مشاوره و روان درمانی- مشاوره تلفنی
در این وبلاگ به طور محدود تجارب بالینی و راهکارهای تجربه شده در مشاوره و روان درمانی را با همکاران و مراجعین عزیز در میان می گذاریم
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: دکتر بیوک تاجری - ۱۳۸٩/٦/۱

متادون متعلق به گروهی از مواد به نام شبه افیون هاست. شبه افیون ها موادی با ساختار شیمیائی و عملکردی شبیه به مورفین هستند ( طبیعی و صناعی )، یکی از زیر گروههای شبه افیون ها خانواده مواد افیونی است که شامل داروهای تسکین دهنده درد عصبی مرکزی طبقه بندی می شوند بدین صورت که کارکرد آنها به عنوان کاهش فعالیت این سیستم است.


<!-- /* Font Definitions */ @font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:roman; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-1610611985 1107304683 0 0 159 0;} @font-face {font-family:Tahoma; panose-1:2 11 6 4 3 5 4 4 2 4; mso-font-charset:0; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:1627400839 -2147483648 8 0 66047 0;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-unhide:no; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; text-align:right; mso-pagination:widow-orphan; direction:rtl; unicode-bidi:embed; font-size:12.0pt; font-family:"Times New Roman","serif"; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-language:FA;} .MsoChpDefault {mso-style-type:export-only; mso-default-props:yes; font-size:10.0pt; mso-ansi-font-size:10.0pt; mso-bidi-font-size:10.0pt;} @page Section1 {size:612.0pt 792.0pt; margin:72.0pt 72.0pt 72.0pt 72.0pt; mso-header-margin:36.0pt; mso-footer-margin:36.0pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} -->

متادون چیست؟

متادون متعلق به گروهی از مواد به نام شبه افیون هاست. شبه افیون ها موادی با ساختار شیمیائی و عملکردی شبیه به مورفین هستند ( طبیعی و صناعی )، یکی از زیر گروههای شبه افیون ها خانواده مواد افیونی است که شامل داروهای تسکین دهنده درد عصبی مرکزی طبقه بندی می شوند بدین صورت که کارکرد آنها به عنوان کاهش فعالیت این سیستم است. الکل، کانابیس، بنز و دیازپین ها ( شامل دیازپام، لورازپام و...) موارد دیگری از داروهای مضعف هستند. متادون به صورت صناعی ساخته می شود و به عنوان جانشینی برای درمان افراد و ابسته به هروئین و سایر شبه افیون ها به کار می رود. طول مدت اثر آن بسیار طولانی تر از هروئین است به طوری که مدت اثر یک دوز واحد آن تقریباً 24 ساعت است درحالیکه درمورد هروئین ممکن است فقط 2 ساعت باشد. در یک برنامه درمانی معمولاً متادون به صورت محلولی در آب میوه تجویز می گردد.

به طور کلی دو نوع برنامه درمانی با متادون وجود دارد:

1- درمان نگهدارنده یا طولانی مدت که ممکن است ماهها یا سالها به طول انجامد. هدف در این برنامه کاهش آسیب های ناشی از مصرف مواد و بهبود کیفیت زندگی است.

2- برنامه سم زدائی در روش پرهیز مدار ( کوتاه مدت) که تقریباً 14- 5 روز طول می کشد. هدف از این برنامه کاهش رنج های ناشی از قطع مواد افیونی مانند هروئین است.

فواید درمان با متادون :

بسیاری از مردم براین باورند که مصرف کنندگان مواد افیونی بهتر است که مصرف این مواد را به طور کلی قطع کنند. اگر چه این انتخاب برای بعضی از مصرف کنندگان این مواد مناسب به نظر می رسد، اما برای بعضی از آنها احتمال بازگشت زیاد است.

البته، تحقیقات نشان داده اند که برنامه نگهدارنده بامتادون می تواند جنبه های مختلف بهداشتی زندگی فرد معتاد به هروئین را به دلایل زیر ارتقاء بخشد:

1- هروئین با مواد دیگر مخلوط می شود و ناخالصی آن زیاد است.

2- متادون به صورت خوراکی تجویز می شود و خطرات ناشی از تزریق هروئین را ندارد.

این امر موجب کاهش خطرات ناشی از استفاده مشترک از وسایل آلوده در تزریق می گردد و درنتیجه احتمال عفونت های منتقل شونده از راه خون همچون هپاتیتB، هپاتیتC (که موجب مشکلات طولانی مدت برای کبد می شوند) و HIV کاهش می یابد.

3- افرادی که تحت درمان نگهدارنده بامتادون هستند معمولاً به شیوه زندگی متعادل و باثباتی دست می یابند که شامل بهبود وضعیت تغذیه و خواب می شود.

4- فردکمتر تحت استرس قرار می گیرد به این علت که نگران چگونگی تامین هروئین برای استفاده مکرر در طول شبانه روز نیست.

5- متادون به مدت طولانی دربدن باقی می ماند بنابراین روزانه یک بار مصرف می شود.

6- میزان جرم جهت تامین هزینه خرید هروئین کاهش می یابد.

7- موجب کاهش ارتباط معتادان باسیستم قاچاق و عرضه کنندگان مواد می شود.

8- متادون نسبت به مواد غیر قانونی ارزان تر است.

9- دربعضی شرایط می توان متادون را قطع نمود (درصورت تشخیص تیم درمانی ).

متادون در اشکال مختلف

درصورت مصرف متادون دربرنامه نگهدارنده بایدبه موارد زیرتوجه نمود:

1- توجه شود که مراجعان برنامه نگهدارنده با متادون مشاوره تخصصی دریافت کنند.

2- متادون همانند هروئین قوی است و درصورت مصرف غلط خطرناک است.

3- مادامیکه فرد تحت درمان بامتادون است درواقع به صورت جسمی وابسته به شبه افیون هاست.

4- فرد بامصرف یک دوز متادون تجربه نشئگی را ندارد.

5- فرد باید متعهد شود که روزانه ( حتی درتعطیلات ) برای دریافت متادون مراجعه کند.

عوارض :

بعضی افراد در برنامه نگهدارنده با متادون علائم ناخواسته ای را در طول درمان تجربه خواهد کرد. ممکن است که علت آن دوزمتادون تجریز شده باشد به صورتی که بسیار کم یا بسیار زیاد باشد که بخصوص درشروع درمان ایجاد می شود. بعضی از این علائم ناشی از عوارض خود متادون است.

هنگامی که مقدار تجویز شده بسیار کم باشد علائم شبیه به آنفلوانزا است وشامل موارد زیراست:

1- آبریزش بینی، عطسه

2- سیخ شدن موها

3- دردهای شکمی

4- دردپشت ومفاصل

5- احساس ضعف جسمی

6- افزایش درجه حرارت بدن و احساس سرما

7- از دست دادن اشتها

8- تعریق

9- لرزش

10- تحریک پذیری و پرخاشگری

11- اسپاسم ماهیچه ای وپرش عضلانی

12- اختلال درخواب

13- تهوع و استفراغ

14- ولع برای مواد

15- خمیازه

16- اسهال

فردی که مصرف متادون را یکباره قطع کند ممکن است بسیاری از علائم ذکر شده را تجربه نماید. علائم ترک ( بازگیری) معمولاً یک تا سه روز بعد از آخرین مصرف شروع می شود و در حدود روزششم به حداکثر می رسد اما مدت طولانی تری به طولانی می انجامد.

علائم ناشی از مصرف متادون به مقدار زیاد عبارتند از:

1- خواب آلودگی و چرت زدن 6- ضعیف شدن نبض و کاهش فشار خون

2- تهوع واستفراغ 7- طپش قلب

3- تنفس سطحی 8- سرگیجه

4- مردمک نوک سنجاقی 9- اختلال در عملکرد جنسی

5- کاهش دمای بدن 10- گردش خون ضعیف

بعضی افراد ممکن است عوارض را تجربه کنند که ارتباطی با دوز مصرفی متادون ندارد:

1- تعریق (فردبایدحداقل دولیتر آب در روز بنوشدتا دچارکمبود آب بدن نشود)

2- یبوست

3- درد ماهیچه ها ومفاصل

4- کاهش میل جنسی

5- جوش های پوستی و خارش

6- تسکین

7- احتباس مایع

8- کاهش اشتها، تهوع و استفراغ

9- دردشکمی

10- پوسیدگی دندان

11- بی نظمی درقاعدگی

این عوارض مدت کوتاهی پس ازمصرف متادون فروکش می کند.

درافرادی که کارکرد کبدی آنها ضعیف است ( به طور مثال عفونت هپاتیتB، هپاتیت ها ونیز استفاده طولانی مدت از الکل ) مقدار متادون تجویز شده نیاز به نظارت دقیقی دارد.

افرادی که به مواد افیونی و ابستگی ندارند در صورت مصرف متادون علائمی را تجربه خواهند کرد که شبیه به علائم ناشی از مصرف مقدار زیاد متادون است (قبلاً ذکر شده است )

شکلهای مختلف متادون

مصرف متادون همراه با سایر داروها

مصرف داروهای دیگر همراه متادون، بخصوص اگر آنها هم مضعف باشند ( مانند الکل، افیونها از جمله هروئین یا بنزودیازپین ها مانند دیازپام )، خطر overdose راافزایش می دهد. مصرف مقادیر زیاد الکل درچند روز یا چند هفته می تواند طول زمان اثر متادون را کوتاه کند و موجب شود که شخص قبل از مصرف دوز بعدی علائم ترک ( بازگیری ) راتجربه نماید.

این نکته بسیار مهم است که فرد هنگام مراجعه به پزشک یا دانپزشک، مصرف متادون راگزارش دهد تا داروهائی که موجب تاثیر بر درمان نگهدارنده با متادون می شوند را تجویز ننمایند.

Overdose و مرگ

مرگ در اثر مصرف متادون نادر است. مرگ مرتبط بامتادون تقریباً همیشه به دلیل مصرف همزمان سایر داروها بخصوص بنزودیازپین ها و یا الکل می باشد.

کادر حرفه ای بهداشتی عموماً پذیرفته اند که درمان نگهدارنده با متادون درکاهش مرگ و میر معتادان به هروئین موثر است. مرگ در اثر مصرف متادون معمولاً به دلایل زیر اتفاق می افتد:

1- مصرف بیش از حد به طور اتفاقی ـ تحقیقات نشان داده است که سوء مصرف الکل و بنزودیازپین ها درمراجعان دریافت متادون شایع است. هرگونه مصرف همزمان داروهای مسکن، ازجمله افیونهائی مانند هروئین، الکل و بنزودیازپین ها موجب افزایش خطر سرکوب تنفسی، اغماو مرگ می شود.

2- خودکشی ـ اختلالات عاطفی درمراجعان دریافت متادون شایع است.

3- صدمات و آسیب ها که شامل تصادف باوسائل نقلیه نیز می باشد.

خطرات دیگر :

1- دسترسی به متادون توسط افراد دیگر (برای مثال اطفال) بسیار خطرناک است و می تواند موجب ایجاد علائم overdose شود. متادون اضافی را باید از دسترس بچه ها دور نگه داشت.

2- تزریق متادون خطری عمده جهت سلامتی افراد است و خطر overdose، لخته شدن خون، انسداد سیاهرگها و سایر مشکلات طبی را افزایش می دهد.

حاملگی وشیردهی :

زنان جامعه که وابسته به مواد افیونی هستند باید ترغیب شوند که هرچه سریعتر وارد برنامه نگهدارنده با متادون شوند زیرا مصرف متادون موجب کاهش عوارض ناشی از مصرف سایر مواد افیونی، مانند هروئین می شود. دلایل آن عبارتند از:

1- دوره های ترک ناخواسته که با مصرف سایر مواد افیونی همراه است و موجب آسیب به جنین می گردد درمصرف روزانه متادون رخ نمی دهد.

2- کیفیت زندگی این افراد در درمان نگهدارنده بامتادون بهبود می یابد که موجب بهبود تغذیه و کاهش تنفس می گردد و نتیجه آن سلامت جنین خواهد بود.

3- متادونی که توسط داروخانه یا مرکز درمانی توزیع می شود حاوی هیچگونه ماده مضر دیگری که به جنین منتقل شود، نیست.

همانند سایر مواد افیونی، متادون از را ه جفت به جنین منتقل می شود. بیشتر نوزادانی که از مادران مصرف کننده متادون به دنیا می آیند، پس از تولد دچار علائم ترک می شوند. علائم آنها از نظر طول مدت و شدت علائم متغیر است. این نوزادان را می توان پس از تولد دربیمارستان به نحو موفقیت آمیزی درمان نمود. به طور کلی، زنانی که از متادون استفاده می کننند درمقایسه با مصرف هروئین، دچار مشکلات و عوارض کمتری می شوند.

چون مقدار کمی متادون از راه شیر به نوزاد منتقل می شود، مادرانی که دربرنامه نگهدارنده با متادون هستند، ترغیب می شوند که به منظور کاهش علائم ترک متادون در نوزادان، به شیردهی ادامه دهند.

متادون در شیرمادر 4-2 ساعت پس از مصرف به حداکثر مقدار خود می رسد، بنابراین شیردادن به نوزاد قبل از مصرف متادون موجب می شود که متادون کمتری به نوزاد برسد.

قانون (استرالیا):

تزریق متادون یامصرف بیش از یک دوز در یک زمان، یادادن متادون به افراد دیگر غیر قانونی است ـ دراسترالیا، همانند اکثر کشورهای غربی، متادون به صورت قانونی تهیه شده است وتوسط پزشکانی که دارای مجوز هستند، تجویز می گردند.

متادون و رانندگی (استرالیا):

هرفردی که تحت تاثیر یک دارو باشد رانندگی او غیر قانونی است زیرا قادر به کنترل مناسب خودرو نیست. این مورد شامل مصرف متادون هم می باشد و نقض این قانون موجب جریمه هائی مانند ممنوعیت رانندگی خواهد شد.

دکتر بیوک تاجری
دکترای تخصصی روان شناسی سلامت روان درمانگر- مشاور نوجوانان- اعتیاد- سکس تراپیست * *******عضو هیئت علمی دانشگاه ******** نایب رئیس جمعیت بهروزان * ******مشاور سازمان های دولتی ********اهم تالیفات - خشونت خانوادگی و اعتیاد - اعتیاد سبب شناسی و درمان - رابطه آسیب زا: آشتی یا جدایی - آسیب شناسی اجتماعی - راهنمای جامع داروهای روان پزشکی ** مرکز مشاوره پاسارگاد 09360565701 میعاد 66947381-3 ساعت تماس 14-20
کدهای اضافی کاربر :






Powered by WebGozar