مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/٧/٩

 

    خانواده هایی که دور و بر ما زندگی می کنند با همه تفاوت هایشان در شاخص های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در 2 قالب کلی پذیرنده و طرد کننده قرار می گیرند. برخلاف خانواده های طردکننده، فضای خانواده های پذیرنده یا مشارکت جو به گونه ای طراحی شده است که به دیدگاه ها، اظهارنظرها، استعدادها و کنش های اعضا فرصت بروز و ظهور می دهد.
    اعضای خانواده های پذیرنده بدون پیش شرط و تبصره با هم مهربانی می کنند، اختلافات را به شکلی هدایت شده بروز می دهند، به عقاید همدیگر احترام می گذراند، برنقاط قوت هم تکیه می کنند، از یکدیگر عیب جویی نمی کنند و در پی سلطه نیستند.
    دکتر بیوک تاجری، روان شناس با تشریح 2 نوع خانواده کلی (خانواده پذیرنده و خانواده طردکنند) معتقد است: خانواده های نوع اول شکلی پذیرنده دارند. به این معنا که روابط اعضا با هم براساس پذیرش دیگری شکل می گیرد، اما خانواده های نوع دوم سلطه جو و طردکننده اند و دائم در حال دفع دیگری هستند....


تفاوت های رفتاری خانواده ها مهربانی

 

    خانواده هایی که دور و بر ما زندگی می کنند با همه تفاوت هایشان در شاخص های اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در 2 قالب کلی پذیرنده و طرد کننده قرار می گیرند. برخلاف خانواده های طردکننده، فضای خانواده های پذیرنده یا مشارکت جو به گونه ای طراحی شده است که به دیدگاه ها، اظهارنظرها، استعدادها و کنش های اعضا فرصت بروز و ظهور می دهد.
    اعضای خانواده های پذیرنده بدون پیش شرط و تبصره با هم مهربانی می کنند، اختلافات را به شکلی هدایت شده بروز می دهند، به عقاید همدیگر احترام می گذراند، برنقاط قوت هم تکیه می کنند، از یکدیگر عیب جویی نمی کنند و در پی سلطه نیستند.
    دکتر بیوک تاجری، روان شناس با تشریح 2 نوع خانواده کلی (خانواده پذیرنده و خانواده طردکنند) معتقد است: خانواده های نوع اول شکلی پذیرنده دارند. به این معنا که روابط اعضا با هم براساس پذیرش دیگری شکل می گیرد، اما خانواده های نوع دوم سلطه جو و طردکننده اند و دائم در حال دفع دیگری هستند.
    شما هر خانواده ای را که دور و برتان می بینید می توانید در این دو مدل جای بدهید. به هر حال ویژگی های این دو نوع خانواده در مقابل یکدیگر قرار می گیرد. اگر در خانواده های نوع اول خویشتن دوستی و دیگر دوستی را می بینیم، در خانواده نوع دوم افراد هم با خود و هم با دیگری سوءرفتار دارند و محبت یکدیگر را نمی پذیرند. در ضمن در این نوع خانواد ه ها سلطه جویی به شکل فعال یا منفعل دیده می شود. یکی از تفاوت های عمده خانواده های نوع اول و دوم این است که در خانواده های پذیرنده، توانایی ها و قابلیت های افراد آنچنان که هست پذیرفته می شود و بایدها و نبایدهای توهین آمیز و تحقیرکننده وجود ندارد. اگر باید و نبایدی هم مطرح می شود توام با مهر و علاقه است، در صورتی که در خانواده های نوع دوم، این تصور غلط رایج است که همه باید مثل ما باشند.
    
    معیشت، بیرون از دایره پذیرش و طرد
    به اعتقاد این روان شناس، پذیرنده بودن یا نبودن خانواده ارتباطی با جبر روزگار یا شرایط اقتصادی ندارد. چه بسا خانواده هایی که در شرایط بغرنج اقتصادی قرار دارند اما پذیرنده اند، همچنان که لئوبوسکالیکا، کشیش و نویسنده معروف در کتاب پرتیراژ «زندگی با عشق چه زیباست» تعریف می کند که خانواده ای فقیر داشته، به طوری که مجبور بوده اند کلم پخته بخورند؛ اما یکدیگر را دوست داشتند و به هم عشق می ورزیدند. در مقابل خانواده هایی هم وجود دارند که کوچک ترین دغدغه و مشکل اقتصادی ندارند و در رفاه کامل با بهترین امکانات زندگی می کنند اما جو همین خانواده ها و روابط حاکم بر آن سرد و طردکننده است.
    
    بینش، گام اول
    اما پرسشی وجود دارد: آیا خط کشی بین خانواده های پذیرنده و طردکننده، همیشگی است؟ خانواده ای که طردکننده است، برای همیشه طردکننده است؟ فضای خانواده را نمی توان تغییر داد؟
    دکتر تاجری شرط تغییر از طرد به پذیرش را بینش می داند: بینش اولین گام برای تغییر است. شما اگر احساس نکنی که حالت خوب نیست، می پذیری که دنبال تغییر شرایط نباشی؟ بسیاری از افراد واقعا حالشان خوب نیست؛ اما درباره این موضوع بینش ندارند و اگر هم کسی به آنها بگوید حالشان خوب نیست، بلافاصله گارد می گیرند و شروع می کنند به متهم کردن. بنابر این بینش نسبت به مشکل گام نخست در تغییر است و گرنه کسی که می گوید: «ما همین طور که هستیم خوبیم» به همان وضعیت موجودش قناعت کرده است.
    اما وقتی خانواده ای پذیرفت که روابطش نه براساس احترام متقابل که بر مدار سلطه قرار دارد و از طرفی می خواهد این وضعیت را تغییر دهد با برگزاری دوره های مهارت زندگی می توان رفتارهای این خانواده را اصلاح کرد، به شرط این که درمانگر مشوق خوبی باشد و خانواده را در مسیر نرم و آرامی قرار دهد، برای این که افراد بیشتر به اینرسی (سکون) و برگشت به وضعیت اول تمایل دارند، بنابر این تغییر باید با نرمش صورت گیرد.
    
    کودک خانواده پذیرنده، کودک میانجی
    اما پژوهش صورت گرفته ای در یکی از کشورها تفاوت خانواده های پذیرنده و طردکننده را به طرز جالبی نشان می دهد. این پژوهش آنقدر تاثیرگذار بوده که در حال حاضر به فیلمی آموزشی در سراسر جهان تبدیل شده است.
    فضای این پژوهش در یک مهدکودک می گذرد. در این پژوهش 2 دوربین در بیرون و درون مهدکودک رفتارهای والدین و بچه ها را زیرنظر گرفت. نکته جالب اینجا بود که وقتی خانواده ها برای بردن بچه ها به مهدکودک می آمدند رفتارهای کاملامتفاوتی داشتند. پدر مادری به محض خروج بچه از مهدکودک او را در آغوش می گرفتند، می بوسیدند و به اتفاق سوار ماشین می شدند. خانواده دیگری از ماشین پیاده می شدند، سلام و احوالپرسی رد و بدل می کردند.
    خانواده هایی هم بودند که زحمت پیاده شدن از ماشین را به خودشان نمی دادند، از همان جا به بچه می گفتند: بپر بالا! بعد هم غر می زدند که چرا یقه لباست آن طوری است، چرا کیفیت را آن طور دست گرفته ای ، چرا...
    در این پژوهش چندین هفته رفتار خانواده ها به این شکل کنترل می شد. از طرفی همزمان با این دوربین، دوربین دیگری اعمال و رفتارهای کودکان را ضبط می کرد. در یکی از صحنه های این پژوهش که بعدا به فیلم مستند آموزشی تبدیل شد، 2 کودک از خانواده های طردکننده (همان خانواده هایی که جلوی مهدکودک رفتار سردی با کودکانشان داشتند) در حال دعوا با هم هستند و به صورت هم چنگ می اندازند. در این میان کودکی که از خانواده پذیرنده است (همان خانواده هایی که از ماشین پیاده می شوند و کودکشان را در آغوش می گیرند) سعی می کند با میانجگیری آن دو کودک را از هم جدا کند. این کودک پنجساله نمی تواند آن دو کودک را از هم جدا کند، شروع می کند به نوازش آن دو کودک، باز نتیجه نمی گیرد. آن دو را رها می کند و با دقت دوروبرش را می پاید. همان لحظه بیسکویتی را بالای تاقچه می بیند. قد کودک به تاقچه نمی رسد، می رود طبل کوچکی پیدا می کند و طبل را زیر پایش می گذارد و بالاخره موفق می شود بیسکویت ها را از روی طاقچه بردارد. او با بیسکویت ها به نزد همان دو کودک که در حال دعوا هستند برمی گردد، آن دو کودک به محض این که بیسکویت ها را می بینند از هم جدا می شوند و شروع می کنند به خوردن بیسکویت ها.
    آنچه واضح است این که والدین که خودشان را دوست ندارند، نمی توانند کودکشان را هم دوست داشته باشند. پدر مادری که تصور می کنند تعریف از خود، خودخواهی است، نمی توانند نه خود و نه دیگری (کودکشان) را بپذیرند.
    والدینی که طردکننده اند، تصور می کنند اگر از کودکشان تعریف کنند لوس می شود، در صورتی که پژوهش های جدید روانشناختی نشان می دهد برای رشد مطلوب کودک تا زمانی که او خودش می خواهد باید در آغوش والدین بماند.
    نیلی انگجی، کارشناس ارشد مشاوره، شکل تصمیم گیری در خانواده را پیش شرط مهمی در مشارکت جو بودن یا نبودن خانواده می داند: اگر پدر، مادر یا هر دو نقش سالاری در خانواده را عهده دار شوند، طبیعتا کمترین فضایی برای اظهارنظر فرزندان وجود نخواهد داشت و خود به خود آنها از مجاری تصمیم گیری حذف خواهند شد. این شیوه از رفتار علاوه بر این که می تواند حس اعتماد به نفس را از فرزندان بگیرد و در مسوولیت پذیری آنها خلل وارد کند، آنها را از واقعیت های خانواده نیز دور نگه می دارد.
    برای مثال در خانواده ای که مشارکت جو نیست، طبیعی است فرزندان آگاهی درستی درباره درآمدها و هزینه های خانواده ندارند و نمی دانند خانواده شان با طیف وسیعی از هزینه ها روبه روست. بنابر این فرزندان مدام روی خواست ها و نیازهایشان که عمدتا محصول قیاس در مدرسه و جامعه است، پافشاری می کنند و فضای خانواده را به سمت تنش، درگیری و دعوا سوق می دهند. اتفاق دیگری که در این قبیل خانواده ها می افتد و بسیار حائز اهمیت است، تصور غلط فرزندان از معیارهای محبت والدین است. فرزندان در این خانواده ها عمدتا محبت والدین را مشروط به رسیدن به خواسته هایشان می کنند؛ به عبارت بهتر آنها اگر بلافاصله به خواسته ها و درخواست هایشان برسند، دست به این نتیجه گیری می زنند که: «پس والدین ما را دوست دارند» اما در صورتی که به این خواسته ها نرسند، تصور می کنند «آنها از ما بدشان می آید».
    این در حالی است که در خانواده های مشارکت جو به دلیل این که فرزندان در جریان تصمیم گیری ها قرار می گیرند، بخوبی از وضعیت و فضای اقتصادی معیشتی خانواده آگاهند و سطح انتظارات و توقعات خود را در سطح هزینه ها و درآمدها موازنه می کنند. اتفاق دیگری که در این خانواده ها می افتد، مستقل بودن محبت والدین از رسیدن به خواسته های فرزندان است. در این خانواده ها محبت والدین در ذهن فرزندان مولفه ای مجزا از رسیدن آنها به خواسته هایشان است؛ بنابر این وقتی فرزندی در این خانواده به خواسته هایش نمی رسد، اولاآن را به کمبود محبت پدر مادر گره نمی زند و در گام بعدی به سبب درک و دریافت درستی که از واقعیت های خانواده اش دارد، فضا را به سمت تنش هدایت نمی کند.
    
    برخورد سخاوتمندانه با دیدگاه فرزندان
    نکته مهم دیگری که این مشاور روی آن انگشت می گذارد، وجود فضای انعطاف پذیری در خانواده های مشارکت جوست؛ به این معنا که اگر دیدگاهی ولو از سوی کوچک ترین و کم سن و سال ترین فرد خانواده ابراز شود، اما درست باشد، پذیرفته می شود. در واقع والدین مشارکت جو به این دیدگاه بسیار درست رسیده اند که: پذیرفتن نظرات درست کوچک ترها نه تنها منافاتی با وظایف مسوولیت های آنها ندارد، بلکه در رشد سالم فرزندان به آنها کمک می کند. البته حرف آخر را والدین می زنند؛ اما اینجا هنر و مدیریت پدر مادر و دخالت دادن فرزندان در پروسه تصمیم گیری بسیار مهم و تاثیرگذار است.
    نکته دیگر، دخالت ندادن بیش از حد بازه سنی فرزندان در اظهارنظرهایشان است. این گونه نیست که تصور شود فقط فرزندان بزرگ تر حق اظهارنظر یا سهیم شدن در تصمیم گیری را دارند، چه بسا نظرات فرزندان کوچک خانواده درست تر و منطقی تر باشد، به عبارت دیگر نباید فضای تصمیم گیری به گونه ای ایجاد شود که فرزندان کوچک احساس کنند دیدگاه هایشان کم ترین تاثیری در تصمیم های خانواده ندارد، چرا که آنها را به سمت انزوا می کشاند.
    به هر حال یکی از پایه های رشد شخصیتی کودکان به وجود آوردن فضای آزادی برای اظهارنظر و طرح دیدگاه های آنهاست. مسلما والدین باید به شکلی کاملاجدی به نظرات فرزندانشان توجه و با استدلال و منطقی که از سوی کودک پذیرفتنی است، این نظرات را تحلیل کنند.

 

کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar