مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/۸/٤

1.  بهانه گیری کودکان چه کنیم ؟  

تربیت کودکان کار دشواری است . به طور مثال پسر بچه ای را مجسم کنید که وسط یک فروشگاه شلوغ  شروع به پرخاشگری می کند و جسورانه به والدینش پاسخ می دهد. در چنین مواقعی حتی والدینی که خیلی در مورد تربیت فرزندشان به خود اطمینان دارند نیز مأیوس و دلسرد می شوند و به دنبال روش و کلماتی مناسب می گردند تا کودک خود را آرام کنند ...


 

پاسخ به مسائل تربیتی کودکان

 

1.     بهانه گیری کودکان چه کنیم ؟  

تربیت کودکان کار دشواری است . به طور مثال پسر بچه ای را مجسم کنید که وسط یک فروشگاه شلوغ  شروع به پرخاشگری می کند و جسورانه به والدینش پاسخ می دهد. در چنین مواقعی حتی والدینی که خیلی در مورد تربیت فرزندشان به خود اطمینان دارند نیز مأیوس و دلسرد می شوند و به دنبال روش و کلماتی مناسب می گردند تا کودک خود را آرام کنند .

به شما اطمینان می دهم که با استفاده از پاره ای روش ها می توانید در شرایطی که فرزندتان بدرفتاری می کند خونسردی خود را حفظ نمایید و روشی مناسب در پیش گیرید ، بخصوص هنگامی که با این پنج مسئله تربیتی مواجه می شوید :

2.     بهانه گیری و نق نق کردن

بهانه گیری معمولاً در بین خردسالان ، بخصوص قبل از این که بتوانند بهخوبی صحبت کنند ، رایج است . این  یکی از معدود راه هایی است کهبچه هاتوسط آن می توانند نارضایتی و خشم خود را از آنچه که نمی توانند به دست آورند ابراز کنند . هر چقدر هم که این مسئله ناراحت کننده باشد ، والدین باید بدانند که علت بهانه گیری کودکشان فقط دیدن عکس العمل از جانب آنها نیست ( گرچه علت اصلی آن همین است)ولی حتی کودکان دبستانی هم وقتی که به مقصودشان نمی رسند بابهانه گیری ، احساسات درونی خود را آشکار می کنند و در نتیجه آرامش می یابند .

3.     چگونه با آن کنار بیایید

وقتی کودک خردسال شما شروع به بهانه گیری و نق نق کرد ، از او بخواهید که به صورت های مختلف ابتدا در گوشی ، بعد به آهستگی و سپس خیلی بلند و ... چیزی را که می گوید ، تکرار نماید . این روش درست مثل یک بازی توجه او را جلب خواهد کرد و بهانه گیری را فراموش خواهد نمود . در مورد کودک دبستانی خود می توانید از چند روش کلی استفاده کنید . به محض این که شروع به بهانه گیری کرد ، حرف او را قطع کنید و به آرامی بگویید :"داری نق نق و بهانه گیری می کنی و من گوش نمی کنم ، پس بهتر است که با صدای شمرده صحبت کنی ."

 

اگر باز هم ادامه داد ، دوباره درخواست خود را تکرار کنید . اگر طریقه گفتار خود را تغییر داد با بیان جمله ای او را تشویق کنید . می توانید بگویید :" وقتی بدون نق نق کردن می گویی که چه می خواهی بیشتر دوستت خواهم داشت ." اگر در چنین مواقعی عصبانی می شوید ،هیجان صدای خود را فرو ببرید و فراموش کنید که چقدر دلتان می خواهد فریاد بزنید.  به خاطر بسپارید که با مهار عکس العمل خود می توانید ارتباط بهتری با فرزندتان برقرار کنید . بعد به او بگویید که می دانید دلیلناراحتی اشچیست و از این طریق با او به توافق برسید . به عنوان مثال فرض کنید چون به فرزندتان اجازه نداده اید که قبل از ناهار شیرینی بخورد ، ناراحت شده است ، پس شیرینی را در جایی قرار دهید که بتواند آن را ببیند و به او قول دهید کهبعد از خوردن غذا به او شیرینی می دهید .

4.     اقدام پیشگیرانه

هنگامی که فرزندتان واضح و محکم صحبت می کند به او گوش دهید و تحسینش کنید . با این عمل به او یاد می دهید که اگر بدون بهانه گیری چیزی بخواهد زودتر آن را بهدست خواهد آورد .

5.     پرخاشگری

والدین گاهی به علت پرخاشگری فرزند خود عصبانی می شوند ، نه فقط به این دلیل که اغلب در مکان های عمومی با بدخلقی کودک خود مواجه می شوند ، بلکه بدین سبب که احساس می کنند روی رفتار کودک خود و شرایط موجود کنترل ندارند . خوشبختانه کج خلقی های کودکان با رسیدن به سن مدرسه کاهش می یابد، زیرا می توانند راه حل های بهتری در مواجهه با شکست و ناکامی پیدا کنند .

5.1. چگونه با آن کنار بیایید

روش مؤثر برای از بین بردن پرخاشگری ،این است که آن را از ابتدا مهار کنید. وقتی که در مقابل پرخاشگری کودک خود با خشم و عصبانیت عکس العمل نشان دهید ، به طور غیر مستقیم به او می آموزید که عصبانیت وسیله کارسازی برای دست یافتن به اهداف می باشد . در عوضمی توانیدبگویید :" وقتی از گریه کردن دست برداشتی در مورد آن با هم صحبت می کنیم و راه حلی می یابیم ." و به اتاق دیگری بروید. اگر فرزند شما خیلی کوچک است و نمی توانید او را تنها بگذارید پیش او بمانید . اگر به طرف شما آمد ، او را بغل کنید ولی تا وقتی که آرام نشده چیزی را که می خواهد به او ندهید . خود را به کار دیگری مشغول کنید؛ به عنوان مثال مطالعه کنید . با این کار به او می فهمانید که تا آرام نشود نمی تواند توجه شما را جلب کند . اغلب پرخاشگری های بچه ها ، اگر مخاطب مورد نظر حضور نداشته باشد ، زودتر متوقف می شود . در صورتی که کودک شما در یک مکان عمومی شروع به بدخلقی و پرخاشگری کرد ، بدون توجه به نگاه ها ی مردم او را به گوشه ای خلوت ببرید و منتظر شوید تا آرام شود . به او بگویید :" اینجا پیش تو می مانم تا وقتی که آرام شوی و با هم صحبت کنیم." اگر بعد از سه یا چهار دقیقه باز هم به فریاد و گریه خود ادامه داد ، او را بردارید و از آن مکان خارج شوید ..

 

5.2. اقدام پیشگیرانه

پرخاشگری ها همیشه قابل پیش بینی نمی باشند . کودکان به دلایل مختلفی این کار را انجام می دهند .

به عنوان نمونه سه دلیل شروع پرخاشگری را ذکر می کنیم : 1ـ هنگامی که کودک شما چیزی می خواهد ولی نمی تواند آن را بهدست آورد . 2ـ وقتی یادگیری انجام کاری برایش دشوار باشد . 3ـ وقتی که خسته شده باشد .

پس با اجتناب از عواملی که ممکن است بهبهانه گیری منجر شود،می توانید از وقوع تنش جلوگیری کنید . اگر می بینید کودک خردسالتان می خواهد پازلی را که خواهر بزرگترش انجام می دهد بازی کند ، یا اورادر این بازیبا خواهرش همراه کنید و یا این که توجهش را به بازی دیگری که بیشتر مناسب سنش باشد ، جلب کنید .

از کودک خود انتظاری بیش از آنچه که از عهده اش بر می آید نداشته باشید . خردسالان به این دلیل که قدرت تحمل زیادی ندارند،نمی توانند خود را برای مدت طولانی سرگرم کنند . بنابراین کودک خردسال خود را در ساعات شلوغ روز و در صف های طولانی به خرید و یا به بانک نبرید و اگر باید او را به جایی ببرید که می دانید معطل می شوید ، برای سرگرمی او اسباب بازی و خوراکی همراه ببرید .

6.     دعوای میان فرزندان

رقابت و همچشمی میان فرزندان یک خانواده ، پاسخی طبیعی به داشتن رقیب دائمی در جلب محبت پدر و مادر است . اگر دعوای آنها مهار نشود ، روی روابط عاطفی میانفرزندان اثر می گذارد و شور و نشاط آنها را از بین می برد .

6.1. چگونه با آن کنار بیایید

بهترین راه برای مبدل کردن دعوای میان کودکان به صلح و آرامش ،این است که  آنها را از یکدیگر جدا کنید تا آرام شوند . سعی نکنید میان آنها قضاوت کنید ، حتی اگر شاهد بوده باشید که یکی از بچه ها،دیگری را عمداً تحریک کرده و دعوا را شروع کرده است . ( باید برای تصحیح این رفتار ، روش تربیتی مناسبی را اتخاذ نمایید . ) در غیر این صورت یا طرف یکی از آنها را می گیرید و یا این که به میان دعوا کشیده می شوید،که هیچ کدام از آنها کمکی به شما نخواهد کرد .

6.2. اقدام پیشگیرانه

 رقابت میان کودکان خود را نمی توانید به طور کامل از بین ببرید ولی می توانید از شدت آن بکاهید. احترام به علائق یکدیگر را به کودکان خود تأکید کنید . به آنها بیاموزید که نسبت به مالکیت شخصی یکدیگر احترام قائل شوند و چیزی را که به خواهر یا برادرشان تعلق دارد ، بدون اجازه بر ندارند . هیچ وقت کودکان خود را با هم مقایسه نکنید . در موقعیت هایی که معمولاً بین کودکان اختلاف ایجاد می شود ، مقرراتی وضع کنید . به عنوان مثال جای هر یک رادر صندلی ماشین از قبل تعیین کنید و یا مشخص کنید که هر یک از آنها چه ساعتی می توانند برنامه تلویزیونی مورد علاقه خود را ببینند .

7.     اختلالات رفتاری در کودکان

 

در قسمت قبل به سه مشکل از اختلالات رفتاری کودکان یعنی جویدن ناخن ، مکیدن شست و شب ادراری پرداختیم . اینک در ادامه می خوانیم...

7.1.    مشکلات اجتماعی

وقتی که کودک راه رفتن و تکلم را بیاموزد، روش های بیان مشکلات هیجانی وی توسعه می یابد. در این حال ممکن است مشکلات هیجانی خود را از راه  تخریب و عدم تحرک و مخالفت جویی و منفی کاری و مانند اینها ابراز کند.

در دو تا سه سالگی کودک گاهی رفتارهایی دارد که مورد قبول خانواده نیست. والدین باید پیروی از مقررات اجتماعی را به کودک بیاموزند . اگر خواسته والدین عاقلانه و متناسب باشد و نیاز کودک به محبت را ارضاء کند ، کودک به تدریج تحت کنترل درخواهد آمد. اما اگر الزام والدین شدید و ابراز محبت آنها به صورت صحیحی نباشد ، طفل ممکن است که رفتارهای ناهنجار این دوره را تشدید کند و امکان دارد که این ناهنجاری ها در او تثبیت شوند. طفل خردسالی که از او انتظارات زیادی دارند و یا نسبت به وی محبت کمی ابرازشده به دو شکل واکنش نشان می دهد : اولاً ممکن است نهایت کوشش خود را با توانایی محدودی که دارد، برای انجام تقاضاهای والدین به کار برد و به یک کودک در خود فرو رفته مبدل شود . ثانیاً امکان دارد کودک سرکشی بار آید. سرکش بودن طفل ممکن است به شکل غیر فعال و یا به صورت پرخاشگری باشد.

هرگاه  از طفلی که به شکل غیر فعال سرکش باشد بخواهند تا کاری را انجام دهد، با خوشرویی قبول می کند ولی  به حدی در انجام آن کار تعلل می ورزد که هرگز آن کار انجام نمی شود. در صورتی که بیشتر اطفال سرکش مهاجم آشکارا از دستورات سرپیچی می کنند . ولی در هر دو حال ، والدین نمی توانند به انتظارات خود در مورد کودکشان جامه ی عمل بپوشانند. کودک سرکش مهاجم  در مورد هر چیز که از وی خواسته شود، مخالفت شدید نشان می دهد و به نظر می رسد که مجازات برای چنین کودکی مؤثر نخواهد بود.

او در قبال کوشش هایی که برای اصلاحش به کار می رود، مقاومت نشان می دهد و ظاهراً در برابر خشم والدین بی اعتناست. منفی کاری او به صورت فعالیت های خرابکارانه خود نمایی می کند. به نحوی که اعمال مزبور به مراتب شدیدتر از اعمال کودکانه همسن وسالان وی است . رابطه اش با سایر کودکان دشوار است و اغلب منجر به زد و خورد و کشمکش می شود. چنین کودکی بیش از اندازه ، خودبین و قدرت طلب است . کودک غیرفعال سرکش ظاهراً مطیع بوده و در رابطه اش با دیگران اشکالات کمتری به بار می آورد ولی بالاخره به همان نتیجه عدم سازش می رسد ؛ بدین معنی که در حرف تسلیم شده اما درعمل آنچه را که از او خواسته اند انجام نمی دهد. پیوسته موجب ناراحتی والدین می شود ؛ اما به آن اندازه که طفل سرکش مهاجم مورد تنبیه و مجازات قرار می گیرد، او مجازات نمی شود .

 

8.           لجاجت و کج خلقی

لجبازی کودک ممکن است واکنشی باشد که کودک در قبال کوچکترین سرخوردگی از خود نشان می دهد. ممکن است مانع کاری که کودک میل دارد انجام دهد، شوند، در این حال کودک تحریک وعصبانی می شود و چیزهایی از این قبیل می گوید: "هیچ کس مرا دوست ندارد . هیچ وقت کسی چیزی به من نمی دهد. اما همه از من انتظاراتی دارند که انجامش از عهده ام خارج است". ممکن است کودک دراین حال خود را به زمین بکوبد ، سرش را به زمین بزند، لگد بزند و توجهی به محیط اطراف نداشته باشد. در عصبانیت های معمولی ، این حالت فقط یکی دو دقیقه طول می کشد و با خسته شدن طفل برطرف می شود و بعد از آن به مدت چند دقیقه به آهستگی هق هق می کند و حتی اغلب ممکن است از حرکتی که کرده و عدم کنترلی که نشان داده است ، پشیمان شود . ولی در حین عصبانیت نمی توان با استدلال طفل را آرام کرد ؛ زیرا در این لحظات تماس کودک با محیط تا حدود زیادی قطع شده است. برای فهم لجاجت و بدخلقی کودکان و درمان آن بایستی تمایل کودک و انتظارات والدین را به خوبی شناخت و در جهت هماهنگ کردن آن اقدام کرد. حالت بد خلقی وعصبانیت کودک را می توان به منزله دریچه اطمینانی دانست برای برطرف کردن هیجانات شدیدی که طفل نمی تواند آنها را کنترل کند.

 

9.           انحصار طلبى کودکانه

 

حتماً برایتان جالب خواهد بود اگر تصادفاً بشنوید که فرزندتان به دوستش مى گوید: «مطمئن باش هر وقت خواستى مى توانى با ماشین من بازى کنى.» بچه هاى 4-3 ساله به شدت به متعلقات خود علاقه مندند. پیش دبستانى ها بیشتر روى نیازها و خواسته هایشان تأکید دارند. با وجودى که کودکان در این سن، معمولاً تمایلى به مشارکت ندارند اما وقتى بزرگترها آنها را تشویق کنند و نمونه خوبى به آنها ارائه دهند، کودکان نیز مى توانند بسیار دست و دل باز باشند. مادرى چنین مى گوید: «روزى پسر 4 ساله ام به پدربزرگش گفت: من نمى توانم در داروهاى شما سهیم باشم، اما شما مى توانید چند تا از سیب هاى مرا بردارید.» دکتر دونالدک فریدهیم از دانشگاه وسترن رى زرو مى گوید: «لازم است مشارکت را به کودکان بیاموزیم، کودک مانند یک فرد خارجى است که باید آداب و رسوم کشور ما را یاد بگیرد».

10.      پیش دبستانى هاى انحصارطلب

به طور کلی کودکان فکر مى کنند همه چیز مال آنهاست، ولی بچه هاى 4-3 ساله به طور اخص چنین برداشت مى کنند که فقط چیزهاى خاصى به آنها تعلق دارد. به تدریج که استقلال آنها زیاد مى شود، حس «خود» بودن هم در آنها تقویت مى گردد و به چیزهاى مورد علاقه شان بیشتر گرایش مى یابند. در نتیجه، طبیعتاً از دارایى هایشان حفاظت بیشترى مى کنند. در ابتدا کودکان به خاطر گفته هاى والدین، مربیان و معلمانشان، از خود مشارکت نشان مى دهند. براى این که کودک به طور داوطلبانه از خود مشارکت نشان دهد لازم است که قادر به درک مسائل باشد، که مثلاً هم بازى اش به اندازه او در آرزوى چیز خاصى است. اما این مهارت شناختى و عاطفى، فقط در کودکان ِ سن خاصى توسعه مى یابد. با گذشت زمان کودک شما دست و دل بازتر خواهد شد، چون بعدها با دیدن خوشحالى دیگر کودکان، احساس خوبى در او به وجود مى آید. دکتر فریدهیم توضیح مى دهد: کودک همچنین تشخیص مى دهد در صورتى که هر چه دارد با دوستش به صورت اشتراکى استفاده کند احتمال این که او هم بتواند از وسایل دوستش استفاده نماید، بیشتر مى شود.

 

در رابطه با این مسئله به چندین نکته اشاره مى کنیم:

 

·         کودکتان را تشویق کنید تا با شما مشارکت کند

کار ساده اى خواهد بود چون او مى داند که شما اسباب بازى اش را نمى قاپید و گریه و زارى هم نمى کنید. اغلب یکى از اسباب بازى هاى مورد علاقه اش را از او بخواهید و بگذارید براى پس گرفتن آن اسباب بازى خودش از شما تقاضا کند.

·         به زمین بازى بروید

بهترین مکان براى آموزش رعایت نوبت به کودکان، زمین هاى بازى است. چون وسایل بازى در این محوطه ها به شخص خاصى تعلق ندارد کودک شما مى بیند که همه براى سوار شدن سرسره و بازى در محوطه شنى باید نوبت را رعایت کنند.

 

 

·         کودکتان را مجبور نکنید که در همه چیز با دیگران شریک شود

قبل از این که دوستش بیاید، بگذارید خودش تصمیم بگیرد با کدام یک از اسباب بازى هایش مى خواهد بازى کند. پلى گرین برگ سردبیر سابق مجله کودکان مى گوید: «کودکان نباید مجبور باشند که تمام اسباب بازى هایشان را به صورت اشتراکى با دیگران استفاده کنند، این کار باعث مى شود کمتر به اسباب بازى هایشان بچسبند.»

·         مطمئن شوید که آنها با چند اسباب بازى مشابه بازى مى کنند

با استفاده از این روش، احتمال این که بچه ها چیزى را که کودک دیگرى با آن در حال بازى است بخواهند، کم مى شود. همچنین به آنها کمک مى کند که با هم بازى کنند. مثلاً با یک قطار و چند ماشین اسباب بازى به خوبى مى توان بازى کرد: وقتى که اتومبیل ها مى خواهند از تقاطع بگذرند، لوکوموتیوران، قطار را نگه مى دارد. اگر انتظار دارید کودکان نوبت را رعایت کنند، به آنها هشدار دهید و به آن پایبند باشید. چون پیش دبستانى ها، واقعاً به عدالت علاقه مندند. اگر به آنها بگویید: «جفرى براى مدت سه دقیقه مى تواند با این پازل بازى کند و بعد نوبت مایکل مى رسد» آن را کاملاً مى پذیرند. بهتر این است که چون کودکان در این سن درک مبهمى از زمان دارند، برایشان یک دستگاه تعیین کننده زمان قرار بدهید(مثلاً یک ساعت شنی) وقتى کودک منتظر نوبت است تا با اسباب بازی ها بازى کند، کمکش کنید تا کار سرگرم کننده اى بیابد. مى توانید کمکش کنید تا با عروسک ها بازى کند یا یک کتاب با عکس هاى رنگى به او بدهید یا از او بخواهید غذاى ماهى ها را در آکواریوم بریزد.

·         اساس مذاکره را به او یاد دهید

وقتى که کشمکشى پیش مى آید، هر دو کودک را بنشانید و درباره اینکه چه کار کنند، صحبت کنید.

·         راهکارهاى مشارکت

به دنبال لحظاتى براى آموزش باشید.مثلاً قبل از این که دوست کودکتان براى بازى بیاید به او یادآورى کنید که لازم است اسباب بازى هایش را با او به طور اشتراکى استفاده کند.

·         بگذارید خواهر و برادرها با هم معامله کنند

باید یک قانون مبادله اسباب بازى داشته باشیم. مثلاً اگر پسر سه ساله تان مى خواهد با اسباب بازى که دختر یک ساله تان با آن بازى مى کند، سرگرم شود، باید اسباب بازى را از او درخواست کند و چیز دیگرى آماده داشته باشد تا در عوض به او بدهد. به این روش او احساس مى کند که پسر بزرگى شده است و به خواهر کوچکترش یاد مى دهد که چطور عادلانه بازى کند.

·         از او قدردانى کنید

مثلاً به فرزندتان بگویید: متوجه این موضوع بودم که تمام بعدازظهر اجازه دادى پسرعمویت با ملودیکایت بازى کند، تو چه مشارکت کننده خوبى هستى.

11. تخلیه نشدن انرژی کودکان به صورت آزار و اذیت نمود پیدا می کند

به نظر روان شناسان، بازی در رشد روانی کودکان تاثیر به سزایی داشته و در بازیهای دسته جمعی، نمود بیشتری دارد. بازی های کودکان نسبت به سن، جنس، ذوق وشوق و امکانات مالی و فرهنگی هر کودک متفاوت است، لذا گاهی اوقات ممکن است کودک به بازی خاصی علاقه داشته باشد ، ولی این بازی از نظر مالی در حد توان خانواده نباشد . بنابراین نمی توان به صورت یکنواخت بازی های خاصی را برای کودکان توصیه کرد . بازی برای کودکان همانند کار کردن برای بزرگسالان است و همان گونه که کار کردن باعث رشد و تکوین بزرگسالان می شود، بازی نیز برای کودکان موجب یادگیری سازش با دیگران، داد و ستد، ادعا کردن، گرفتن حق خود و حتی خوردن حق دیگران می شود .

همان گونه که خانواده ها توجه ویژه ای به دروس کودکان خود دارند، باید توجه خاصی به بازی آنها داشته باشند و حتی بعضی اوقات والدین نیز به بازی با کودکان بپردازند ، زیرا بازی کردن والدین با کودک برای آنها لطف خاصی دارد.

اگر خانواده ها برای کودکان خود برنامه ریزی خاص دروس آموزشی نظیر زبان، کامپیوتر و... می کنند در کنار آن نیز باید برنامه هایی برای تحرک کودکان از قبیل کلاس های تفریحات ورزشی داشته باشند تا بدین ترتیب انرژی نهفته در کودکان به نحو شایسته و مطلوبی تخلیه شود.

کودکان باید از بازی کردن در ساعاتی که دیگران نیازمند آرامش هستند خودداری نمایند و تعداد ساعاتی که هر کودک به بازی کردن می پردازد با توجه به شرایط سنی و جنسی وی صورت می گیرد.

اگر کودکان در هنگام بازی تخلیه نشوند ، انرژی نهفته در خود را در منزل به صورت آزار و اذیت خواهر و برادر کوچکتر نشان می دهند ، اما اگر انرژی کودک در محیط بازی تخلیه شود کودک شبها با آرامش به استراحت می پردازد.

 

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar