مواد اعتیاد آور صحبت کنیم فردا برخورد آنان با این موضوع بهتر خواهد بود باید اول خودمان اطلاعات صحیح را کسب کنیم و سپس با انتقال این اطلاعات به او بیاموزیم که مواد اعتیاد آور نوعی سم هستند و هیچ گاه جای دارو را نمی گیرند .

فعالیت های جایگزین امروزه در پیشگیری از اعتیاد به شدت شناخته شده است .

از لحاظ لغتی انسان از انس می اید عادت کردن و معتاد شدن به هر چیزی که اگر به چیزهای خوب معتاد نشود به چیزهای بد معتاد می شود پس بنابر این نقش عوامل جایگزین جامعه پدر مادر مدرسه به فکر این باشند که فرصت ها و فعالیت های جایگزین را در اختیار همگان قرار بدهند .

باید دفع کننده های استرس و اضطراب را اموزش بدهیم مثلا به جای سیگار بهتر است موزیک گوش دهد یا قدم بزند .

افرادی که در کودکی دوستداشتن را به اندازه کافی ،احساس و تجربه کرده اند در نوجوانی و بزرگسالی در رابطه با دیگران احساس اعتماد و مسئولیت پذیری بیشتری خواهند داشت این مسئله عامل محافظتی در برابر وابستگی به مواد اعتیاد آورخواهد بود  .

علائم اعتیاد

اگه جوانی شیشه مصرف بکنه ممکنه روزها نخوابه ، اگه یک فردی از ماده ای مثل کراک استفاده بکنه ، که جزء گروه سستیزا هاست ممکن خیلی آرام بشه و بخواب بره ، اگه یک فردی حشیش استفاده کنه حتماً قسمت سفیدی چشم قرمز میشه و بخاطر همینه خیلی از جوانها بعد از استعمال حشیش از قطره نفازولین استفاده میکنند .

ما باید علائم مصرف مواد اعتیاد آور  بشناسیم که اگر یکروزی دیدیم بچه ما داره بی دلیل میخنده یا رفتار عجیب داره ازش سر میزنه که ما نمی شناختیم بدونیم این  بمصرف کدوم ماده برمیگرده ، بنابراین  با ما همراه شوید .

*      علائم و نشان ها رو میتونیم به چند دسته طبقه بندی کنیم :

 

در خصوص نشانه ها و علائم مصرف مواد اعتیاد آور به خانواده ها  باید گفت که علائم و نشانه ها به 2 دسته  تقسیم میشوند . برای اینکه علائم را بشناسیم گام اول اینکه شخصیت معتاد رو خوب مورد بررسی قرار بدهیم .   

اغلب مردمکه فکر میکنند معتاد افراد کارتون خواب یا آسمون رول  یا کف خیابانی هست در صورتی که معتاددین  در مراحل اول افرادی هستند که شاید یکسرو گردن از اجتماع هم بالاتر بودن و این تجربه به ما  اثبات شده ، اغلب معتادینی که  برای بازپروری به مراکز  درمانی  مراجعه  میکنند از ضریب هوشی بسیار بالایی برخوردارند این  افراد در زمان شروع اولیه مصرف خود بر حسب یک غرور کاذب و یک ریسک پذیری بالا شروع میکنند و در مراحل اولیه به عنوان تفریح قلمداد میکنند و هرگز شروع  اعتیادشان  را  به یاد نمیآورند.

کسانی که وابسته به مواد میشوند با توجه به نوع ماده مصرفی و شرایط شان  یک سری علائم رفتاری و علائم فیزیکی و روحی خاص را دارند که با توجه به ایفای خانواده ها میتوانند تشخیص دهند که این فرد مصرف میکند یا خیر .

یکی از راههای جلوگیری و باید توجه کنند وجود وسایل  مواد مخدر در وسایل شخصی و لباس بیمار است مثلاً ، سنجاق ، زرورق  ، یا دانه های خرد شده یا برگ خرد شده که ته جیبشان است یا دروسایل شان یک بتری که  کمی سیاه است یا بسته های نایلونی ک.چک رنگی و مجموعه ی  این ها ابزار برای مصرف مواد است و به صورت شایع در وسایل شخصی شان میشود پیدا کرد .

*                 علائم کلی اعتیاد :

ü      تغعیر ساعات خواب و بیداری

ü       " "  رفتار فرد به صورت پرخاشگری و کج خلقی

ü       چشمان قرمز  یا مردمک بسیار تنگ یا گشاد

ü       غیبت از مدرسه ، دانشگاه ، محل کار

ü      قرض گرفتن دائم پول از خانواده همسایه ، دوستان و آشنایان

ü      فروختن لوازم منزل

ü      ارتباط با افراد معتاد شناخته شده

ü      تغعیر رنگ چهره به سمت تیرگی

ü      اختلال در قضاوت ، تکلم و کارهای روزمره

ü      گوشه گیری و دوری از اعضای خانواده و دوستان سالم گذشته

 

 

§    حاشیه چشم ها که باید به رنگ سفید باشد ، به رنگ زرد مایل به قهوه ای تغعیر رنگ میدهد یعنی درست مثل کسانی که یرقان گرفتند .

§         مردمک تنگ تر از حالت طبیعی میشود .

§         زیر پلک تیره وکبود ، و چشمها به انتهای حقه میرود که اصطلاحاً میگویند گود رفته  .

§         حاشیه چشم با مصرف مواد توهم زا به رنگ قرمز در  می آید .

§         اوروق خونی پررنگ تر  در کره ی چشم دیده میشود .

§         چشم ها اشک آلود دیده میشوند .

§    زیر پلک متورم و قرمز دیده میشود و مردمک گشاد تر از طبیعی و بعضی مواقع به حدی است که مجبوراند از عینک استفاده  کنند .

 

بعضی از علائم رفتاری هستند به این معنی که میبینیم در عمل که این آدم اون آدم سابق نیست ، اگه درس میخوندن الان حوصله درس رو ندارند ، یا اگه تا الان دوست خوبی داشت ولی حالا با کسانی هست که خانواده تایید نمیکنند. پس در مراحل اول باید به حالت ها توجه کرد، چه در رفتار یک بچه  ، چه در تغیرات جسمی و ظاهری که میبینیم و چه در حالات های  مختلف خلقی ، روحی و روانی .

با مصرف مواد مخدر کبد دچار نقصان شده وبا کمکاری آن لکه های رنگی به صورت کوچک و به رنگ زرد مایل به قهوه ای و با ادامه مصرف  این لکه ها تیره تر و گسترده تر در بدن  دیده میشوند  مخصوصاً پوست زیر چشم و لب ها .

 

ü      استنشاقی :

با کشیدن مواد داخل بینی غضروف های بالای بینی خیلی زود از بین میروند و پرده بین بینی از بین می رود و بینی به صورت پخ و خمیده مثل افرادی که بر اثر درگیری یا در اثر انحراف بینی منحرف هستند دیده می شوند .

افرادی که وابسته به مواد هستند معمولاً خلق ثابتی ندارند مثلاً زمان مصرف  قول هایی می دهند و زمانی که 4-5 ساعت که گذشت انها جواب قول ها را با پر خاشگری می دهند و این تناقض جزء خصوصیات افراد معتاد است که قبل از اعتیاد نداشته اند .

مواداعتیاد اور با ترکیبات شیمیایی مختلف تاثیرات متفاوتی را در بدن جای می گذارند

برخی باعث کندی حرکات سستی و خواب آلودگی می شوند

برخی باعث تحریک پذیری، افزایش هیجان و بی قراری میباشد این افراد تمام طول شب را بیدار می مانند و صبح به  خواب می روند و تعلق به گروه اکستازی،شیشه،کریستال قرص های ویتامین ب تعلق دارند به طور کلی میتوان به 3 طریق مساله مصرف مواد را می توان تشخیص داد :

 

زمانی الزام گرفتن آزمایش زمانی بوجود می آید که فرد اعتیاد خود را پنهان میکند .

*   مصرف مواد اعتیاد آور روی فیزیک کلی بدن تاثیر میگذارد و باعث این میشود که پوکی استخان پیدا میکنند یا اندام فرد به صورت پرانتزی میشود ، یا لرزش دست میگیرد و یا دندان ها به فرسایش و زرد و سیاه میشوند ، و فیزیک کلی صورتش اگر مواد توهم زا  باشد ، لاغر با پوستی خشک وکشیده شده به روی صورت خواهد بود و بصورت مثلثی خواهد بود وزیر چشمانش برجسته میشود ، در حالی که کسانی که مواد سستی زا را مصرف میکنند با گونه های فرو رفته و لاغر اندام هستند .

*   کسانی که این مواد را مصرف میکنند با فاصله کمی از مصرف حالت سرخوشی پیدا میکنند و چهره برافروخته میشود ، و مصرف کنندگان هروئین چرت میزنند یا   دلا دلا  راه میروند .

رفتارهای خاص ممکنه از معتادی به معتاد دیگر متفاوت باشه بروز بعضی رفتارهای خاص نشانه مصرف مواد است .

مثلا فردی در انبار منزل به جابجائی وسایل  می پردازه ولی فرد دیگر ساعت ها از داستانهای گذشته   می پردازه و  با حرف زدن زیاد باعث خستگی سایرین میشود .

لذا این رفتارها در افراد معتاد باید توسط اعضای خانواده پیگیری شود رفتارهای تهاجمی و پرخاشگری بون علت  برای تهیه پول و رفتن بیرون از منزل   می تواند  نشانه ای  از مصرف مواد باشد .

تست های  بایستی  زمانی پاش وسط کشیده میشود که مسائل قانونی و حقوقی مطرح میشود این تست ها  وجود دارد و همه در زمان ازدواج دادیم ولی متسفانه راههای متعددی وجود دارد برای اینکه فرد بتواند نتیجه را نفع خود نشان دهد با این حال مواد و انواع آن در مدت زمان خاص در ادرار قابل تشخیص است  واگر از اون در برود  دیگر قابلیت ندارد و آزمایش اعتیاد از طریق ، آزمایش خون ، ادرار ، انالیز وتجزیه بزاق دهان که روش های جدید و پیچیده ای  است و در همه مواقع استفاده نمیشود.

*        زبان یکی از راستگو ترین اعضاء بدن در مورد اعتیاد است .

بانگاه کردن به سطح زبان میتوان تشخیص داد که فرد ، کی ؟ چی ؟ و چه مقدار مصرف کرده به طور مثال کسانی که سیگار مصرف میکنند پرز   زبان به طور یکنواخت تقعیر رنگ داده و از سفید و سرخ به رنگ زرد مایل به قهوهای و هرچه از زمان آخرین مصرف سیگارشان بگذرد شاهدِ رنگ زبان تقعیر میکند ، در واقع با میزان تقعیر رنگی که در زبان ایجاد میشود ما میتوانیم نوع مصرف و زمان مصرف آخرین بار را حس کنیم ، و کسانی که از حشیش استفاده میکنند و انقدر تغیر رنگ سیگار و حشیش به هم نزدیک است که برای تشخیص احتیاج دقت و تجربه کافی است .

ü      علائم مصمومیت در مواد :

o       تهوع و استفراغ

o       خواب آلودگی و چرت زدن در طی روز

o       زمان طولانی خواب روزانه

o       منگی و کندی حرکت

o       تاٌخیر در درک

می تواند  از علائم مصمومیت ئر مواد باشد که برخی اوقات با مصرف زیاد در افراد معتاد بروز میکند . در ضمن ظاهر افراد معتاد مخصوصاً آن ها که مواد افیونی مصرف میکنند به تیرگی و خاکستری میزند .

با برخی تست های اعتیاد میتوان تا 6 ماه مرفین و ترکیبات آن را در ادرار شناسائی کرد اما معتادان سعی در منفی کردن تست های خود با برخی مواد دارند . امروزه با وجود کیت های  متفاوت  می توان  تمامی مواد شامل حشیش ، تریاک ، مرفین ، کدئین ، کراک ، شیشه ، متادون ، و تمچیزک را ردیابی کرد ، اما باید مطمئن شویم فرد معتاد ادرار فرد دیگری را با خود حمل نمیکند تا آنرا جایگذین کند .

 

ü      دسته بندی معتادان :

 

علائم جسمی که میتوان در بلند مدت  دید ، فرد مقداری کبود و دندانها رنگشان بر میگردد ، پوست صورت و بدن تغعییر رنگ پیدا کرده  و فرد مستعد ابتلا به بیماری های  دیگر  میشود  مثل بیماری کبد یا عفونی ، در کل آسیب پذیر میشود و مقاومت بدنش کاهش پیدا میکند .

کسانی که هروئین مصرف میکنند   پرزهای چشائی بطور کامل از بین میرود ، کسانی که از تریاک استفاده میکنند انتهای حلقشان برنگ  قهوه ای  میشود .

با روش های  TLC میتوان با دقت زیاد مواد اعتیاد آور را شناسائی و ردیابی کرد ، تست های تکمیلی دیگر مانند نالتروکسان و نالتروکسون  نیز میتواند  نشانگر تشخیص عدم مصرف تریاک توسط فرد وابسته باشد اما بهتر است برای تشخیص اعتیاد به یک فرد مضنون به صرف اعتیاد ، با رضایت  کامل خودش به یک درمانگاه با تجربه معرفی کرد ، چرا که به اجبار هیچگاه موفقیت آمیز نخواهد بود و حتی تشخیص آن نیز به درمان کمکی نخواهد نکرد ، نکته مهم دیگر اینست که اگر فرد معتاد علی رقم همه آزمایش ها  و تاًثیر متخصص مربوطه اعتیاد خود را به گردن نگیرد ، کمکی به درمان نخواهد کرد ، چرا که وی باید اعتیاد خود را بپذیرد تا مراحل اولیه درمان و مداخلات بعدی برای او امکان پذیر شود .

 

 

 

 

 

ü      مسائل جنسی :

 در رابطه با مسائل جنسی بر خلاف اون تصور که مصرف مواد شروع میکنه برای اینکه کمک بکنه به توانائی جنسی تقریباً اکثر قریب به اتفاق مواد  ممکن کوتاهی توانایی جنسی تقویت بکنه و بعضی مسائل مثل اینها رو درمان میکنه ولی بعد از مدتی شروع میکنه به تحلیل بردن توانایی فرد ممکنه همسرش متوجه این بشه که فردی که قبلا روابط جنسی خوبی داشته و به اون اهمیت میداده دیگه مدتی توانایی جنسی خودش و از دست داده و یک تغعیر عمده ای در اون انجام شده .

تقریباً همه مواد مخدر بعد از مصرف طولانی مدت   بی اشتهایی در فرد  ایجاد میکنه ، یعنی مصرف کننده شروع به کاهش وزن میکنه ، ما اینرو در فرد کراکی مثال میزنیم ، بطوری که وزن 120 کیلوگرم ظرف مدت 1 سال به 40 کیلوگرم وزن کم میکنه .

کدوم معتاد از روز اول دلش میخواست معتاد بشه ، هیچگی از روز اول مصرف مواد اینگونه شروع نکرد ، والدین عزیز علائم اعتیاد رو اگر نشناسید بچه های شما در حال حاضر معتاد باشند  ولی  شما   از   اون   بی خبر   هستید .

 

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar