مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/۸/٢۳

در دوره پیش دبستانی، کودک به سرعت مهارت های مختلفی کسب می کند. یک کودک یک ساله بیشتر از انگشتان خود برای غذا خوردن استفاده می کند و ممکن است برای نگه داشتن لیوان نیاز به کمک داشته باشد. در سن دو سالگی او خواهد توانست لیوان را با یک دست نگه دارد و یا قاشق را به خوبی به کار ببرد، اگر چه هنوز هم گاه به گاه استفاده از دستهایش را به استفاده از قاشق ترجیح می دهد...


 

خصوصیات و رفتارهای تغذیه ای در کودکان پیش دبستانی

 

در دوره پیش دبستانی، کودک به سرعت مهارت های مختلفی کسب می کند. یک کودک یک ساله بیشتر از انگشتان خود برای غذا خوردن استفاده می کند و ممکن است برای نگه داشتن لیوان نیاز به کمک داشته باشد. در سن دو سالگی او خواهد توانست لیوان را با یک دست نگه دارد و یا قاشق را به خوبی به کار ببرد، اگر چه هنوز هم گاه به گاه استفاده از دستهایش را به استفاده از قاشق ترجیح می دهد.

در سن 6 سالگی کودک اعمال ظریف را به خوبی انجام می دهد و می تواند از کارد برای مالیدن کره و پنیر بر روی نان یا برای بریدن غذاها استفاده کند. بنابراین در دوران پیش دبستانی ممکن است کودک به کرات غذاها را بر روی زمین یا لباس خود بریزد و یا با دستهای خود غذا بخورد اما این رفتارها بخشی از سیر تکامل طبیعی او محسوب میشوند.

همانطور که قبلا هم گفته شد در این دوران به علت کندتر شدن رشد کودک، اشتهای او نیز کاهش می یابدکه این مسئله ممکن است باعث نگرانی والدین گردد اما در حقیقت بخشی از سیر تکامل کودک پیش دبستانی محسوب میشود. در این سن توجه کودک به غذا کاهش، ولی توجه او به محیط اطراف افزایش می یابد.

کودک پیش دبستانی گاهی از خوردن غذاهایی که قبلا به آنها علاقه داشته است امتناع می کند و گاهی تمایل دارد که یک غذای خاص را در هر وعده غذا بخورد که به آن (food jags) می گویند. این رفتارها ممکن است نشانه خستگی از مصرف غذاهای همیشگی و یا ابزاری برای آزمودن احساس عدم وابستگی باشد. این احساس به تدریج در کودک پیدا می شود.

نقش والدین در برخورد با رفتارهای تغذیه ای کودک

دوران پیش دبستانی همانطور که قبلا ذکر شد اغلب دوران دشوار برای والدین است چرا که آنها نگران کم شدن اشتهای کودک خود هستند. باید به خاطر داشت که جدال بر سر غذا خوردن کودک جدالی بی حاصل است. هیچ کودکی را نمی توان به زور وادار به غذا خوردن کرد. کافی است پدر و مادر به خاطر داشته باشند که این دوره بخشی از سیر تکاملی کودک بوده و گذرا است. به علاوه آنان هنوز هم میتوانند انواع غذاها را به کودک عرضه کنند و قادرند محدودیت هایی برای رفتارها و عادات غلط تغذیه ای او قائل شوند.

به این ترتیب نه یک رویکرد سخت گیرانه صحیح است
 و نه رفتاری بیش از حد سهل گیرانه.

والدین باید انواع گوناگون غذاها، ازجمله غذاهای مطلوب کودک به او ارائه نمایند و برای جایگزینی غذاهایی که کودک به خوردن آنها تمایلی ندارد جانشین های دیگری از همان گروه غذایی به او عرضه نمایند. کودکان پیش دبستانی اشتهای متغیری دارند و حجم معده آنها نیز کم است بنابراین بهترین نتیجه با فراهم کردن حجمهای کمتر غذا اما در وعده های مکرر در طول روز حاصل می شود. به عبارت دیگر به جز وعده های اصلی غذا، کودک پیش دبستانی نیاز به میان وعده ها نیز دارد. این میان وعده ها باید حاوی مواد مغذی باشند و از نظر زمانی طوری به کودک عرضه شوند که در عین کمک به کل دریافتی مواد غذایی روزانه کودک، سبب اختلال در صرف وعده های اصلی غذا نشوند. اندازه وعده های غذایی ممکن است به نظر بالغین کم و ناکافی برسد. به عنوان یک قانون سرانگشتی میتوان گفت اگر کودک از یک یا دو نمونه غذایی که از همه گروه های غذایی تهیه و به او عرضه میشود، حداقل یک قاشق غذاخوری به ازاء هر سال سن خود، مصرف کند مناسب است و اگر اشتهای بیشتری دارد میتوان مقدار بیشتری غذا به او داد. اکثر کودکان در این سن کلا 4 تا 6 بار در روز غذا می خورند. در میان وعده ها باید میزان مصرف بیسکویت وچیپس های آماده را بسیار محدود نمود و از مواد غذایی که اثر کمتری در ایجاد پوسیدگی دندان دارند استفاده کرد. میان وعده های سالم و بی ضرر عبارتند از : میوه های تازه، پنیر، سبزی های خام، شیر و آب - میوه ها.

در کودکان پیش دبستانی، به جز طعم غذا عوامل دیگری نیز در پذیرش غذا توسط کودک نقش دارند.آنان در این سن میل ندارند غذاهای مختلف را در ظرف غذایشان بریزند و با هم مخلوط کنند. همچنین بیشتر تمایل دارند غذا ولرم باشد. غذاهای خیلی سرد یا خیلی گرم را نمی پسندند. بسیاری از غذاها به علت بویشان و نه طعمشان توسط کودک رد می شوند. کودکان اغلب دوست دارند طعم غذا ملایم باشد.

در بسیاری از موارد،از خوردن بیسکوئیت های شکسته امتناع میکنند و یا ساندویچی را که به نظر آنها به روشی نادرست برش داده شده است نمی خورند.

سال های پیش دبستانی در شکل گیری رفتارهای مثبت غذایی کودک و آموختن نحوه انتخاب غذاهای مناسب، اهمیت ویژه ای دارد. این پدیده با ایجاد محیطی که هم از نظر فیزیکی و هم از نظر عاطفی برای کودک دلپذیر باشد فراهم می گردد. محیط از نظر عاطفی باید آرام باشد و در آن به کودک محبت و توجه فراوان شود. از نظر فیزیکی نیز کودک باید در هنگام صرف غذا راحت باشد. نباید او را وادار کرد در حالی که پاهایش آویخته است و دست هایش به سختی به سطح میز میرسد غذا بخورد. باید از صندلی ها و وسایل غذاخوری مناسب کودک استفاده نمود.

کودکان اگر خسته باشند، خوب غذا نمی خورند ولی اگر فعالیت کافی در زمان های مناسب داشته باشند اشتهایشان تحریک می شود بنابراین در زمان بندی اوقات بازی، استراحت و تغذیه کودک باید به این مسئله مهم توجه نمود.

بد غذایی ها و عادات غذایی غلط در کودکان پیش دبستانی

بد غذایی و مشکلات تغذیه ای در کودکان پیش دبستانی شایع و میزان بروز آن در این دوره بین 16% تا 75% است.

اکثر مشکلات تغذیه ای و بدغذایی ها، جزئی بوده و بر رشد و وزن گیری کودک اثری ندارند اما ندرتا ممکن است بسیار جدی و بر رشد کودک تاثیرگذار باشند. برخی مشکلات تغذیه در کودکان پیش دبستانی و راه حل های مناسب آن به شرح زیر است:

 

 

مشکلات شایع در تغذیه کودکان پیش دبستانی:

مشکل: از خوردن گوشت امتناع می کند.
راه حل: قطعات کوچکی از گوشت قرمز یا گوشت سفید را که لطیف و آبدار باشد به کودک عرضه نمائید، گوشت را همراه با غذاهای دیگر مثلا ماکارونی، سوپ، خورش ها، پیتزا، آبگوشت و ... به کودک بدهید.

از حبوبات، پنیر، تخم مرغ و ماهی های بدون استخوان مثل کنسرو ماهی تن یا ماهی آزاد استفاده نمائید.

مشکل: به اندازه کافی شیر نمی نوشد.
راه حل: به او ماست و پنیر بدهید. پنیر را در طبخ غذاها به کار ببرید مثلا ماکارونی با پنیر، پیتزا (که در منزل تهیه می کنید)، سپس پنیر و ... از شیر برای تهیه دسرها یا غذاهای حاوی شیر استفاده نمائید.

مشکل: بیش از اندازه معمول شیر می نوشد.
راه حل: بین وعده های غذا، برای رفع تشنگی به او آب دهید. شیر مصرفی را به یک وعده در هر نوبت غذای اصلی محدود کنید، آن را در پایان وعده غذا به کودک بدهید و در صورت درخواست شیر بیشتر، به او آب بدهید. اگر دوست دارد شیر را با شیشه بنوشد به تدریج او را به استفاده از لیوان عادت دهید.

مشکل: از خوردن سبزی و میوه امتناع می کند.
راه حل: اگر کودک از خوردن سبزی اجتناب می کند به جای سبزی، به او میوه بدهید و بالعکس. سبزی ها را به نحوی طبخ کنید که آبدار باشد و بیش از حد پخته نشوند. قطعات مناسب سبزی را که بخارپز شده اند یا در صورت مناسب بودن سن و شرایط کودک خام هستند به او عرضه کنید و اجازه دهید آنها را با دست های خود بردارد و بخورد. از سس ها یا ماست به همراه سبزی ها استفاده کنید.

سبزی ها را در سوپ و یا سایر غذاهای او بریزید میوه ها را به شکل های متنوع به کودک عرضه نمائید مثلا تازه، پخته، آب میوه و ... به عرضه کردن انواع مختلف میوه و سبزی به کودک ادامه دهید.

مشکل: بیش از حد شیرینی می خورد.
راه حل: خرید و تهیه غذهای شیرین را در خانه محدود نمائید. از این مواد غذایی به عنوان پاداش و جایزه استفاده نکنید. مواد غذایی شیرین را به جای میان وعده، به همراه وعده های اصلی به کار برید تا خطر پوسیدگی دندان کمتر شود. در صورت تهیه انواع شیرینی ها در منزل، میزان شکر را نصف کنید. با مسئولان مراکز پیش دبستانی برای کم کردن مصرف شیرینی در این مراکز صحبت نمائید.

 

 

 

دلایل بروز بدغذایی در کودکان پیش دبستانی

1)    مصرف بیش از حد نوشیدنیها به ویژه شیر و نوشیدنی های تهیه شده از مرکبات: سبب کاهش اشتهای کودک برای صرف غذاهای جامد و اصلی می شود.

2)    تداوم مصرف غذاهای نیمه جامد در سال دوم زندگی: ممکن است کودک در این صورت از خوردن غذاهای جامد با قوام سفت تر یا قطعات جامد مواد غذایی خودداری کند. عدم پیشرفت کافی مهارت های مربوط به جویدن غذا معمولا در کودکانی دیده می شود که در سنین حدود 6 -7 ماهگی به بعد مواد غذایی با قوام سفت تر به آنها عرضه نشده است. ممکن است والدین بین ارائه غذاهای با قوام مناسب که از سوی کودک پذیرفته نمی شود و یا تداوم ارائه همان غذاهای قوی که برای کودک آشنا هستند اما قوام مناسب برای سن او را ندارند مردد بمانند چرا که می پندارند با انتخاب گزینه دوم حداقل کودک مقداری مواد غذایی دریافت می کند.

3)    فقدان تنوع کافی در غذاهای عرضه شده به کودک: برخی کودکان کم سن در انتخاب آن چه می خواهند بخورند بسیار سخت گیر هستند و ممکن است فقط طیف محدودی از غذاها را مصرف نمایند و برای والدین هم آسان تر است غذاهایی را که از پذیرش آنها توسط کودک اطمینان دارند به او عرضه نمایند.

4)    قواعد غلط در زمان بندی وعده های غذا: ارائه میان وعده در فواصل زمانی نزدیک به زمان صرف وعده های اصلی و یا عدم رعایت فواصل زمانی منظم در طول روز برای وعده های غذا، که ممکن است سبب بی اشتهایی کودک شوند.

5)    عدم جذابیت کافی غذای ارائه شده: کودکان ممکن است با دیدن یک بشقاب خیلی بزرگ پر از غذا، سر خورده شوند. وعده های غذایی که به مقادیر کمتر و به صورت رنگارنگ و زیبا به کودک عرضه می شوند برای او جذاب تر هستند.

6)    اضطراب والدین: اغلب نسبت به آن چه کودکان می خورند و یا نمی خورند بسیار حساس هستند و اکثرا تصوری غیر واقعی از آن چه کودک باید بخورد دارند. وقتی کودک از خوردن غذا به مقدار مورد انتظار آنان امتناع می کند این مسئله ممکن است در رفتار والدین اثر کرده و سبب اعمال فشار به کودک برای صرف غذا شود.

7)    واکنش های نامطلوب غذایی و ناراحتی های روانی: ممکن است یک کودک کم سن با خوردن یک ماده غذایی خاص دچار استفراغ شده و یا آن غذا به گلویش جسته و به او احساس خفگی دست داده باشد. هر تجربه منفی از خوردن یک غذای خاص که در خاطره کودک بماند می تواند منجر به امتناع از غذا خوردن نیز در کودک به دنبال تولد یک فرزند جدید در خانواده و یا سایر حوادث دیده شود که کودک این کار را برای جلب توجه  مجدد والدین به سوی خود، انجام می دهد.

8)    مشکلات رفتاری: برخی کودکان همکاری خوبی ندارند و توجه آنان به سرعت از غذا خوردن منحرف شده و کنترلشان در اوقات صرف غذا دشوار می شود. والدین نیز اغلب مهارت های کافی برای اداره کردن رفتار کودک خود و تشویق او به آرام نشستن در زمان غذا خوردن را ندارند.

 

ارزیابی  بد غذایی ها و مشکلات تغذیه ای

باید وزن و قد کودک به طور مرتب کنترل شود. بد غذایی کودک حتی اگر به دلایل غیر جسمی باشد می تواند در طولانی مدت سبب اختلال رشد گردد و اگر این مسئله رخ دهد باید او را به متخصص اطفال ارجاع داد.

بخش مهم دیگری از ارزیابی این کودکان گرفتن یک تاریخچه تغذیه ای مشروح است که باید شامل موارد زیر باشد:

1)    پرسش دقیق در مورد تمام غذاها و نوشیدنیهایی که کودک می خورد همراه با نحوه صرف غذا، محل، زمان، مدت صرف غذا و میزان نظارتی که بر غذا خوردن کودک اعمال می شود.

2)    زمان وقوع، مدت شروع مشکلات تغذیه ای و عوامل محرک احتمالی در بروز این مشکلات.

3)    واکنش والدین به امتناع های کودک و بد غذایی های او.

4)    نوع وسایل غذا خوری کودک مانند قاشق، چنگال و ...

اصلاح و درمان بد غذایی و مشکلات تغذیه ای

والدین این کودکان نیاز به حمایت و آموزش دارند و باید به آنان یاد داد که چگونه می توانند به بهترین نحو کودک خود را تشویق به خوردن غذا و لذت بردن از آن کنند. در صورتی که رشد کودک مطلوب و هیچ علت فیزیولوژیکی برای کاهش اشتهای او وجود نداشته باشد باید نیازهای تغذیه ای و الگوهای رفتاری طبیعی کودک را برای والدین شرح داد و به آنان اطمینان خاطر داد که کودک آن ها از این بد غذایی ها صدمه ای نخواهد دید. اگر چه اکثر بد غذایی ها گذرا هستند اما والدین باید توجه داشته باشند که صبر، هم گونی رفتارهای پدر و مادر و سایر افرادی که در مراقبت از کودک همکاری می کنند، تشویق کودک و فراهم کردن اوقاتی شاد در زمان صرف غذا کلید اصلی حل مشکل است.

غذا خوردن کودک همراه با سایر افراد خانواده، دعوت کردن از یکی از دوستان کودک برای صرف میان وعده ها و یا گاهی صرف غذا در هوای آزاد نیز می تواند مفید باشد.

رژیم غذایی مناسب کودکان پیش دبستانی و راه کارهای مفید برای تغذیه صحیح آنان

 در رژیم غذایی  کودکان پیش دبستانی باید از همه گروه های غذایی استفاده شود و انواع مختلف مواد غذایی را برای کودک  فراهم کنند که اطمینان دارند کودک به آسانی آنها را می پذیرد. مثلا چون علاقه ذاتی کودک نسبت به مزه شیرین و غذاهای شیرین، نسبت به سایر غذاها شود در نتیجه کودک از پذیرش سایر مزه ها و طعم ها امتناع ورزد. بنابراین والدین باید کودک را به خوردن مواد غذایی با طعم ها و مزه های مختلف تشویق نمایند تا مصرف غذاهای متنوع توسط کودک افزایش یابد. در ضمن بهتر است مواد غذایی مختلف با درجات سفتی و نرمی متفاوت و انواع رنگ ها به کودک عرضه گردد تا جذابیت غذاها برای کودک بیشتر باشد.

گروه های غذایی عبارتند از:

1) شیر و فراوردهای لبنی مانند:  

شیر کامل، پنیر، ماست، بستنی و ... به طور متوسط شیر و فراورده های آن، حدود دو سوم کلسیم و یک سوم پروتئین دریافتی کودک را تشکیل می دهند.

کودک باید تشویق شود حداقل 300 س سی در روز شیر پاستوریزه شده گاو بنوشد. حداکثر میزان مصرف شیر 700 سی سی در روز است. تا 2 سالگی از شیر کامل پاستوریزه شده که چربی آن گرفته نشده باشد استفاده می شود اما بعد از این سن می توان از شیرهای پاستوریزه شده با چربی کمتر استفاده کرد به شرط آن که انواع مختلف مواد غذایی توسط کودک مصرف شود..

2) گوشت وجانشینهای آن شامل:

گوشت گوساله، گوشت گوسفند، ماهی، مرغ، حبوبات (عدس، لوبیا)، تخم مرغ و آجیل (مغزها) هستند.
گوشت و فراورده های آن حدود یک چهارم کل پروتئین دریافتی کودک را تشکیل می دهند.
کودک را به خوردن گوشت های کم چربی باید عادت داد. در زمان طبخ گوشت نیز بهتر است از اضافه کردن روغن خودداری نمود یا به مقدار کم استفاده نمود.
گوشت قرمز یکی از منابع خوب آهن هم است.

3) نان، غلات و سیب زمینی:

سیب زمینی، ماکارونی، برنج و سرال های صبحانه برای کودکان این گروه سنی، مناسب هستند.
باید تلاش کرد حداقل یک سهم (Serving ) از این گروه غذایی در هر وعده غذایی کودک گنجانده شود.
از غلات سبوس دار می توان استفاده نمود سبوس غلات از پیوست کودک نیز جلوگیری می کند.
مصرف سیب زمینی سرخ شده و شیرینی ها باید محدود باشد.

4) میوه ها و سبزی ها :

میوه های مناسب شامل گلابی، موز، سیب، پرتغال، کیوی (از دو سالگی به بعد)، توت فرنگی، تمشک، هندوانه، خربزه، کشمش و ... هستند و سبزی های مناسب نیز شامل هویج پخته، نخود، گل کلم، خیار، انواع فلفل سبز یا قرمز و ... می باشند.
بهتر است سبزی ها را خرد کرد و یا به صورت نیم پز به کودکان کم سن عرضه نمود.
میوه ها و سبزی هایی که زیاد سفت هستند و می توانند سبب خفگی شوند نباید به کودکان زیر 3 سال داده شوند. کلم منبع خوب آهن است اما کودکان اغلب به آن علاقه ای ندارند.
سبزی ها را می توان به سوپ کودک اضافه کرد و یا برای ایجاد تنوع و سرگرمی او به کار برد: مثلا از سبزی هایی مانند هویج و فلفل برای ایجاد شکل صورت، روی پیتزا استفاده نمود.

5)    چربی ها و مواد قندی :

گرچه این مواد کالری لازم را به بدن می رساند ولی مواد مغذی دیگر را یا ندارند یا بسیار کم دارند این مسئله در مورد نوشیدنی هایی مانند نوشابه های گازدار، شربت هایی که از آب مرکبات تهیه می شوند و نیز در مورد آب نبات ها، شکر و قند صدق می کند.
مصرف مواد شیرین باید محدود شود و در صورت امکان بعد از وعده های غذا باشد.
مصزف نوشابه های گازدار، آب میوه ها، مواد غذایی چرب مانند چیپس، خامه، شکلات و بستنی باید محدود شوند.

روش هایی مناسب برای وارد کردن مواد غذایی
 به رژیم غذایی کودک

پنیر: همراه با ماکارونی همراه با پیتزا، مالیدن روی نان تست یا نان معمولی به عنوان دسر، همراه با سبزی ها

ماست: به عنوان دسر همراه  با سبزی ها

شیر: به صورت سس سفید، در بعضی از دسر ها و یا داخل سوپ

نان: ساندویچ های کوچک به عنوان میان وعده، استفاده از محصولاتی مانند کیک های ساده

سبزی ها: داخل سوپ، مخلوط کردن آنها با سیب زمینی خرد شده، افزودن به پیتزا یا ماکارونی، استفاده از سبزی هایی که رنگ های زیبایی دارند مانند هویج، استفاده از قطعات خام سبزی هایی مانند کرفس، هویج یا خیار متناسب با سن کودک.

بیسکوئیت: استفاده از بیسکوئیت های ساده یا ذرت بوداده بین وعده های اصلی غذا

نکاتی درباره نحوه تغذیه و اوقات صرف غذا

کودک را در فواصل زمانی منظم تغذیه کنید تا بدین ترتیب به یک برنامه روزانه مناسب عادت کند. او نباید در زمان غذا خوردن بیش از حد خسته باشد.

در حد امکان کودک را تشویق کنید که خودش غذا بخورد. کمک بیش از حد برای غذا خوردن منجر به امتناع کودک از غذا خوردن می گردد.

اگر چه امروزه امکان غذا خوردن همه افراد خانواده بر سر یک سفره کمتر و کمتر می شود اما بهترین توصیه آنست که حداقل یک نفر همراه با کودک غذا بخورد.

اوقات غذا خوردن باید شاد و نشاطانگیز باشد و از جروبحث های خانوادگی در این زمان اجتناب گردد.

کودک باید موقع صرف غذا راحت باشد (مثلا اگرسر میز غذاخوری می نشینید صندلی او به اندازه کافی بلند و وسایل غذاخوری او متناسب با سن او باشند) .

زمان غذاخوردن باید کافی باشد ولی نباید بیش از 30 دقیقه طول بکشد.

در هر وعده، بیش از حد به کودک غذا ندهید.

از شیرینی ها به عنوان جایزه استفاده نکنید.

کثیف شدن لباس و میز را به عنوان بخشی طبیعی از فرآیند تغذیه کودک بپذیرید. بازی کردن کودک با غذا، زمان غذاخوردن را برای او شاد و دلپذیر می کند.

تغذیه کودکان در مراکز روزانه نگهداری
 کودکان پیش دبستانی

یک نسل پیش، تجربیات تغذیه ای اکثر کودکان پیش دبستانی در خانه و در میان افراد خانواده شکل می گرفت اما امروزه تعداد زیادی از کودکان در این دوره سنی وارد مراکز روزانه نگهداری کودکان پیش دبستانی می شوند و بسیاری از آنان بیش از نیمی از مواد غذایی مورد نیاز روزانه خود را در ساعات حضور در این مراکز صرف می نمایند. غذاهای مصرفی این کودکان نه تنها باید از نظر تغذیه ای مرتبا کنترل شده و حاوی مواد مغذی مناسب و متعادل باشد بلکه از نظر ظاهر نیز جذاب بوده، به روش های صحیح تهیه شوند و با نیازهای رشدی و فرهنگی رشدی و فرهنگی کودک نیز هماهنگی داشته باشند.

به علت تاثیر گروه همسالان که قبلا به آن اشاره شد کودکان در این مراکز اغلب خوب غذا می خورند به علاوه حضور در مراکز پیش دبستانی فرصت مناسبی را برای اجرای برنامه های آموزش تغذیه فراهم می سازد. تجربه کردن غذاهای جدید و مارکت در تهیه و آماده کردن غذاهای ساده و ... از جمله فعالیت هایی هستند که عادت غذایی مثبت را در کودکان بوجود می آورند.

موارد زیر برای آموزش مناسب تغذیه ای کودکان در مراکز پیش دبستانی پیشنهاد می شوند:

بریدن تصور غذاها از مجلات

ساختن اشکالی با مواد غذایی از قبیل میوه های خشک، انواع تخمه ها، آجیل ها، ماکارونی و ...

ساختن شکل با سبزی هایی مانند هویج، سیب زمینی و ...

مسابقه حدس زدن نوع غذا از روی طعم آن

تقلید پختن نان و غذاهای مختلف با خمیرهای اسباب بازی و ...

آموزش شعرهای مربوط به مواد غذایی مختلف

چاقی و زیادی تغذیه(Over nutrition)

چاقی یکی از معضلات تمام دوران زندگی انسان از جمله دوران کودکی است. اگر از نمایه توده بدنی به عنوان نشانگری برای تشخیص چاقی استفاده شود، آمارهای مربوط به ایالات متحده آمریکا نشان می دهند که 11% کودکان این کشور وزنی بالاتر از صدک 95 و 14% دیگر کودکان نیز وزنی بین صدک 85 و 95 دارند. بر طبق آمارهای دیگر چاقی گریبانگیر 27% از کودکان این کشور می باشد.

علت چاقی:

در مورد علت بروز چاقی در کودکان، عوامل مختلفی مطرح هستند. علاوه بر میزان دریافت مواد غذایی توسط کودک و میزان فعالیت جسمانی او، وجود مشکلات و مرافعه های خانوادگی نیز باعث شکل گرفتن رفتارهای غلط تغذیه ای در کودک و احتمالا بروز چاقی در طفل می شود. به نظر می رسد عوامل وراثتی و ژنتیکی تا حد زیادی در بروز چاقی کودک اثر داشته باشند اما جدا از این مسئله کودکان اغلب بهترین تغذیه را در شرایطی دارند که والدین آنها نه بیش از حد سخت گیرند و نه بیش از اندازه آسان می گیرند. دیده شده که مادران کودکان 8-4 ساله ای که چاق تر هستند در اوقات صرف غذا کمتر با کودکان خود صحبت می کنند، کمتر به آنها پاسخ می دهند، کمتر رفتارهای این کودکان را مورد تائید قرار می دهند و کمتر سعی در اصلاح رفتارهای غلط کودک در هنگام صرف غذا دارند. از سوی دیگر اگر والدین تلاش غیر معمول و بیش از حد متعارفی برای دستکاری و اصلاح غذاخوردن کودک نشان دهند ممکن است کودک احساس ناراحتی کرده و بیش از حد غذا بخورد. اختلال در روابط خانوادگی معمولا سبب کاهش عشق و محبت کافی نسبت به کودک می شود در نتیجه چون کودک احساس مثبتی درباره خود پیدا نمی کند و این مسئله منجر به پرخوری عاطفی و در نتیجه چاقی او می گردد.

باید توجه داشت که چاقی (obesity) دوران کودکی، اغلب پدیده ای خوش خیم نیست و این باور که کودکان با وزن بیشتر از حد معمول، خود به خود به وزن طبیعی برمی گردند درست نیست. هر قدر مدت زمانی که کودک در وزن بیش از حد طبیعی باقی می ماند، بیشتر باشد احتمال آنکه این وضعیت تا زمان نوجوانی و بزرگسالی ادامه یابد بیشتر خواهد بود. اگر چه فقط 15% از کودکان زیر 1 ساله چاق، تا سنین بزرگسالی نیز چاق باقی می مانند اما وقتی چاقی تا سنین پیش مدرسه ادامه داشت حدود 30% این کودکان تبدیل به بزرگسالان چاق می شوند.

همان طور که در مراحل طبیعی رشد و تکامل در کودکان پیش دبستانی اشاره شد بعد از پایان سال اول زندگی به تدریج بدن کودک عضلاتی تر می شود به نحوی که در 6 سالگی چربی بدن کودک به حداقل خود می رسد و بعد از آن مجددا چربی بدن افزایش می یابد که به آن بازگشت ذخائر چربی یا (adiposity rebound) می گویند.

اگر در کودکی، این بازگشت قبل از 5/5 سالگی رخ دهد احتمال بروز چاقی در بزرگسالی در او بیشتر از کودکی است که بازگشت ذخائر چربی را بعد از 7 سالگی تجربه می کند.

مسئله شایان ذکر دیگر آن است که تعیین وجود چاقی  (obesity) در کودکان چندان آسان نیست مقادیری از تجمع چربی و افزایش وزن (fatness) ممکن است در هر یک از دو سه طیف دوران کودکی دیده شود یعنی کودک 1 ساله و یا کودک در سنین قبل از بلوغ ممکن است به علل تکاملی و فیزیولوژیک چاق تر باشند اما مسئله اغلب گذرا است.

کودکانی که به دلایل ذکر شده، در معرض خطر ابتلا به چاقی هستند باید به طور مداوم پایش شوند تا در صورت لزوم مداخلات لازم را به موقع به انجام داد.

علت چاقی

در مورد علت بروز چاقی در کودکان، عوامل مختلفی مطرح هستند. علاوه بر میزان دریافت مواد غذایی توسط کودک و میزان فعالیت جسمانی او، وجود مشکلات و مرافعه های خانوادگی نیز باعث شکل گرفتن رفتارهای غلط تغذیه ای در کودک و احتمالا بروز چاقی در طفل می شود. به نظر می رسد عوامل وراثتی و ژنتیکی تا حد زیادی در بروز چاقی کودک اثر داشته باشند اما جدا از این مسئله کودکان اغلب بهترین تغذیه را در شرایطی دارند که والدین آنها نه بیش از حد سخت گیرند و نه بیش از اندازه آسان می گیرند. دیده شده که مادران کودکان 8-4 ساله ای که چاق تر هستند در اوقات صرف غذا کمتر با کودکان خود صحبت می کنند، کمتر به آنها پاسخ می دهند، کمتر رفتارهای این کودکان را مورد تائید قرار می دهند و کمتر سعی در اصلاح رفتارهای غلط کودک در هنگام صرف غذا دارند. از سوی دیگر اگر والدین تلاش غیر معمول و بیش از حد متعارفی برای دستکاری و اصلاح غذاخوردن کودک نشان دهند ممکن است کودک احساس ناراحتی کرده و بیش از حد غذا بخورد. اختلال در روابط خانوادگی معمولا سبب کاهش عشق و محبت کافی نسبت به کودک می شود در نتیجه چون کودک احساس مثبتی درباره خود پیدا نمی کند و این مسئله منجر به پرخوری عاطفی و در نتیجه چاقی او می گردد.

باید توجه داشت که چاقی (obesity) دوران کودکی، اغلب پدیده ای خوش خیم نیست و این باور که کودکان با وزن بیشتر از حد معمول، خود به خود به وزن طبیعی برمی گردند درست نیست. هر قدر مدت زمانی که کودک در وزن بیش از حد طبیعی باقی می ماند، بیشتر باشد احتمال آنکه این وضعیت تا زمان نوجوانی و بزرگسالی ادامه یابد بیشتر خواهد بود. اگر چه فقط 15% از کودکان زیر 1 ساله چاق، تا سنین بزرگسالی نیز چاق باقی می مانند اما وقتی چاقی تا سنین پیش مدرسه ادامه داشت حدود 30% این کودکان تبدیل به بزرگسالان چاق می شوند.

همان طور که در مراحل طبیعی رشد و تکامل در کودکان پیش دبستانی اشاره شد بعد از پایان سال اول زندگی به تدریج بدن کودک عضلاتی تر می شود به نحوی که در 6 سالگی چربی بدن کودک به حداقل خود می رسد و بعد از آن مجددا چربی بدن افزایش می یابد که به آن بازگشت ذخائر چربی یا (adiposity rebound) می گویند.

اگر در کودکی، این بازگشت قبل از 5/5 سالگی رخ دهد احتمال بروز چاقی در بزرگسالی در او بیشتر از کودکی است که بازگشت ذخائر چربی را بعد از 7 سالگی تجربه می کند.

مسئله شایان ذکر دیگر آن است که تعیین وجود چاقی  (obesity) در کودکان چندان آسان نیست مقادیری از تجمع چربی و افزایش وزن (fatness) ممکن است در هر یک از دو سه طیف دوران کودکی دیده شود یعنی کودک 1 ساله و یا کودک در سنین قبل از بلوغ ممکن است به علل تکاملی و فیزیولوژیک چاق تر باشند اما مسئله اغلب گذرا است.

کودکانی که به دلایل ذکر شده، در معرض خطر ابتلا به چاقی هستند باید به طور مداوم پایش شوند تا در صورت لزوم مداخلات لازم را به موقع به انجام داد.

عوارض چاقی

  مسائل روانی و اجتماعی: متمایز شدن از هم سن و سالان، مسخره شدن، عدم پذیرش در مدارس عالی و در آینده، انزوا

  رشد: جلو افتادگی سن استخوانی، افزایش قد، قائدگی زودرس

  دستگاه عصبی مرکزی: تومور کاذب مغزی (سودوتومورسربری)

  تنفسی: آپنه در هنگام خواب، سندرم pickwickian، عفونتها

  قلبی عروقی: فشار خون بالا، هیپرتروفی قلب، بیماری های ایسکمیک قلبی در بزگسالی

  ارتوپدی: لغزش اپی فیز سر استخوان ران، بیماری Blount

  متابولیک: مقاومت به انسولین و دیابت در آینده، هیپرتری-گلیسیریدمی، هیپرکلسترولمی، نقرس و کبد چرب در سنین بالاتر، افزایش خطر بروز بیماری تخمدان پلی کیستیک، پانکراتیت و سنگ های صفراوی در بزرگسالی

  بدخیمی: افزایش خطر بروز سرطان های آندومتر، پستان، پروستات، کولون در بزرگسالی

درمان چاقی

درمان چاقی اغلب امری دشوار است که شامل آموزش، اصلاح رفتار کودک، ورزش و رژیم غذایی مناسب می باشد.  در درمان چاقی باید توجه داشت که نیازهای تغذیه ای کودک برای رشد و تکامل، فدای درمان چاقی نشوند.

توصیه های تغذیه ای مفید برای درمان چاقی عبارتند از:

  محدود کردن مصرف موادی مثل چیپس و غذاهای سرخ کردنی و جایگزین کردن آنها با برنج، سیب زمینی، ماکارونی یا نان در وعده های غذایی.

محدود کردن مصرف شیرینی ها و غذاهای غنی از قند و جایگزینی آنها با میوه های تازه یا خشک شده، غلات همراه با شیر و...

محدود کردن دفعات صرف میان وعده ها و سبزی در تمام وعده های غذایی.

اگر تمام افراد خانواده از این توصیه ها پیروی کنند نتیجه بهتری برای کاهش وزن کودک حاصل خواهد شد ضمن اینکه باید تلاش فعالیت جسمی کودک نیز افزایش یابد

مراقبت های دندانی

همانطور که بهداشت دهان و دندان برای داشتن یک تغذیه مناسب ضرورت دارد، تغذیه مناسب هم برای حفظ سلامت دندان لازم است. نوع و ترکیب رژیم غذایی، همچنین عادات تغذیه ای کودک مانند مقدار مصرف کربوهیدرات های تخمیر شدنی در غذاها، نوع غذاهای مصرفی و میزان چسبندگی آنها به دندان، دفعات تغذیه و ... عواملی مهم در بروز پوسیدگیهای دندان هستند. کربوهیدرات های تخمیر شدنی ( مونوساکاریدها و برخی انواع نشاسته های پخته یا فرآوری شده) همگی توسط باکتری های موجود در پلاک های دندانی، متابولیزه شده و تولید اسیدهای آلی می کنند. وقتی با این عملیات PH دهان به کمتر از 7/5 رسید، این اسیدهای ارگانیک قادر خواهند بود از سطح دندان به داخل آن نفوذ کرده، به سطوح آسیب پذیر دندان برسند و سبب حل شدن کلسیم موجود در آن شوند. با ادامه تخریب بخش معدنی دندان، مینای دندان آسیب می بیند، در این مرحله، تخریب دندان قابل رویت خواهد بود.

پلاک های دندانی:

توده هایی متشکل از باکتری ها، سلول ها و کربوهیدرات های قابل تخمیر هستند که به سطح مینای دندان می چسبند.

پوسیدگی های دندان یکی از مشکلات شایع کودکان پیش دبستانی است به طوری که در یک مطالعه دیده شد، حدود17%از کودکان 5/1 تا5/4 ساله انگلیسی دچار درجاتی از این عارضه بودند.

روش های پیشگیری از بروز پوسیدگی دندان در کودکان:

1) مسواک زدن حداقل دو بار در روز که حتماً یکی از دفعات آن قبل از خواب باشد تا تعداد باکتری های عامل پوسیدگی دندانCryogenic) ( در پلاک های دندانی کاهش یابد. در ابتدا این عمل باید با نظارت والدین صورت گیرد تا از پاک شدن دندانها اطمینان حاصل شود. مسواک زدن را باید از دوران نوپایی آموزش داد.

2) کاهش دفعات مصرف غذاهای حاوی قند به خصوص غذاهایی که علاوه بر دارا بودن قند زیاد، چسبنده هستند.

3) مصرف مواد غذایی پروتئینی مانند پنیر، آجیل ها و گوشت همراه با مواد غذایی حاوی قند، زیرا این مواد مانع کاهش بیش از حد PH دهان شده و به حفاظت دندان کمک می کنند.

4) کاهش میزان کلی مصرف مواد قندی. در هر صورت بهتر است همراه با غذاهای اصلی باشند نه بین وعده های غذایی

5) محدودیت مصرف نوشیدنی های اسیدی. نوشابه های رژیمی با وجودی که قند ندارند می توانند به همان اندازه نوشابه های غیر رژیمی برای سلامت دندان مضر باشند به جز نوشابه ها، آب میوه ها و یا نوشیدنی های با طعم میوه نیز بسیار اسیدی هستند به ویژه انواع نوشیدنی های مرکبات.

6) تشویق به ترک استفاده از شیشه و پستانک بعد از سن یک سالگی (اگر قبلا استفاده می شده) به خصوص قبل از خواب، به این ترتیب از تجمع مواد قندی اطراف دندانهای پیشین و پسین در فک بالا و فساد و پوسیدگی آنها که به آن پوسیدگی آنها که به آن پوسیدگی دندانی ناشی از شیشه و پستانک ( Babybottle tooth decay) می گویند، پیشگیری می شود. در زمان خواب تولید و بلع بزاق کاهش می یابد در نتیجه پاک و خنثی شدن مواد اسیدی در بدن نیز با کارآیی کمتری انجام می شود.

7) تشویق به استفاده از خمیر دندانهای حاوی فلوراید که به حفظ و سلامت دندان کمک می کنند. میزان خمیر دندان مورد نیاز به اندازه یک نخود کوچک است. یون فلوراید وقتی در سطح دندان قرار گیرد، مانع از دست رفتن مواد معدنی مینای دندان شده و سبب رسوب کلسیم و فسفر موجود در بزاق در دندان می گردد به علاوه وجود فلوراید بر روی سطح دندان از تشکیل پلاک دندانی نیز جلوگیری می کند.

8) مصرف مکملهای فلوراید در صورتی که آب مصرفی، فلوراید کافی نداشته باشد. میزان مصرف مناسب فلوراید در کودکان 1-5/0 میلی گرم در روز است که در صورت فلوراید کردن آب آشامیدنی به میزان ppm 1 مقدار فوق تامین می شود.

9) آغاز معاینات دندان پزشکی از 2 یا 3 سالگی.

 

 

 

کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar