مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/۸/۱٠

خشم یکی از هیجان های پیچیده انسان است،در واقع واکنشی متداول به ناکامی و بد رفتاری ،هر چند بخشی از زندگی ما محسوب میشود ولی ما را از رسیدن به اهداف باز میدارد.ارایه تعریفی کامل و جامع از خشم دشوار است،ولی میتوان به هیجانات همراه آن اشاره نمود.

هیجانات همراه خشم :هیجاناتی که غالبا همراه خشم بروز مینمایندشامل: عصبانیت ،خشونت،خصومت،کینه توزی،غضب،تنفر،تحریک،حسادت،رنجش،غرض،تحقیر و ناراحتی.

چه کسانی موجب خشم ما می شوند...


 

خشم

 

خشم یکی از هیجان های پیچیده انسان است،در واقع واکنشی متداول به ناکامی و بد رفتاری ،هر چند بخشی از زندگی ما محسوب میشود ولی ما را از رسیدن به اهداف باز میدارد.ارایه تعریفی کامل و جامع از خشم دشوار است،ولی میتوان به هیجانات همراه آن اشاره نمود.

هیجانات همراه خشم :هیجاناتی که غالبا همراه خشم بروز مینمایندشامل: عصبانیت ،خشونت،خصومت،کینه توزی،غضب،تنفر،تحریک،حسادت،رنجش،غرض،تحقیر و ناراحتی.

چه کسانی موجب خشم ما میشوند

 

در موارد زیادی خشم نسبت به شخص مورد علاقه تجربه میشود، همچنین دوستان و آشنایان نزدیک نیز از عوامل خشم محسوب می شوند.

جالب است بدانید غریبه ها و افرادی که برای ما مهم محسوب نمیشوند بخش نسبتا کوچکی از افرادی را تشکیل میدهند که میتوانند ما را خشمگین نمایند.

چه چیزی موجب خشم افراد میشود

 

با توجه به این که خشم به طور معمول نسبت به دوستان و افرادی که مورد علاقه ما هستند تجربه میشود،جای تعجب ندارد که علت خشم حول ناکامیها ،نیازها و خواسته های فرد میچرخد.پس میتوان نتیجه گرفت که رایجترین علت خشم ایجاد شده در من و شما  ناتوانی فرد دیگر در ارضای انتظارات ، خواسته هاو همینطور اعمالی است که منتهی به از دست دادن غرور و عزت نفس ما شده است.

 

 ده علت مهم برای خشم افراد

 

در تحقیق صورت گرفته توسط پژوهشگران و بر اساس مطالعات آماری ده علت شایع برای خشم افراد عنوان شده است:

1:تحقیر شدن و مورد تبعیض قرار گرفتن                                             

2:مورد پیشداوری و بی مهری قرار گرفتن ،هتاکی،تجاوز بدنی

3:مورد فریب کاری یا عهد شکنی قرار گرفتن

4:تحقیر شدن احساسات ارزشها

5:مورد بد رفتاری و بی توجهی قراراگرفتن از سوی افراد

6:جلوگیری از رفتار هدفمند

7:صدمه دیدن در نتیجه بی تو جهی نسبت به خود

8:رفتار حاکی از بی توجهی دیگران

9:قربانی شدن

10:دشنام

 

*

دلایل خشم

 

به چه علت خشمگین میشویم،چه خواسته هایی داریم.

بیشترین دلیلی را که مردم در نظر سنجی ها در خصوص خشم خود بیان داشته اند:

 

1:نشان دادن اقتدار و استقلال خویشتن.

2:تحت تاثیر قرار دادن آن فردی که ما را خشمگین نموده برای تغییر رفتار خودش.

3:تقویت رابطه (درک خود)با فرد خشم برانگیز و آزار دهنده.

 

چه واکنشی دیگران بهنگام خشم ما از خود نشان

 

 

بر اساس نظر سنجی صورت گرفته از افراد خشمگین، بیشترین واکنشهای دیگران در برابر خشم آنان بصورت زیر بوده است:

اغلب افراد در این نظر سنجی عنوان نموده اند ،که خشم آنان با پیامدهای منفی دیگران همراه بوده است پس میتوان نتیجه گرفت واکنشهای افراد در برابر خشم ما، غالبا به نفع ما نیست.

متداولترین واکنشها در برابر خشم افراد  بر اساس نظر سنجی صورت گرفته:

 

1:بی تفاوتی و عدم نگرانی                             2:دفاع

3:عذر خواهی و ابراز پشیمانی                        4:خشم یا ابراز خصومت

5:انکار مسئولیت                                        6:طرد شدگی

7:بی خیالی و سکوت                                  8:تعجب

 

چه واکنشی را ما هنگام خشمگین شدن، نسبت به خود داریم

 

غالب افراد ابراز خشم خود را حالتی ناخوشایند میدانند، و بهنگام خشم بیشترین واکنش ها را به صورت زیر عنوان نموده اند:

1:احساس تحریک پذیری                                                    2:خصومت

3:افسردگی                                                                      4:ناراحتی و غمگینی

5:شرمندگی و گناه                                                               6:آرامش

7:پیروزمندی                                                                       8:اعتماد و تسلط

9:خوشحالی

 

*

نتایج کلی ناشی از تحقیقات در مورد خشم

 

 

1:خشم هیجانی شایع است که اغلب نسبت به دوستان و نزدیکانی که نتوانسته اند انتظارات و خواسته های ما را بر آورده نمایند تجربه میشود.

2:انگیزه خشم اغلب دست یافتن به خواسته های خود است.

3:واکنش دیگران نسبت به خشم اغلب منفی است.

4:رضایت بعد از ابراز خشم پایدار نبوده و الزاما در دراز مدت نمیتوان به خواسته های خود برسیم.

 

 

تفاوت در ادراکات مرتکبین و قربانیان خشم:

قطعا لحظاتی بوده است ،که خواسته و یا نا خواسته موجب خشم و عصبانیت دیگران شده ایم،و حتما بارها توسط دیگران به خشم آمده ایم.به بیان دیگر هم قربانی و هم مرتکبین خشم بوده ایم.

با بررسی حالات روحی و احساسی قربانیان و مرتکبین خشم محققین دریافته اند ،که درک افراد هنگامی که موجب خشم دیگران میشوند با زمانی که دیگران آنها را به خشم می آورند متفاوت است.

وقتی افراد موجب عصبانی شدن دیگران میشوند اغلب نسبت به حادثه ابراز تاسف میکنند، اما با این حال معتقدند که به موقع عذر خواهی میکنند و مشکل را بر طرف میسازند.به عبارت دیگر مرتکبین خشم ،عصبانیت خود را به عنوان رویدادی مجزا که ناخوشایند ولی قابل فهم است در نظر میگیرند ،آنها آماده اند موضوع را به فراموشی بسپارند و دوباره روابط خود را از سر بگیرند .

جالب است بدانید نوع ادراک ایجاد شده در افراد بالا زمانی که ایجاد کننده خشم هستند متفاوت از زمانی است که دیگران آنها را خشمناک نموده اند.

در واقع بهنگام خشم ادراک متفاوت است، لذا احساس ایجاد شده بر مبنای ادراک نیز متفاوت خواهد بود.تا جائی که افراد عصبانی اغلب توجیه خوبی را برای رفتار شخص پیدا نمی کنند (بر خلاف مرتکبین خشم ،که برای اقدام خود معتقدند که دلائل خوبی دارند)و نسبت به کسی که آنها را عصبانی کرده آزرده میشوند.

 

پس برداشتهای متفاوت قربانیان و مرتکبین خشم موجب سوء تفاهم و وخامت اوضاع میشود،لذا در صورتی که افراد بتوانند وقتی کسی آنها را عصبانی می کند، ابراز وجود کنند (جرات ورزی)و با فردی که آنها را  عصبانی کرده گفتگو کنند و از احساسات ایجاد شده در خود ،آنها را مطلع سازند،گام مهمی را برای جلوگیری از اقدام مجدد مرتکبین خشم برداشته اند.

 

*

مضرات خشم

 

 

          1-جسمی:لرزش دستان،افزایش تنفس،برافروختگی،مشکلات گوارشی،سردرد،حالت تهوع و......

 

          2-اجنماعی:احساس درماندگی،تنهایی،انزوا

         نتایج یک تحقیق در گروه 1000 نفری از افراد خشمگین

 

       واکنشهای زیر به بهتر شدن حال افرادی که خشمگین شده اند کمک میکند:

1-ورزش کردن     2-سرگرم کردن خود با چیزی     3-تلاش برای فکر کردن در مورد چیزهای دیگر

       واکنشهای زیر در صورت وقوع در افراد خشمگین وضعیت روحی و روانی آنان را بیشتر خراب میکند:

1-خودخوری در باره چیزی که آنها را عصبانی کرده

2-وارد ساختن آسیب جسمی به فردی که آنان را خشمگین ساخته

3-دزدیدن چیزی از کسی که آنها را عصبانی کرده

 

 

      در این تحقیق مشحص شد، که  تعداد زیادی از مردان احساس میکردن که پاسخ های پرخاشگرانه به خشم حال آنها را بهتر نمیکند، با این حال مردان بیشتر از زنان از رفتارهای پرخاشگرانه استفاده میکردند.

 

       زنان بیشتر از مردان اظهار میکردند، که وقتی کار خوبی برای افراد انجام میدهند ،خود را با چیزی سرگرم میسازند،و یا سعی میکنند در مورد چیزهای دیگر فکر کنند ،حالشان بهتر میشود.

 

*

چگونه با خشم خود مقابله کنیم؟

 

قبل از بیان راهکار های مورد نیاز برای کنترل خشم ،لازم است تا در خصوص چگونگی تحلیل محرکهای پیرامونی، و نحوه بررسی آنان که در نهایت موجب رفتار و احساسات مختلف در انسانها میشود ، قدری توضیح دهیم:

مراحل تاثیر محرک تا ایجاد رفتار:

1-وقوع محرک یا هر عاملی که بتواند بر سیستم اعصاب محیطی و مرکزی ما اثر گذارد.

2-ما توسط سیستم اعصاب خود تاثیر محرک را احساس میکنیم.

الف: محرک میتواند صدا باشد ،.مثلا کسی ما را خطاب قرار دهد.

ب:محرک میتواند بینایی باشد ،،مثلا فردی به ما نگاه میکند.

3-پس از احساس اثر محرک ،نوبت ادراک است، یعنی با توجه به خاطرات،باورها، به درک از اثر برسیم.

الف:مثلا صدایی را میشنویم،با توجه به تن و لحن صدا و خاطرات خود درک ما این خواهد بود که این صدا مربوط به فرزندمان است، و با توجه به تندی ، بلندی و محتوای صدای شنیده شده ارزیابی صورت میگیرد،مثلا به این نتیجه میرسیم که فرزندامان از ما میخواهد نزد او برویم.

4-پس از درک با توجه به وضعیت و تحلیل صورت گرفته  ،دچار هیجان میشویم و از نظر روانی و روحی به به احساسات خاصی که ناشی از درک و تحلیلما ن بوده دست پیدا میکنیم.

5-پس از ارزیابی اولیه ، فرد از خود خواهد پرسید که چه اقدامی را انجام دهد ، مثلا  پس از شنیدن صدا ،با توجه به ویژگی های عنوان شده همانند لحن،تن و محتوا به این نتیجه رسیدیم که از ما چیزی را میخواهد،تا این بخش از کار را ارزیابی اولیه گویند. ولی موضوع به همین جا ختم نمشود ، مثلا او از ما درخاست نموده که نزذ وی برویم،( در ارزیابی اولیه به این به این نتیجه رسیدیم) از اینجا ارزیابی ثانویه آغاز میگردد، زمانی که سعی میکنیم به نیاز ایجاد شده  در ارزیابی اولیه پاسخ گوییم .پس از این ارزیابی نوبت انجام عمل و یا رفتار است، مثلا میخواهیم خود را به فرزندمان برسانیم ،از کدام راه به چه صورت ،مثلا در ارزیابی اولیه به این نتیجه رسیدیم که موقعییت خطرناکی پیش نیامده و صرفا او از ما خواسته تا کتاب جدیدش را ببینیم ،پس نتیجه  ارزیابی ثانویه رفتن نزد او با آرامش است ، و برای رسیدن به او نیز با توجه به شناختی که از مسیر داریم ،در ذهن طریق رسیدن را برنامه ریزی میکنیم، و در نهایت اقدام صورت میگیرد. حال اگر در ارزیابی اولیه موقعیت را خطرناک ارزیابی میکردیم ،وضعییت به گونه دیگری می بود، چه از نظر احساس ایجاد شده ؛و چه از نظر نوع اقدام ما در رفتن نزد فرزندمان و طریق رسیدن به وی.

 

 

*

 

*

نمونه ایی از تحریف های شناختی، که قادرند بهنگام بروز رویدادهای زندگی ما را دچار مشکل کنند

 

1-انتزاع انتخابی:تمرکز بر روی یک مشکل ، بعضی از افراد ممکن است به دنبال شکستی افسرده شوند،در حالی که بسیاری از موفقیتها دیگر خود را نادیده می انگارند.ممکن است تنها یک پاسخ غیر دوستانه از طرف شخصی تمام پاسخهای دوستانه ای را که در طول روز از دیگران داشته تحت شعاع قرار دهد.(نتیجه ای که از تفکر انتزاع انتخابی حاصل میشود این است: اگر یک چیز بد است پس همه چیز بد است)

 

2-استنباط اختیاری :نتیجه گیری بر اساس اطلاعات نا کافی ،اگر کسی به ما اخم کرد پس ما را دوست ندارد،چون رئیس هنگام گذشتن از راه رو  به ما سالم نکرد پس از عملکرد ما راضی نیست.

3-تعمیم بیش از اندازه:یعنی قضاوت و استنباطی فراکیر بر اساس یک یا دو مورد از یک رویداد،مثلا بعضی ها در صورت بروز یک یا دو شکست خود را ادم بی کفایتی فرض میکنند.

 

4-شخصی سازی:رویدادهای منفی پیرامون ما مخصوصا برای ما بوجود آمده است،آن پلیس هیچ کس را جریمه نمیکند غیر از من،همه چیز دست به دست هم داده اند تا من روز بدی را داشته باشم.

5:تفکر دو قطبی:همه چی یا هیچ چی،اگر امروز این کار راغ نکنم به من خوش نخواهد گذشت.اگر کسی به آن چیزی که من اعتقاد دارم ،اعتقاد نداشته باشد با من دشمن است.

 

6-مبالغه و بزرگ نمایی:یعنی فاجعه سازی از یک ناراحتی کوچک،شما در اتاق با من سالم نکردید پس من را دوست ندارید.در این امتحان نمره خوبی نیاورده ام پس دیگر نمتوانم موفق باشم.

 

7-پذیرش مسئولیت زیاد:دوست من بیمار است باید دائم نزد او باشم.این نوع بینش در نهایت موجب سرزنش فرد نسبت به خود هم میشود، مخصوصا وقتی که خود را در فضایی قرار دهیم که خارج از حد توانمندی ماست، و یا دیگر  وظائف خود را حذف کرده و تماما به ان موضوع خاص بپردازیم.

سر کردن در این دنیا به معنی آموختن انعطاف پذیری و در نظر گرفتن تمام جنبه ها است.

سازگاری خوب مستلزم داشتن توانایی ایجاد حد و مرز است.

 

*

 

 دفاع  از حقوق خود به شیوه ای خصمانه

هدف از این کار گرفتن امتیاز از دیگران است،این افراد سعی میکنند نیازها و خواسته های خود را طریق تسلط،توهین و تحقیر دیگران برآورده کنند.پرخاشگری نشان دهنده آن است که ما فقط به فکر خود هستیم.

افراد غالبا زمانی که مورد بیحرمتی و تحقیر قرار گرفته اند به پرخاشگری روی میاورند،یعنی خشم آنقدر افزایش می یابد که بصورت پرخاشگری بروز می یابد.

 

دفاع از حقوق خود و بیان افکار و احساسات  به شیوه مستقیم،صادقانه و مناسب

افراد جرات ورز به حقوق خود و دیگران احترام میگذارند،آنها منفعل نیستند،و اجازه نمیدهند که دیگران از آنها سوء استفاده نمایند،و از طرفی با دیگران هم بصورتی آگاهانه ارتباط برقرار میکنند.

جرات ورزی از چند طریق موجب میشود که ما احساسات مناسبی را داشته باشیم.به عنوان مثال:

-احساسا خود کارآمدی ما را بالا میبرد

-اعتماد به نفس و عزت نفس ما را بالا میبرد

(برای آن که یک فرد با جرات محسوب شوید ،باید از حقوق خود صادقانه و صریح دفاع نمایید)

 

1-بیان احساسات خود:از متهم کردن دیگران اجتناب نمایید،در عوض آنها را از احساسات خود مطلع نماید،بیان احساسات خود  بر حرمت نفس و احترامی که دیگران برای شما قائلند میافزاید.

2-همدلی:روابط صمیمانه ایجاد نمایید،اگر نیازهای دیگران را درک کنید،آنها بیشتر برای مایل به پذیرفتن خواسته های شما هستند.

3-کاردانی:هنگام بکار بردن دو مهارت بالا به احتمال قوی ،اعمال ما بیشتر مدبرانه خواهد بود،سعی کنید با ارزیابی اقداماتی که قادر به انجام آنها هستید در صد موفقیت خود را برای کنترل موقعیت بالا ببرید.

 

 

 

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar